एजेन्सी– अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको हर्मुज जलडमरूमध्ये खोल्ने प्रस्ताव सार्वजनिक रूपमा अस्वीकार गरे पनि इरानले अझै पनि मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत आधिकारिक अमेरिकी प्रतिक्रियाको पर्खाइमा रहेको जनाएको छ ।

ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानी प्रस्ताव ‘स्वीकार्य’ नरहेको र तेहरान ‘नराम्ररी हारिरहेकाले’ सात दिनभित्र व्यापारिक जहाजका लागि जलडमरू खोल्ने सम्झौता गर्न चाहेको दाबी गरेका थिए । 

तर, इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले ट्रम्पको यो अभिव्यक्तिपछि पनि अमेरिकी वार्ताकारहरूले मध्यस्थकर्तामार्फत आधिकारिक रूपमा अस्वीकृतिको जवाफ नदिएको स्पष्ट पारेका छन् ।

इरानी विदेशमन्त्री अराग्चीले सोसल मिडिया टेलिग्राममा पोस्ट गर्दै ट्रम्पको भनाइलाई स्वीकार गरे पनि उनले विगतमा विरोधाभासपूर्ण बयान दिने गरेको टिप्पणी गरेका छन् । 

अराग्चीका अनुसार इरानी वार्ताकारहरू मध्यस्थकर्ताले आधिकारिक र निर्णायक धारणा ल्याउने पर्खाइमा छन् र केवल ‘वार्ताद्वारा निकालिने समाधान’ले मात्र यो द्वन्द्व अन्त्य गर्न सक्छ । 

उनले जलडमरूमध्य खोल्नका लागि राखिएका शर्तहरू गत जुन महिनामा अमेरिका र इरानबीच हस्ताक्षर भएको समझदारी पत्रमा समावेश गरिएकै शर्तसरह रहेको पनि उल्लेख गरेका छन् ।

इरानले गत हप्ता न्यूयोर्कमा सम्पन्न संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय महासभाको पार्श्व बैठकका क्रममा कतारी मध्यस्थकर्तामार्फत जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने र शत्रुता अन्त्य गर्ने प्रस्ताव अमेरिकालाई पठाएको थियो । 

विश्वको कुल ग्यास र तेल आपूर्तिको करिब पाँचौँ भाग ओसारपसार हुने यो महत्त्वपूर्ण जलमार्ग गत फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु भएदेखि नै पूर्ण रूपमा बन्द प्रायः छ ।

ट्रम्पले भने जलमार्गमा अमेरिकाको ‘पूर्ण नियन्त्रण’ रहेको र ठूलो मात्रामा तेल पास भइरहेको दाबी गर्दै सम्झौता अस्वीकार गरेको बताएका छन् । 

यसका कारण विश्वव्यापी रूपमा तेलको मूल्यमा ठूलो वृद्धि हुनुका साथै उपभोक्ताका लागि इन्धनको लागत अत्यधिक बढेको छ । अराग्चीका अनुसार इरानले मध्यस्थकर्ताहरूबाट अन्तिम धारणा पाएपछि सोही आधारमा निर्णय लिनेछ ।

यसैबीच अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थता गरिरहेको ओमानले सङ्कट समाधानका लागि सबै पक्षलाई खुला संवाद जारी राख्न आह्वान गरेको छ । 

ओमानका विदेशमन्त्री सय्यिद बदर बिन हमद बिन हमूद अल्बुसैदीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको साधारण बहसमा बोल्दै रणनीतिक जलमार्गमा जलयातायातको सुरक्षाका लागि सबै पक्षले ओमानसँग सहकार्य गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

अर्कातर्फ नेटोका लागि अमेरिकी राजदूत म्याथ्यू ह्विटेकरले ट्रम्पको निर्णयको समर्थन गर्दै इरानले विश्वमञ्चमा आफूलाई राम्रो देखाउनका लागि ‘अपूर्ण उपाय’ र ‘भ्रामक सम्झौता’ अघि सारेको आरोप लगाएका छन् । 

त्यसैगरी अमेरिकी ट्रेजरी सेक्रेटरी स्कट बेसेन्टले अमेरिकाले लगाएको आर्थिक प्रतिबन्धले इरानलाई असर पारिरहेको दाबी गर्दै टर्की, ओमान र संयुक्त अरब इमिरेट्सले इरानी उडानहरू रोकेको र केही बैंकहरूले कारोबार बन्द गरेको जानकारी दिएका छन् ।

ट्रम्प प्रशासनले इरानमाथिको आर्थिक नाकाबन्दीलाई ‘अपरेशन इकोनोमिक आउटकास्ट नाम दिएको छ, जसको मुख्य उद्देश्य तेहरानलाई हर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाजहरूमाथि हुने आक्रमण रोक्न बाध्य पार्नु हो । 

तर, चीनजस्ता इरानका प्रमुख व्यापारिक साझेदारहरूले अमेरिकी प्रतिबन्धलाई बेवास्ता गर्दै व्यापार जारी राखेकाले यी प्रतिबन्धहरू कत्तिको प्रभावकारी हुन्छन् भन्नेमा केही अर्थशास्त्रीहरूले शङ्का व्यक्त गरेका छन् ।