काठमाडौं– नेपाली कांग्रेसको १४ औं महाधिवेशनबाट उपसभापति बनेका पूर्णबहादुर खड्काले जेन–जी आन्दोलनपछि कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हाले ।

सभापति शेरबहादुर देउवा उपचारमा बसेपछि खड्काले कार्यवाहक सम्हालेकै बेला कांग्रेसको एउटा पंक्तिलाई बढार्ने गरी विशेष महाधिवेशन भयो ।

सभापतिका दौडमा रहेका खड्का अचानक बढारिनुपरेपछि अहिले मौन छन् । सुर्खेतमा कांग्रेसको विरासत थामेका उनी विशेष महाधिवशेनपछि गुमनाम जस्तै छन् । बिहीबार सुर्खेतमा सभापति गगन थापासहित उपस्थित भएर आयोजित चुनावी सभामा पनि उनी गएनन् ।

विशेष महाधिशेवपछि पाखा लागेको अवस्थामा उनी आफैँले सुर्खेत १ मा चुनाव नलड्ने घोषणा गरे । विशेष महाधिवेशनयता कांग्रेसका कुनै कार्यक्रममा नदेखिएका उनी गृहजिल्लामै भएको कर्णाली प्रदेशस्तरीय चुनावी सभामै गएनन् । जबकि सुर्खेत १ मा सभापति गगनले उनकै भाइलाई टिकट दिएका छन् ।

प्रतिस्पर्धा

फागुन २१ गते हुने निर्वाचन कांग्रेसबाट खड्काका भाइ तथा प्रदेश उपसभापति विष्णु खड्काले त्यहाँ प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । जहाँ ०७४ मा खड्कालाई हराएका एमालेका बलिया दाबेदार ध्रुबबहादुर शाहीसहित १३ जना मैदानमा छन् ।

नेकपाका जीतबहादुर राना, रास्वपा उम्मेदवार टेकबहादुर सिंहसमेत उनीहरुका मुख्य प्रतिस्पर्धी हुन् । यस्तै, राप्रपा केन्द्रीय सदस्यसमेत रहेका जेन–जी युवा २८ वर्षीय रवि हमाल ठकुरी ‘किरण’ ले समेत टक्कर दिइरहेका छन् ।

राना १० वर्षे माओवादी संघर्षमा सक्रिय रहेका नेता हुन् । सिंह कांग्रेसनिकट नेपाल विद्यार्थी संघबाटै उदाएका नेता हुन् । विगतमा खड्कालाई जिताउन सघाएका उनले अहिले खड्काका भाइलाई टक्कर दिँदै छन् । उनी ०८२ मंसिरमा रास्वपामा प्रवेश गरेका थिए ।

लामोसमय कांग्रेसमा संघर्ष गर्दा स्थान नपाएपछि रास्वपाबाट सांसद बन्न होमिएका उनले कृषकका समस्यालाई मुख्य एजेण्डा बनाएका छन् ।

‘सर्वसुलभ सेवा, समयमै सिँचाइ र मल–बीउ उपलब्ध हुनुपर्छ । फलफूलका पकेट क्षेत्र र चिया बगान विस्तार गर्न सकिन्छ । खाली जमिन उपयोग गरी बजार सुनिश्चित गरिए रोजगारी बढ्छ, देश निर्माण हुन्छ,’ उनले भने ।

यस्तै, राप्रपा उम्मेदवार हमालले सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई मत आफ्नो पोल्टोमा पार्ने आधार बनाएका छन् ।

‘जनताको शीर कहिल्यै ननिहुरिने गरी काम गर्छु,’ हमालले भने, ‘जनताको भरोसा नै मेरो सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो,’।

उम्मेदवार हमालले धर्म–संस्कृति संरक्षणसँगै कर्णाली क्षेत्रको विकास, सुशासन र पहिचानका विषयमा काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।

जेन–जीसहित विभिन्न आन्दोलनमा सहभागी उनी आमसञ्चारमा स्नातक तथा राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर हुन् । तर उनी कांग्रेस, नयाँ शक्ति लगायतबाट राप्रपामा पुगेका छन् । जसकारण उनलाई अस्थिर नेता मानिएको छ ।

एमालेका शाहीले सुर्खेतमा हुनेजति विकास नभएकाले आगामी दिनमा विकास र समृद्धिको सपना पूरा गर्न पहल गर्ने जनाएका छन् । कांग्रेसका उम्मेदवार खड्काले विगतमा पार्टीले अगाडि बढाएका योजना पूरा गर्दै नयाँ सम्भावना खोज्ने वाचासहित मत मागिरहेका छन् ।

यस्तै नेकपा उम्मेदवार रानाले गठबन्धनकै कारण ०७४ मा एमाले र ०७९ मा कांग्रेसलाई भोट माग्नुपरेको दिक्क मान्दै उनले यसपटक मत फेर्ने बताए ।

‘एमाले–कांग्रेसको काँध हामीले यसअघि थाम्यौं, यो पटक जनताले हामीलाई विश्वास गर्नेछन् । यदि उनीहरूले जनभावना अनुसार काम गरेको भए विद्रोहको अवस्था आउने नै थिएन,’ उनले भने ।

जितको आधारबारे थप्दै उनी भनछन्, ‘मेरो जितको पहिलो आधा पार्टी पुनर्गठनपछि कार्यकर्तामा आएको ऊर्जा, दोस्रो, स्पष्ट राजनीतिक एजेन्डा र विकासको ठोस कार्ययोजना हो भने, तेस्रो कांग्रेस–एमाले चरम अन्तरद्वन्द्व र गुटबन्दी ।’

उनीहरूको एकता भित्रभित्रै कमजोर भइसकेकाले मतदाताले अब पुरानो रटानलाई पत्याउने अवस्था नरहेको उनको दाबी छ ।

यस क्षेत्रमा १ लाख २२ हजार मतदाता र ५४ वटा वडा छन् । जहाँ कांग्रेसको ३५ हजार ८५६, एमालेले ३३ हजार ९०५, नेकपा (माओवादी केन्द्र) ५ हजार ५ र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले १ हजार २७९ मत छ ।

खड्काको राजनीतिक यात्रा

अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका खड्का ०३१ सालबाट राजनीतिमा आएका थिए । उनी २४ वर्षको उमेरमा ०३४ सालमा कांग्रेस सुर्खेत जिल्ला सभापति भए ।
२०३७ सालको जनमत संग्रहमा बहुदल हारेपछि उनले त्यही वर्षको पञ्चायती चुनावमा वीरेन्द्रनगर नगरपञ्चायतको प्रधानपञ्च जिते । तर निर्दलीय व्यवस्था स्वीकार्न नमानेपछि ६ महिनामै पदबाट हटाइए ।

पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको आन्दोलनमा करिब ५ महिना जेलमा बिताएका खड्का बहुदलपछि कांग्रेसभित्रको राजनीतिमा कृष्णप्रसाद भट्टराईनिकट थिए ।

कांग्रेसको १० औँ महाधिवेशनसम्म मध्यपश्चिमबाट एकमात्रै केन्द्रीय सदस्य हुने व्यवस्थाका बेला उनी सुशील कोइरालासँग पराजित भए । पार्टी फुटेर प्रजातान्त्रिक कांग्रेस बनेपछि केन्द्रीय सदस्य भए । १३ औँ महाधिवेशनमा महामन्त्री बनेका उनी १४ औँ महाधिवेशनमा उपसभापति भए । त्यससँगै खड्का कर्णालीबाट कांग्रेस पदाधिकारी बन्ने एक्ला नेता भए ।

देउवाका विश्वासपात्र उनी बहुदल पुनःस्थापनापछि ०४८, ०५१ र ०५६ को आमनिर्वाचनमा सुर्खेत–१ बाट जितेर उपप्रधानमन्त्रीसमेत बने ।

नेकपा (माओवादी) को लहर चलेको ०६४ मा खड्काले समानुपातिकको बाटो रोजे । त्यस समय त्यहाँबाट एमालेकी कमला शर्मा निर्वाचित भइन् । ०७० सालमा फेरि खड्का प्रत्यक्ष जितेरै सदनमा पुगे ।

नयाँ संविधान जारी भएपछि भएको पहिलो निर्वाचन ०७४ मा उनी एमालेका धु्रवकुमार शाहीसँग पराजित भए । शाहीले खड्कालाई ३ हजार ३८२ मतले पराजित गरेका थिए । खड्काले ३३ हजार ३७७ मत पाएका थिए ।

०७९ मा खड्का पाँचदलीय सत्ता गठबन्धनका साझा उम्मेदवारका रुपमा एकल बलमा उभिएको एमालेका उनै शाहीलाई हराउँदै संसदमा आए । सुर्खेत–१ बाट पाँचौँ पटक विजयी हुँदा खड्काले ११ हजार ६ सय १९ मतान्तरसहित जित हात पारे ।

उपसभापति खड्काले ४२ हजार ६०७ मत पाउँदा उनका निकटतम् प्रतिस्पर्धी एमालेका शाहीले ३० हजार ९८८ मत प्राप्त गरे ।

सुर्खेत–१ बाट एकपटक हार व्यहोरेका खड्का ०५५ वैशाख देखि ०५५ भदौसम्म युवा, खेलकुद तथा संस्कृति र जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्री भएका थिए ।

०५५ पुस १० देखि ०५६ जेठ १६ सम्म उनी वाणिज्य, युवा तथा खेलकुद तथा संस्कृति मन्त्री, ०५६ जेठ १७ देखि ०५६ असार १५ गतेसम्म सूचना तथा सञ्चार र उद्योग मन्त्री ०५६ असार १६ देखि ०५६ चैत ७ गतेसम्म गृहमन्त्री भएका थिए ।

०५८ कात्तिक २ देखि ०५९ असोज २५ गतेसम्म उनी उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री र २०६१ असार २१ देखि २०६१ माघ १९ गतेसम्म पुनः गृहमन्त्री थिए । यस्तै प्रचण्ड प्रधानमन्त्री हुँदा ०८० मा उनी पुनः उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री बनेका थिए ।