काठमाडौं- यस महिनाको सुरुमा चीनले फिलिपिन्सका रक्षा सचिव गिल्बर्टो “गिबो” टियोडोरो जुनियर र उनको परिवार विरुद्ध प्रतिबन्धको घोषणा गरेको थियो। यस प्रतिबन्ध अन्तर्गत उनीहरूलाई मुख्य भूमि चीन, हङकङ र मकाउ प्रवेशमा रोक लगाइएको छ भने चिनियाँ संस्थाहरूलाई उनीहरूसँग व्यापार गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

पश्चिम फिलिपिन्स सागरमा फिलिपिन्सको अधिकारको कडा वकालत गरेपछि चीनले टियोडोरोमाथि चिनियाँ हितलाई कमजोर पारेको र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई बिगार्ने खालका “गैरजिम्मेवारपूर्ण टिप्पणी” गरेको आरोप लगाउँदै यी कदमहरू चालेको हो । विभिन्न स्थानीय र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा पश्चिम फिलिपिन्स सागरमा चीनको आक्रामकता, जबरजस्ती चालबाजी र अवैध उपस्थितिबारे आवाज उठाउँदै आएका टियोडोरोले मे महिनाको अन्त्यमा सिङ्गापुरमा आयोजित एसियाको प्रमुख रक्षा मञ्च ‘शाङ्ग्रिला संवाद’ मा पनि आफ्नो यो सन्देश पुर्‍याएका थिए।

त्यहाँ उनले पश्चिम फिलिपिन्स सागरमा बेइजिङको विस्तारवाद र आक्रामक गतिविधिको कडा आलोचना गरे र चीनको व्यापक समुद्री दाबीलाई अमान्य ठहर गर्ने सन् २०१६ को मध्यस्थता आदेश (आर्बिट्रल अवार्ड) को रक्षा गरे। उनले चीनलाई एउटा ठूलो खतराको रूपमा चित्रण गर्दै फिलिपिन्ससँग “चिनियाँ आक्रामकता विरुद्ध उभिनु बाहेक अर्को विकल्प नभएको” घोषणा गरे। यसको ११ दिनपछि चीनले टियोडोरो विरुद्ध प्रतिबन्धको घोषणा गरेको थियो।

फिलिपिन्सको परराष्ट्र मन्त्रालयले यसबारे कुनै कूटनीतिक विरोध दर्ता नगरे पनि प्रतिबन्धको निन्दा गर्दै यसलाई दुई देशबीचको सम्बन्धलाई अनावश्यक रूपमा हानि पुर्‍याउने एउटा “अमित्रतापूर्ण कार्य” भनेको छ। मन्त्रालयले बेइजिङको यो कदमले पहिले नै तनावपूर्ण रहेको अवस्थामा “द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप जटिल बनाउने” बताएको छ।

साथै, फिलिपिन्सका अधिकारीहरू विरुद्ध लक्षित गरिएका यस्ता सजायहरूले आपसी विश्वास निर्माण गर्न, भू-राजनीतिक मतभेदहरूलाई जिम्मेवारीपूर्वक व्यवस्थापन गर्न वा रचनात्मक कूटनीतिक संलग्नताका लागि आवश्यक परिस्थितिहरू सिर्जना गर्न योगदान नगर्ने तर्क पनि मन्त्रालयले गरेको छ।

चीनको यो पछिल्लो कदम कुनै अनौठो भने होइन, किनकि बेइजिङले सन् २०२५ को जुलाईमा पूर्व सिनेटर फ्रान्सिस टोलेन्टिनो विरुद्ध पनि यस्तै खाले प्रतिबन्धहरू लगाउँदा यही शैली अपनाएको थियो। त्यतिबेला टोलेन्टिनोमाथि “चीनसँग सम्बन्धित विषयहरूमा गम्भीर दुर्व्यवहार” गरेको र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई सक्रिय रूपमा नोक्सान पुर्‍याउने “स्वार्थी हित” बाट प्रेरित “द्वेषपूर्ण टिप्पणी र कदमहरू” चालेको आरोप लगाइएको थियो। बेइजिङले आफ्ना आधिकारिक गुनासाहरूलाई अस्पष्ट राखे तापनि टोलेन्टिनोको विधायी रेकर्ड नै यस प्रतिबन्धको स्पष्ट कारण थियो।

समुद्री र एड्मिरल्टी क्षेत्रसम्बन्धी सिनेटको विशेष प्यानलको प्रमुखको रूपमा टोलेन्टिनो ‘फिलिपिन्स समुद्री क्षेत्र ऐन’ का मुख्य लेखक थिए, जसले फिलिपिन्सको समुद्री क्षेत्र र यसको विशेष आर्थिक क्षेत्रको सटीक भौगोलिक दायरा निर्धारण गरेको थियो। उनी ‘फिलिपिन्स आर्किपेलागिक सी लेन्स ऐन’ का पनि मुख्य लेखक थिए, जसले विदेशी जहाज र सैन्य विमानहरू जानै पर्ने स्पष्ट र प्रतिबन्धात्मक हवाई तथा समुद्री मार्गहरू तोकेको थियो।