काठमाडौं- गत भदौ २३ र २४ गते भएको जेन-जी आन्दोलनका क्रममा भएका घटनाको छानबिन गर्न गठित पूर्वन्यायाधीश गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वको जाँचबुझ आयोगको ८९८ पृष्ठ लामो प्रतिवेदन बाहिरिएको छ।

प्रतिवेदनमा ती दुई दिनमा संघीय संसद् भवन, सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत, हिल्टन होटललगायत विभिन्न स्थानमा भएको आगजनी, तोडफोड र मानवीय क्षतिको विस्तृत विवरण समेटिएको छ।

आयोगले नेपाल प्रहरी, नेपाली सेना र प्रदर्शनकारीहरूको भूमिका तथा घटनास्थलका घटनाक्रमबारे गहन अध्ययन गरेको जनाएको छ।

आयोगले नक्सालस्थित हिल्टन होटल जलेकोसम्बन्धी घटनामा पत्रकार एवम् भिडियो अन्तर्वार्ताकार दिलभूषण पाठकको पनि बयान लिएको छ।

आयोगले पत्रकार तथा युट्युब कन्टेन्ट क्रियटर दिलभूषण पाठकलाई सोधेको प्रश्नमा उनले आफ्नो भनाइ राखेका छन्। आयोगले सोधेको थियो, ‘हिल्टन होटलमा आगजनी हुनुको पछाडि तपाईंले सञ्चालन गरेको ‘टफ टक विथ दिलभूषण पाठक’ युट्युब च्यानलमार्फत् प्रसारण गरेको रिपोर्ट मुख्य कारण हो भनिन्छ नि? त्यसको पछाडिको कारण के थियो? तथ्य जाँच कसरी गर्नुभयो ? सामाजिक सञ्जालमा कस्तो प्रतिक्रिया आयो ? पत्रकार आचारसंहिता पालना गर्नुभयो? क्ल्यारिफिकेसन जारी गर्नुभयो?’

पाठकले जवाफमा पत्रकारिताको भूमिकाबारे जोड दिएका छन्। उनले भनेका छन्, ‘पत्रकारिता लोकतन्त्रको मेरुदण्ड हो। आजको लोकतान्त्रिक समाजमा व्यावसायिक पत्रकारिता केवल सूचना प्रवाह गर्ने माध्यम होइन, राष्ट्रको नैतिक दिशानिर्देशक हो। खराब शासन र भ्रष्टाचारका विरुद्ध पत्रकारिता मौन बस्न सक्दैन। खोजमूलक पत्रकारितामार्फत शक्ति दुरुपयोग, घोटाला र अनियमितता उजागर गर्नु र सबैलाई जवाफदेही बनाउनु पत्रकारिताको प्रमुख जिम्मेवारी हो।’

पाठकले नेपालको संविधानले प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता सुनिश्चित गरेको उल्लेख गर्दै ‘स्वतन्त्रतासँगै जिम्मेवारी पनि आउँछ’ भनेका छन्। उनले सत्यता, निष्पक्षता र सन्तुलन कायम गर्नु व्यावसायिकताको मूल आधार भएको बताए।

‘पत्रकारिता भनेको अन्धो समर्थन होइन, राष्ट्रको दीर्घकालीन हितलाई केन्द्रमा राखेर सत्य बोल्नु हो। सत्य बोल्ने साहस, गलतको विरोध गर्ने दृढता र जनताको पक्षमा उभिने प्रतिबद्धता नै मेरो पत्रकारिताप्रतिको विश्वास हो,’ उनले थपे।

पाठकले विगत ३३ वर्षदेखि पत्रकारितामार्फत देश र जनताको हकहितमा काम गर्दै आएको र अन्तिम साससम्म क्रियाशील रहने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

उनले पत्रकारिताले राजनीतिक दल, सरकार तथा शक्तिशाली व्यक्तिलाई जवाफदेही बनाउने, नागरिकका आवाज उठाउने र पारदर्शिता तथा सुशासनको माग बलियो बनाउने काम गर्ने बताए।

आयोगको प्रतिवेदनबारे

आयोगले गत फागुनमा सरकारलाई प्रतिवेदन बुझाएको थियो। हालसम्म पूर्ण प्रतिवेदन सार्वजनिक भइसकेको छैन, तर केही भाग बाहिरिएको छ। प्रतिवेदनमा विभिन्न घटनास्थलमा तैनाथ सुरक्षा निकाय र प्रदर्शनकारीहरूको भूमिकाबारे विस्तृत विवरण छ।

जेन-जी आन्दोलनका क्रममा कम्तीमा ७४–७६ जनाको ज्यान गएको थियो भने ठूलो भौतिक क्षति भएको थियो। हिल्टन होटलजस्ता निजी संरचनामा भएको आगजनीलाई लिएर विभिन्न कोणबाट बहस भइरहेको छ।

आयोगका अध्यक्ष गौरीबहादुर कार्कीले प्रतिवेदन तत्काल सार्वजनिक गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने बताएका छन्। अन्यथा थप अशान्ति हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले पनि प्रतिवेदन तत्काल सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन्।

यो प्रतिवेदनले जेन-जी आन्दोलनका घटनालाई कसरी मूल्यांकन गर्छ र त्यसबाट कस्ता सिफारिसहरू आएका छन् भन्ने बारेमा व्यापक चासो छ। सरकारले प्रतिवेदनको पूर्ण सार्वजनिकता र कार्यान्वयन कसरी गर्छ, त्यसले आगामी दिनमा ठूलो प्रभाव पार्ने देखिन्छ।