संघीय सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को वार्षिक बजेट संसदमा प्रस्तुत गर्ने तयारी गरिरहँदा प्रदेशमा भने कोशी प्रदेश सरकारले मात्रै नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक गरेको छ । 

कानुनी व्यवस्था अनुसार बजेट भाषण अगावै सबै प्रदेशले आफ्ना नीति तथा कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने भए पनि जेठ ११ सम्म कोशी प्रदेश बाहेक अन्य ६ वटा प्रदेश सरकारले नीति तथा कार्यक्रम ल्याउन सकेका छैनन्  । 

कोशी प्रदेश सरकारले सार्वजनिक गरेको नीति तथा कार्यक्रममा सुशासन, पूर्वाधार विकास, पर्यटन प्रवर्द्धन, कृषि आधुनिकीकरणसँगै स्वास्थ्य सेवा विस्तारलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेको छ ।

कस्ता छन् स्वास्थ्य योजना ?

नीति तथा कार्यक्रम ल्याउने पहिलो प्रदेश बन्दै कोशीले प्रादेशिक स्वास्थ्य प्रणालीको सुदृढीकरण, अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोग र महामारी व्यवस्थापनलाई समेटेर महत्वाकांक्षी योजनाहरू अघि सारेको हो ।

१. प्रदेश सरकार मातहतका अस्पताललाई न्यूनतम पचास शय्यामा स्तरोन्नति गरी विशेषज्ञ सेवा विस्तार गरिने छ । 

प्रदेशका रणनीतिक स्थानमा रहेका अस्पताललाई नमूना अस्पतालको रूपमा विकास गरिने छ । शैलजा आचार्य कोशी प्रादेशिक अस्पताल तथा हृदय केन्द्रको लागि जग्गा प्राप्ति तथा पूर्वाधार विकास गरी आकस्मिक, हेमोडायलासिस र प्रसूति सेवा विस्तार गरिने छ ।  

२. स्थानीय तहका आधारभूत अस्पतालबाट गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्न प्राविधिक सहयोग एवम् विज्ञसहितको टोलीबाट सेवा सहजीकरण गरिने छ । विशेषज्ञ सेवाको पहुँचलाई प्रोत्साहन प्रणालीमा आबद्ध गरिने छ ।

३. प्रादेशिक स्वास्थ्य आपत्कालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रको संस्थागत क्षमता विकास गरी स्वास्थ्य आपत्कालीन एवम् महामारी व्यवस्थापन, अस्पताल पूर्व सेवा र एम्बुलेन्स सेवालाई सुदृढ बनाउँदै प्रादेशिक प्रेषण केन्द्रलाई विस्तार गरिने छ ।  

४. ‘मेरो स्वास्थ्य मेरो जिम्मेवारी’ अभियानलाई निरन्तरता दिँदै नसर्ने रोगको रोकथामका लागि सचेतना, स्क्रिनिङ, जोखिम मूल्याङ्कन, उपचार र निगरानी पद्धतिलाई समुदायस्तरसम्म विस्तार गरिने छ । 
विद्यालयदेखि समुदायसम्म जनस्वास्थ्य सेवा प्रवर्द्धनका लागि विद्यालय नर्सिङ सेवा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने छ ।

५. मानसिक रोग, लागूपदार्थ दुर्व्यसनी तथा आत्महत्या रोकथाम एवम् उपचारका लागि निजी तथा सरकारी स्वास्थ्य संस्थासँगको समन्वय र साझेदारीमा टेलिमेडिसिन सहितको सेवा प्रदान गर्न आवश्यक व्यवस्था मिलाइने छ ।

६. दिगो विकास लक्ष्यमा निर्दिष्ट सरूवा रोग नियन्त्रणसम्बन्धी उपलब्धि हासिल गर्न सचेतना, रोग पहिचान र व्यवस्थापनलाई सुदृढ गरिने छ । क्षयरोग नियन्त्रणका लागि कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित एआई एक्स–रे सेवाको विस्तार तथा उपचार सुनिश्चित गरिने छ ।

