जातीय विभेद : नौ वर्षदेखि अस्पतालमै अजित मिजारको शव | Khabarhub Khabarhub

जातीय विभेद : नौ वर्षदेखि अस्पतालमै अजित मिजारको शव

हरेक वर्ष अन्तजातीय विवाह र प्रेमकै कारण कयौंले ज्यान गुमाउँदै



काठमाडौं – त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्‍जमा नौ वर्षदेखि ‘न्याय पर्खिरहेको एक शव’ छ । त्यो शव काभ्रे पाँचखाल नगरपालिका-७, होक्सेका अजित मिजारको हो ।

अजित मिजारको भौतिक शरीरले यस संसारबाट बिदा लिए पनि आत्माले शान्ति पाउने आशमा आमा काली मिजार र बुवा हरिभक्तले छोराको काजकिरिया गर्न सकेका छैनन् । काली र हरिभक्त दिनरात अस्पतालमा राखिएको छोराको शव सम्झिँदै बितेका छन् ।

छोराको काजकिरिया गर्न पाए उनको आत्माले शान्ति पाउँथ्यो र आफूलाई पनि शान्ति मिल्थ्यो भन्ने ती बा-आमालाई लागेको छ । तर न्याय नपाएसम्म छोरालाई अन्याय हुने भएकाले अहिलेसम्म किरिया गर्न सकेका छैनन् ।

छोराको आत्महत्या नभई हत्या भएकाले न्याय नपाएसम्म किरिया नगर्ने उनको अडान कायमै छ । ‘जात व्यवस्था विरुद्धको विद्रोह दिवस’मा अजित मिजार प्रकरणबारे यो सामग्री केन्द्रित छ ।

के थियो घटना ?
अन्तरजातीय विवाह गरेपछि २०७३ असार २९ गते काभ्रेको तामाघाट बजारबाट बेपत्ता भएका १८ वर्षीय अजितको शव धादिङको फुर्केखोलामा झुन्डिएको अवस्थामा फेला परेको थियो ।

अजित मिजारको न्यायको मागसहित आन्दोलन घोषणा

छोरा (अजित) को पराजुली थरकी युवतीसँग प्रेम थियो । दुवैजना एउटै स्कूलमा पढ्थे । दुवैले सँगै एसएलसी परीक्षा पास गरेका थिए । २०७३ असार २५ गते अजित र उनकी प्रेमिका भनिने युवती भागेर भक्तपुर आएछन् । दिनभर मकै भाँच्न खेतमा गएकी आमालाई बेलुका घर फर्केपछि मात्र उनीहरू भागेको थाहा भयो ।

उनीहरूले बताए अनुसार –

अर्को दिन केटी पक्षका मानिस कालीको घरमा गएर ‘छोरा निकाल्’ भन्दै धम्क्याए । युवतीकी दिदीले पनि छोरा ननिकाले राम्रो नहुने भन्दै धम्की दिइन्‌ । केही हुने हो कि भनेर आत्तिएकी उनले फोन गरेर छोरालाई बोलाइन् ।

असार २६ गते छोरा अजित ती युवती लिएर घर आए । त्यो रात पनि युवतीका बाबुले फोन गरेर कालीलाई धम्की दिए । युवती अर्थात् छोराले ल्याएको केटीले आफ्नो बुवाको बानी रिसाहा भएको बताउँदै थिइन्‌ ।

केटी पक्षले भोलिपल्ट प्रहरी चौकीमा बोलायो । अजित, युवती र आमा चौकीमा पुगे । त्यहाँ युवती पक्षका मानिस पनि थिए ।

ती युवतीले सिन्दुर र पोते लगाएकी थिइन्‌ । युवतीकी दिदीले ‘जुत्ता सिलाउने सार्कीसँग विवाह गरेको’ भन्दै सिन्दुर मेटाइदिइन् र पोते पनि छिनाइदिइन् । भाउजुले ‘खाते’ सँग बिहे गर्ने भन्दै गाली गरिन् । अजित १९ वर्ष र ती युवती १७ वर्ष पुगेको विषयमा पनि प्रहरी चौकीमा छलफल भयो ।

