काठमाडौं– करिब तीन दशकअघि दोलखाबाट चोरी भई अमेरिकाका संग्रहालयसम्म पुगेका आकाश भैरव (हाँथ्व देउ) का दुई ऐतिहासिक मुकुन्डो अन्ततः आफ्नै समुदायमा फर्किएका छन् । राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनीमा बुधबार आयोजित कार्यक्रममा उक्त मुकुन्डो दोलखाका स्थानीय समुदायलाई औपचारिक रूपमा हस्तान्तरण गरिएको हो।

दोलखाको नक्छे प्रधान परिवारको कुलघरबाट वि.सं. २०५० फागुन २२ र २०५१ फागुन २४ गते चोरी भएका यी मुकुन्डो अमेरिकास्थित डलास म्युजियम अफ आर्ट र रुबिन म्युजियम अफ आर्टमा रहेको तथ्य सार्वजनिक भएपछि फिर्ता ल्याउने अभियान सुरु भएको थियो।

सम्पदा संरक्षण अभियन्ता अनिलचन्द्र श्रेष्ठले वि.सं. २०७४ मा इन्द्रजात्राको अवसरमा सामाजिक सञ्जालमा पुराना तस्बिर सार्वजनिक गरेपछि हराएको सम्पदाबारे पुनः चर्चा सुरु भएको थियो । त्यसपछि विभिन्न प्रमाण संकलन, अनुसन्धान र ‘लस्ट आर्ट्स अफ नेपाल’ को सहयोगमा मुकुन्डो अमेरिकाका संग्रहालयमा रहेको पुष्टि भएको थियो ।

मूर्ति चोरीसम्बन्धी पुराना अभिलेख, प्रहरीमा दर्ता भएका जाहेरी तथा ऐतिहासिक तस्बिरहरू संकलन गरी नेपाल सम्पदा संरक्षण अभियानमार्फत पुरातत्त्व विभागमा आधिकारिक प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो । त्यसपछि नेपाल हेरिटेज रिकभरी क्याम्पेन, पुरातत्त्व विभाग र अमेरिकी निकायबीचको समन्वयमा कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो ।

न्यूयोर्क महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयले आवश्यक प्रमाणका आधारमा दुवै संग्रहालयबाट मुकुन्डो जफत गरी वि.सं. २०८० मंसिर १८ गते न्यूयोर्कस्थित नेपाली वाणिज्य दूतावासलाई हस्तान्तरण गरेको थियो ।

‘नेवा: गुठी न्यूयोर्क’ को सहयोगमा ती मुकुन्डो नेपाल ल्याइएका थिए। त्यसपछि राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनीमा संरक्षण तथा प्रदर्शनका लागि राखिएको थियो।

बुधबार आयोजित कार्यक्रममा स्थानीय समुदायका सदस्यहरूले पूजा–आराधना गरेपछि मुकुन्डो समुदायलाई पुनः स्थापनाका लागि हस्तान्तरण गरिएको हो। अब उक्त सम्पदा दोलखास्थित आफ्नो मौलिक स्थानमा पुनः स्थापना गरिने जनाइएको छ।

तस्बिरहरू – नेपाल फोटो लाइब्रेरी