७. स्थानीय तहसँगको सहकार्यमा उच्च मातृ तथा नवशिशु मृत्युदर कम गर्न रणनीतिक स्थानमा रहेका बर्थिङ सेन्टरको वस्तुनिष्ठ व्यवस्थापन एवम् एकीकरण गरी प्रभावकारी सेवा प्रवाह गरिने छ ।

८. प्रजनन स्वास्थ्य रूग्णता प्रारम्भिक परीक्षण र उपचार सेवाको पहुँच विस्तार गरिने छ । समुदायमा स्वास्थ्य सचेतना प्रवर्धन गर्न महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको भूमिकालाई प्रभावकारी बनाइने छ ।

९. नवशिशुको सघन उपचार सेवाका लागि अस्पतालमा एस.एन.सि.यु. तथा एन.आइ.सि.यु. सेवा सुदृढ तथा विस्तार गरिने छ । बालबालिकाको समग्र स्वास्थ्य, खोप र पोषण सम्बन्धी सेवालाई सुदृढ गरिने छ ।  

१०. ज्येष्ठ नागरिकको शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्य व्यवस्थापन गरी सहज जीवनयापनका लागि ‘स्वस्थ बुढ्यौली प्रवर्द्धन कार्यक्रम’ सञ्चालन गरिने छ ।  

११. प्रदेश जनस्वास्थ्य प्रयोगशालालाई रोग निगरानी, महामारी पुष्टि, गुणस्तर परीक्षण तथा जनस्वास्थ्य अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने प्रेषण प्रयोगशालाको रूपमा विकास गरी अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुरूप क्षमता विस्तार गरिने छ । 

आधारभुत अस्पतालमा रहेका प्रयोगशालाको क्षमता विकास गरिने छ । सरकारी एवम् निजी प्रयोगशालाको नियमन गरी गुणस्तर कायम गरिने छ ।

१२. मानव, वातावरण र पशु स्वास्थ्यलाई एकै कोणबाट सम्बोधन गर्न “वान हेल्थ एप्रोच” को अवधारणालाई कार्यान्वयन गरिने छ । 

प्रति जैविक प्रतिरोध नियन्त्रणका लागि एन्टिबायोटिकको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्न सचेतना अभिवृद्धि गरिने छ ।  
१३. आयुर्वेद, होमियोप्याथी तथा अन्य वैकल्पिक चिकित्सा पद्धतिलाई थप सुदृढ र विस्तार गरिने छ । 

आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्र एवम् प्रदेश आयुर्वेद अस्पतालको गुणस्तर सुधार गरिने छ । आयुर्वेदमा प्रयोग हुने स्थानीय औषधिजन्य जडीबुटी उत्पादन एवम् प्रवर्द्धन गरिने छ । 

विदुषी योगमाया हिमालयन आयुर्वेद विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा प्रादेशिक आयुर्वेद अस्पतालको क्षमता विकास गरी शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न आवश्यक तयारी गरिने छ ।

१४. नसर्ने रोग न्यूनीकरणका लागि ‘जीवन चक्र अवधारणा’ मार्फत् नागरिक आरोग्य कार्यक्रम, स्वस्थ गर्भावस्था, ज्येष्ठ नागरिक स्वास्थ्य प्रवर्धन, स्तनपायी आमा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने छ । 

बहुक्षेत्रीय पोषण कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन प्रदेश सरकार र स्थानीय तहबीच समन्वय तथा सहकार्य गरिने छ ।

कोशी प्रदेशले अघि सारेका यी नीतिहरूले एकातिर भुइँतहका नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्ने देखिन्छ भने अर्कोतिर जटिल रोगको उपचार र अत्याधुनिक प्रविधिको अवलम्बनमा प्रदेशलाई आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्य राखेका छ । 

बजेटमार्फत यी नीतिहरूका लागि कति बजेट विनियोजन हुन्छ, त्यसले नै यसको सफल कार्यान्वयन निर्धारण गर्नेछ ।