अझै रोकिएन जातीय भेदभाव र छुवाछूत, ऐन कार्यान्वयन भएयता १७ जनाको हत्या

प्रहरीकै सामुन्ने युवतीको दिदीले अजितलाई ‘तँलाई ७ लाख खर्च गरेर भए पनि माटोमाथि हिँड्न दिन्न’ भनेर धम्क्याइन् ।

त्यसपछि धुलीखेल जाने भनेर प्रहरीले सबैलाई गाडीमा राख्यो । धुलिखेल नपुग्दै प्रहरीले बीच बाटोमै सबैलाई गाडीबाट ओह्रालेर कागजमा सही गरायो । युवतीलाई जबर्जस्ती माइती पक्षले बाइकमा राखेर लगे ।

भोलिपल्ट फेरि अपरिचित व्यक्तिले आफूलाई वकिल भन्दै फोन गरेर ‘तेरो अजित कहाँ गयो ?’ भनेर सोधे । आमाले अजित पढ्न तामाघाट गएको भनिन् । फोन गर्नेले धम्कीपूर्ण शैलीमा फेरि ‘तेरो अजितले अब पढ्न पाउँदैन, तेरो छोरालाई बलात्कार केस लाग्छ’ भन्यो ।

असार २९ गते घरमा रोपाइँ थियो । छोरालाई घरमै बस्न भन्दै आमा आफू रोपाइँमा गइन् । उनका पति पहिल्यै खेतमा गइसकेका थिए । खेतमा जानुअघि छोराले मोबाइल रिचार्ज कार्ड किन्न भन्दै पैसा मागे । उनले एक सय रूपैयाँ दिइन् ।

साँझ मेलाबाट सबै घर आए तर अजित घरमा भेटिएनन् । उसको फोन घरमै थियो । रातपनि उनी घर पर्केनन् । भोलिपल्ट तामाघाटतिर उनी छोरा खोज्न हिँडिन् ।

साउने संक्रान्तिको दिन थियो, घरमा पाहुना पनि आएका थिए । मासु किन्न उनी पसल गइन् । पसले छोराको साथी थियो । उसैले धादिङको फुर्केखोलामा झुन्डिएर मानिस मरेको कुरा फेसबुकमा आएको बताए ।

मिजारको परिवार धादिङ पुग्यो । झुन्डिएको अवस्थामा फेला परेको शव अजितको रहेछ । तर, प्रहरीले बेवारिसे भन्दै शव गाडिसकेको रहेछ । बुवा हरिभक्तका अनुसार साउन २ गते बिहानै उनी धादिङ प्रहरीमा पुगे ।

मानवतामाथि बर्बरताको सोती काण्ड

आफू अजितको बुवा भएको भन्दै उनले प्रहरीसँग शव मागे । प्रहरीले पोस्टमार्टमा गरेर बेवारिस शव भन्दै पुरिसकेको बतायो । मिजार परिवारले निकाल्न भन्दा प्रहरीले नमिल्ने जवाफ दियो ।

शव पशुपति आर्यघाट लगेर जलाउँछौ भनेपछि बल्ल प्रहरीले निकाल्न दियो । प्रहरीले पोस्टमार्टम रिपोर्ट बनाइसकेको थियो । पोस्टमार्टम गरिएको भने पनि शव कतै चिरेको नपाइएपछि परिवारलाई शंका लाग्यो ।

शव पुनः पोस्टमार्टमका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्‍ज लगियो । सुरुमा अस्पतालले शव लिन मानेन । सरकारी वकिल र दलित अधिकारकर्मीको दबाबपछि पोस्टमार्टम भयो । पोस्टमार्टम गर्ने चिकित्सकले आत्महत्याको रिपोर्ट बनाइदिए ।

हरिभक्तका अनुसार धादिङमा पोेस्टमार्टम गर्नेको आफन्त त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा पनि भएकाले सुरुमा शव लिन इन्कार गरिएको थियो ।

