मस्तिष्कलाई साधारण भाषामा दिमाग भनिन्छ । यो स्नायु प्रणालीको महत्वपुर्ण अङ्ग हो । मस्तिष्क केन्द्रिय स्नायु प्रणाली को सञ्चालक पनि हो। यसको सुरक्षा खप्परले गर्छ। यो सबै ढाड भएको र केही ढाड नभएको जीवहरुमा पाईन्छ । ढाड भएको जीवको शरिरमा यो सबै भन्दा जटिल अङग हो। यो अंग हेराई ,बोलाई, सुनाई ,स्वाद तथा नियन्त्रणको प्रमुख केन्द्र पनि हो।

मस्तिष्क कै कारण मानिस सर्वोश्रेष्ठ प्राणी पनि हो । तर पछिल्लो समय मानिसमा मस्तिष्कघातको समस्या बढ्न थालेको छ । मस्तिष्कका विशेष भागहरुमा रगतको प्रवाहमा बाधा पर्दा मस्तिष्कघात हुन्छ ।  रक्तनलीमा अवरोध उत्पन्न हुदा वा रक्तश्रावको कारणले मस्तिष्कघात हुने गर्दछ ।

मुटुको धड्कनमा हुने गढबढीले रक्तनलीमा रगतको थेग्रो जम्न गई  रक्तनली पूर्णरुपले बन्द हुन्छ । सो रक्तनली फुट्दा मस्तिष्कमा रगत जम्दछ र सुनिन थाल्छ । जमेको रगतले मस्तिष्कका प्रमुख भागहरुलाई थिच्ने गर्दछ । उच्च रक्तचाप, मुटुको धड्कनमा हुने गडबडी, रगतमा बढी चिल्लोपना र मधुमेह जस्ता रोगहरुले हृदयघात हुने जोखिमलाई बढाउँछ ।

अनियन्त्रित उच्च रक्तचापका कारण मस्तिष्कभित्र रक्तनली फुट्न गई रक्तश्राव हुन्छ । यसबाहेक टाउकोमा चोट लाग्दा, साधरण तरिकाबाट रगत जम्ने प्रवृत्तिलाई कम गर्ने खालका औषधीको सेवन गर्दा मस्तिष्कका रक्तनलीहरुको संरचनात्मक असर पर्छ । मस्तिष्कका विभिन्न भागहरुमा शरीरका विभिन्न अंगहरुको नियन्त्रण गर्ने हुनाले, विशेष लक्षणहरुले मस्तिष्कको कुन भागमा असर परेको छ भन्ने कुराको निर्धारण गर्दछ ।

मस्तिष्कघातका लक्षण
–अचानक गम्भीर रुपमा टाउको दुख्नु,

–अचानक कमजोरी महशुस गर्नु र शरीरको कुनै अंग (जस्तैः पाखुरा वा खुट्टा) वा शरीरको पूरै भाग (जस्तैः शरीरको पूरै दाहिने वा देब्रे भाग) चलाउन नसक्नु

– मुखको एक भाग एकातिर बाङगिनु,

– बोल्न नसक्नु,

– दिसा–पिसाबमा नियन्त्रण नहुनु

मस्तिष्कघात भएको व्यक्तिलाई तत्काल उपचारको जरुरत पर्छ । त्यसैले यस्ता लक्षण देखिएमा बिरामीलाई तुरुन्तै अस्पताल लानुपर्छ । मस्तिष्कघातका बिरामीलाई संक्रमण रोगहरुबाट बचाउनुपर्छ ।

रोकथाम कसरी गर्ने ?
मस्तिष्कघात अस्वस्थकर जीवनशैलीका कारण पनि हुने गर्छ । त्यसैले यो रोगबाट बच्न जीवनशैलीलाई परिवर्तन गर्नैपर्ने हुन्छ ।  मस्तिष्कघातबाट बच्न नियमित शारीरिक व्यायाम गर्नुपर्छ । धुम्रपान गर्नु हुँदैन ।

उच्च रक्तचाप, मधुमेह, उच्च कोलेस्टेरोल र मुटु सम्बन्धी समस्याको नियमित परीक्षण गर्नुपर्छ । यस्ता समस्या भएका चिकित्सकको सल्लाह अनुसार औषधि सेवन गर्नुपर्छ ।