काठमाडौँ – उपत्यकाका विभिन्न सुकुम्बासी बस्तीमा सरकारले डोजर चलाएपछि घरबारविहीन भएर दशरथ रंगशालामा नाम दर्ता गराएकालाई कीर्तिपुरस्थित सुन्दरीघाटको राधास्वामी सत्संग व्यास नेपाल परिसरमा अस्थायी रूपमा राखिएको छ ।

थापाथली र गैरीगाउँस्थित सुकुम्बासी बस्तीका ५७ परिवारका १ सय ६१ जना त्यहाँ छन् । एउटा परिवारलाई एउटा टेन्टमा व्यवस्थापन हुने गरी राखिएको छ । पर्खाल नभएको छानामुनि एउटै ठूलो हलमा केही दिन सबै सँगै बसेका परिवारले मंगलबारदेखि भने छुट्टाछुट्टै टेन्ट पाएका हुन् ।

परिवारका सबै सदस्य टेन्टभित्र भुइँमा म्याट ओछ्याएर रात काटिरहेका छन् । अहिले पनि टेन्टभित्र बत्तीको व्यवस्था छैन । ससुरा–बुहारी, जेठाजु–बुहारी लगायत परिवारका सबै सदस्य एकै ठाउँमा सुत्नुपर्ने बाध्यता छ । जसले गर्दा लुगा फेर्ने लगायतका व्यक्तिगत काममा कठिनाइ भइरहेको छ ।

मिडियाप्रति आक्रोश र सामाजिक तिरस्कार
आश्रमको गेटमा खटिएका सुरक्षाकर्मीले सञ्चारकर्मीलाई ‘नो इन्ट्री’ को सूचना दिएका छन् । उनीहरूको फोटो, भिडियो खिच्न निषेध गरिएको छ भने कुराकानी गर्न पनि बन्देज छ ।

यो निषेधभन्दा बढी त्यहाँ बस्ने मानिसले पीडा व्यक्त गरेका छन् । काखमा दुधे बालक च्यापेर बसेकी एक आमाले आँखामा आँसु र आक्रोश पोख्दै भनिन्, “बिनाअनुमति हाम्रा तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा राख्दा हामीलाई बाहिर निस्कनै गाह्रो भइसकेको छ ।”

उनीहरूको पीडाको अर्को पाटो अझ कहालीलाग्दो छ- ‘सुकुम्बासी’ को ट्याग बोकेर कोठा खोज्न निस्किँदा कसैले पत्याउँदैनन् । घरबारविहीन हुनुको पीडा त छँदै छ, समाजले हेर्ने दृष्टिकोणले उनीहरूलाई झनै शरणार्थीजस्तो महसुस गराइरहेको छ ।

खाजाको नाममा भुजा र चिया
राधास्वामी व्यास सत्संगबाट खटिएका स्वयंसेवक पर्शुराम दाहालका अनुसार उनीहरूलाई बिहान ७ बजे चिया–बिस्कुट, १० बजे खाना, दिउँसो चिया र खाजा तथा बेलुका ६ बजे खाना दिने गरिएको छ ।

तर मंगलबार हामी आश्रममा पुग्दा दिउँसोको खाजाका नाममा चिया र भुजा बाँडिरहेको पाइयो । अधिकांश महिला, बालबालिका तथा वृद्धवृद्धा भएको आश्रममा बाँडिएको दुई मुठी भुजाले उनीहरूको पेट भरिएला ? पोषणको चरम अभावमा रहेको त्यो समुदायका बालबालिकाको स्वास्थ्यप्रति कसले जिम्मेवारी लिने ? यो प्रश्न बनेको छ ।

यद्यपि आश्रममा रहेका साना बालबालिकाका लागि भने लिटो, जाउलो लगायत खानेकुराको व्यवस्था रहेको दाहालले बताए । उनका अनुसार २ वर्षमुनिका ४ जना बालबालिका त्यहाँ छन् ।

शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यको जोखिम
भिडभाडयुक्त ठाउँमा बस्दा सरसफाइ र स्वास्थ्यजन्य समस्या सिर्जना हुन सक्ने जोखिम त छँदै छ, त्यसमाथि पोषिलो खानेकुरा खान नपाउँदा उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्था झन् जटिल हुने देखिन्छ ।

आश्रममा आउने हरेक सदस्यको स्वास्थ्य परीक्षण गरेर मात्रै राख्ने गरिएको स्वयंसेवक दाहालले दाबी गरे । त्यसका लागि २४ घण्टा हेल्थ डेस्क खटिनुपर्ने हो । तर हामी त्यहाँ पुग्दा स्वास्थ्यकर्मीको टोली फर्किसकेको थियो भने सुकुम्बासी आउने क्रम जारी थियो ।

त्यहाँ बस्दै आएकी सुगरकी बिरामी एक वृद्धाले आफ्नो सुगरको लेभल घटिरहेको तर औषधि खान नपाएको गुनासो गरिन् । बालबालिका, वृद्धवृद्धा र गर्भवतीसमेत राखिएको होल्डिङ सेन्टरमा भैपरी आउने समस्याका लागि एम्बुलेन्स अनिवार्य हुनुपर्नेमा त्यसको समेत उचित व्यवस्थापन देखिएन ।

त्यस्तै, लामो समयदेखि बस्दै आएको बस्ती एक्कासि भत्काउँदा उनीहरू मानसिक रूपमा विक्षिप्त छन् । त्यसमाथि अहिलेको बसाइ पनि व्यवस्थित नहुँदा तनाव बढ्ने जोखिम छ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय मनोविज्ञान संकायबाट खटिएकी प्रमिला श्रेष्ठले भनिन्, “उनीहरूमा बस्ती उजाडिएको तनाव छ नै, गर्भवती तथा सुत्केरी आमा र विद्यालय उमेरका बालबालिकामा विभिन्न खालका मानसिक समस्या देखिन सक्छन् । हामी त्यही अनुसार परामर्श गर्ने तयारी गरिरहेका छौँ ।” स्थायी बासस्थानको व्यवस्था नभएसम्म बालबालिकाले कहाँ पढ्ने भन्ने निश्चित नभएकाले उनीहरूलाई खेलकुद लगायतका क्रियाकलापमा जोड दिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।