छोराले आत्महत्या गरेको मान्न मिजार परिवार तयार भएनन् ।छोराको हत्या गरिएको निष्कर्षमा पुग्यो । तिनै युवतीका माइती पक्षले छोराको हत्या गरेको भन्दै मिजार परिवारले भोजबहादुर पराजुली, टेकबहादुर पराजुली र सम्झना पराजुलीविरुद्ध जाहेरी दिए ।

उनीहरूविरुद्ध जिल्ला अदालत धादिङमा मुद्दा दायर भयो । आरोपित धरौटीमा छुटे । २०७५ सालमा जिल्ला अदालत धादिङले आरोपितलाई सफाइ दियो ।

अदालतको फैसलापछि उनीहरू फेरि उच्च अदालत पुगे । उच्चले पनि जिल्ला अदालत धादिङकोे फैसला सदर गर्‍यो । पुनरावेदनको फैसला पछि मिजार परिवारमा थप बेचैनी बढ्यो ।

छोराको आत्महत्या नभई हत्या नै भएको दाबी गर्दै मिजार परिवार २०८० वैशाखमा सर्वोच्च अदालत पुगे । मुद्दाको फैसला आएको छैन । सर्वोच्च अदालतले प्रमाण खोजी गरेमा छोरालाई न्याय मिल्ने आमा बुवाको विश्वास छ ।

‘केटीको दिदीले सात लाख रूपैयाँ खर्च गरेर भए पनि तँ (अजित) लाई जमिनमा हिँड्न दिन्नँ भनेकी थिइन्,’ अतिजका बाबू भन्छन्‌, ‘तामाघाटको मान्छेलाई आत्महत्या गर्न धादिङ जानुपर्ने कारण नै छैन । मरेको फेला परेमा प्रहरीले सूचना जारी गर्छ भोलिपल्टै शव गाडदैन ।’

अजितको किरिया नभएकाले मिजार परिवारले नौ वर्षदेखि कुनै चाडपर्व मनाएको छैन ।

यो त एक प्रतिनिधि घटना हो । हरेक वर्ष अन्तजातीय विवाह र प्रेमकै कारण कयौंले ज्यान गुमाएका छन् । राष्ट्रिय दलित आयोगका अनुसार पाँच वर्षमा १६ जनाको हत्या भएको अभिलेख छ ।

०७६/७७ मा ३ जना, ०७७/७८ मा ३ जना, ०७८/७९ मा ७ जना र ०७९/८० मा ३ जनाको हत्या भएको अभिलेख आयोगमा छ ।

आयोगका अध्यक्ष देवराज विश्वकर्माले सबै घटना आयोगसम्म नआउने बताए । उनले भने, ‘एक अध्ययन अनुसार हरेक पाँच मिनेटमा तीन जना कुनै न कुनै विभेदमा परिरहेको देखाएको छ । विभेदको आकडाँ अनुमान गरेभन्दा धेरै छ ।’

उजुरी गरेपनि आयोगले आफैं छानबिन नगरी जिल्ला प्रशासन, प्रहरी लगायतका सरकारी निकायलाई पत्राचार गर्ने हुदाँ पीडितहरू आयोगमै नआएको स्थिति देखिन्छ ।

तर अध्यक्ष विश्वकर्माले आयोगलाई सरकारले दिएको बजेट नै अपुग हुँदा सोचेजित काम गर्न नसकेको दाबी गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘सरकारले चाहिने जति बजेट नदिदाँ नागरिकले महसुस गर्ने गरी काम गर्न सकिएको छैन ’

दलितको हक अधिकार सुनिश्चित गर्ने हेतुले २०५८ फागुन ४ गते आयोग गठन भएको थियो । दलितका अभिलेख सरकारी निकायमा भन्दा गैरसरकारी निकायमा बढी देखिन्छ ।   ‘दलित मानव अधिकार प्रतिवेदन, २०७९’ का अनुसार पाँच वर्षमा ५२ जनाले जातकै कारण ज्यान गुमाएका छन् ।

ती मध्ये ५० जनाको हत्या भयो जसमा १३ बालिका बलात्कारपछि मारिएका थिए । १० जनाले त राज्यको न्यायिक हिरासतभित्रै मृत्युवरण गरेका छन् ।

जातीय तथा अन्य सामाजिक छुवाछुत तथा भेदभाव (कसुर र सजाय) ऐन, २०६८ जारी भएयताको तथ्यांकले समेत दलित समुदायमाथि शृंखलाबद्ध रूपमा हिंसा भइरहेको देखाउँछ ।

देशभरका दलित समुदायले दिन-प्रतिदिन हिंसा खेप्नुपरेको अधिकारकर्मीहरूको बुझाइ छ । उनीहरूका अनुसार दलित समुदायको मानवअधिकार र संवैधानिक व्यवस्था उल्लंघनका घटनाहरू तीव्र अनुपातमा बढिरहेको छ ।

पछिल्लो समय ‘दलित नागरिक आन्दोलन’ ठप्प भएको दलित मानवअधिकारकर्मी एवम्‌ अभियन्ता शिवहरि ज्ञवाली बताउँछन्‌ । उनी भन्छन्, विभेदका घटनाहरूको अनुसन्धान गर्ने, खबरदारी गर्ने र राज्यलाई झक्झकाउने आन्दोलन हुन छाड्यो ।’

‘संविधानले दलित समुदायलाई अधिकार दियो भन्ने सबैलाई पर्‍यो । तर, कार्यान्वयन तहमा कति गयो, कसैलाई वास्ता भएन,’ ज्ञवाली थप्छन्‌, ‘परिणामस्वरूप पहिलाभन्दा चार गुणाले दलितमाथि हिंसा बढेको र छुवाछुतको नयाँ रूप जन्मिएको उनको भनाइ छ । नयाँ पुस्ताले विभेदविरुद्ध कम गर्ला भनेको, जातप्रति उल्टै गर्व गरेको देखिन्छ । ’

‘गैरदलितलाई दलितको आरक्षण देखेर पोलेको छ । तिमी कोटा नलेऊ, हामी कोठा दिन्छौं जस्ता विचार जन्मिनु आधुनिक युगको लागि खतरा हो,’ उनले भने ।

ऐतिहासिक रूपमा दलितमाथि भएको विभेदलाई गैरदलितले नबुझेको र अध्ययन नगरेको उनको आरोप छ । उनी थप्छन्, ‘दलित र गैरदलितको सहकार्य विना विभेदको अन्त्य हुन सक्दैन ।’

अब दलित समुदायको मुद्दालाई राज्यको निर्णायक तहसम्म पुर्‍याउन नागरिक, राज्यसत्ता र सरोकारवाला सबै एकजुट हुन आवश्यक भएको उनले बताए ।

प्रकाशित मिति : १० जेठ २०८१, बिहीबार  २ : १२ बजे

सुनको मूल्य स्थिर, चाँदीमा बढ्यो

काठमाडौं– नेपाली बजारमा आज सुनको मूल्य स्थिर रहेको छ ।

बालबालिकालाई श्रम लगाउने उद्योग प्रतिष्ठान कारबाहीमा

बागमती– बालबालिकालाई बालश्रमिकका रूपमा काममा लगाउने १५ उद्योग प्रतिष्ठान तथा

साँफे–मार्तडी सडक अवरुद्ध

अछाम– पहिरोले सडक पुर्दा अछामको साँफे–मार्तडी सडकखण्ड अवरुद्ध भएको छ।

राहुल गान्धीले छोडेको वायनाडबाट प्रियंका चुनाव लड्ने

काठमाडौं–  भारतीय नेशनल कांग्रेसकाका नेता राहुल गान्धीले केरलाको वायनाड सिटबाट

मध्यपहाडी लोकमार्ग : समयअगावै पुल निर्माण

खोटाङ– दिक्तेल–चखेवाभञ्ज्याङ सडकखण्डमा पर्ने दुईवटा खोलामा तोकिएको समयभन्दा अगावै मोटरेबल