हङकङ – संयुक्त राज्य अमेरिकाको सङ्घीय सञ्चार आयोग (एफसीसी)ले राष्ट्रिय सुरक्षामा जोखिम पर्न सक्ने भन्दै विदेशी निर्मित नयाँ ह्युमनोइड रोबोट (मानव आकारका रोबोट) र पावर इन्भर्टरको आयातमा प्रतिबन्ध लगाउने भएको छ । यो कदम मुख्यतः चीनलाई लक्षित रहेको देखिएको छ । चीनले भने अमेरिकी कदमलाई संरक्षणवादी भन्दै आलोचना गरेको छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच सेप्टेम्बरमा हुने प्रस्तावित भेटवार्ताको पूर्वसन्ध्यामा आएको यस कदमले दुई देशबीचको सम्बन्धमा थप तनाव उत्पन्न गर्न सक्ने देखिएको छ । विश्वव्यापी ह्युमनोइड रोबोट बजारमा चीनको हिस्सा करिब ८५ प्रतिशत रहेको छ ।

एफसीसीको प्रतिबन्धमा चार खुट्टे ‘क्वाड्रुपेड’ रोबोट अर्थात् ‘रोबोट कुकुर’को नयाँ आयातसमेत समेटिएको छ । आयोगले यस्ता उपकरणबाट साइबर सुरक्षा र राष्ट्रिय सुरक्षामा जोखिम बढ्न सक्ने जनाएको छ ।

पावर इन्भर्टरले प्रत्यक्ष विद्युत् प्रवाह ९डीसी०लाई वैकल्पिक विद्युत् प्रवाह ९एसी०मा रूपान्तरण गर्छ । यसको प्रयोग नवीकरणीय ऊर्जा प्रणाली, डाटा सेन्टर तथा घरायसी उपकरणमा हुने भएकाले यसमा लगाइएको प्रतिबन्धको प्रभाव व्यापक हुन सक्ने बताइएको छ ।

एफसीसीका अध्यक्ष ब्रेन्डन कारले मङ्गलबार प्रतिबन्धको उद्देश्य अमेरिकाको महत्वपूर्ण आपूर्ति शृङ्खलालाई सुरक्षित गर्नु रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार प्रतिबन्ध आयात गरिने यस्ता उपकरणका नयाँ संस्करणमा लागू हुनेछ ।

यो कदम चीनबाट आयात हुने ड्रोनलगायतका प्रविधिमा अमेरिकाले लगाउँदै आएको प्रतिबन्ध तथा चीनमा अमेरिकी उन्नत प्रविधिको निर्यातमा लगाइएको नियन्त्रणकै निरन्तरता हो । अमेरिकी सरकारले चिनियाँ ‘ओपन–सोर्स’ कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मोडलको प्रयोगमा समेत नियन्त्रण गर्ने विषयमा विचार गरिरहेको छ ।

चीनले प्रविधि क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने नीतिमार्फत रोबोटको प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार गरिरहेको छ । मोर्गन स्टेनलीका विश्लेषकका अनुसार सन् २०३० सम्ममा चीनको ह्युमनोइड रोबोट बजार १५ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म पुग्न सक्छ ।

मर्निङस्टारकी विश्लेषक काङ्युक्सियाओ लीका अनुसार चिनियाँ उत्पादकले विदेशी प्रतिस्पर्धीको तुलनामा तीव्र गतिमा उत्पादन बढाउँदै लागत घटाइरहेका छन् । उहाँले अमेरिकामा चिनियाँ रोबोटको पहुँच सीमित गर्दा अमेरिकी विकासकर्तालाई मूल्य प्रतिस्पर्धाबाट केही राहत मिल्ने भए पनि चीनको समग्र रोबोट उद्योगमा ठूलो असर नपर्ने बताए ।

प्रविधि अनुसन्धान तथा परामर्श समूह ओमडियाका अनुसार सन् २०२५ मा विश्वभर पठाइएका करिब १५ हजार ह्युमनोइड रोबोटमध्ये चीनका दुई प्रमुख कम्पनी युनिट्री र एजीआइबोटले पाँच–पाँच हजारभन्दा बढी रोबोट पठाएका थिए । अमेरिकाका टेस्ला र फिगर एआइजस्ता कम्पनीले भने केही सय वा त्यसभन्दा कम रोबोट पठाएका थिए ।

पावर इन्भर्टरमाथिको प्रतिबन्धले अमेरिकी बजारमा भने सीमित प्रभाव पार्ने मर्निङस्टारका अर्का विश्लेषक चेङ वाङले बताए । उनका अनुसार यसले पहिले नै स्वीकृत चिनियाँ उपकरणको निरन्तर प्रयोग वा बिक्रीमा तत्काल असर नपार्न सक्छ ।

चीनद्वारा अमेरिकी कदमको आलोचना

चीनको विदेश मन्त्रालयले अमेरिकी कदमको आलोचना गर्दै वासिङ्टनले चिनियाँ कम्पनीलाई दबाउन राष्ट्रिय सुरक्षाको अवधारणालाई दुरुपयोग गरेको आरोप लगाएको छ ।

चिनियाँ व्यवसायको वैध अधिकार र हितको रक्षा गर्न चीनले आवश्यक सबै उपाय अपनाउने मन्त्रालयले जनाएको छ ।

“संरक्षणवादले अमेरिकालाई थप प्रतिस्पर्धी बनाउँदैन । यसले अमेरिकी कम्पनी र उपभोक्ताको हितमा मात्र क्षति पुर्याउनेछ,” मन्त्रालयका प्रवक्ता माओ निङले बुधबार बेइजिङमा आयोजित नियमित पत्रकार सम्मेलनमा भने ।

ओमडियाका प्रमुख विश्लेषक लियान जे सुका अनुसार नयाँ प्रतिबन्धले अमेरिकी र चिनियाँ प्रविधि कम्पनीबीचको सहकार्यमा असर पार्न सक्छ । एनभिडियाले गत जुनमा चीनको युनिट्रीले निर्माण गरेको ह्युमनोइड रोबोटको चेसिस प्रयोग गर्ने रोबोटसम्बन्धी सन्दर्भ डिजाइन सार्वजनिक गरेको थियो ।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले हालै युनिट्रीलगायत केही प्रमुख चिनियाँ प्रविधि कम्पनीलाई चिनियाँ सेनासँग सम्बन्ध वा सहकार्य रहेको आरोप लागेका कम्पनीको सूचीमा राखेको छ । चीनले भने उक्त आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ ।