काठमाडौँ– गत जेठ २४ गते सप्तकोशी नदीमा विपद् पूर्वअभ्यासका क्रममा सशस्त्र प्रहरी बलका दुईजना गोताखोरले डुबेर ज्यान गुमाए ।

झापाको गौरादह–८ पक्कीभिट्टाका हरदेवसिंह राजवंशी र डोटीको दिपायल सिलगढी नगरपालिका–३ कैलडागाउँका सुरज साउद अभ्यासका क्रममा कोशीमा बेपत्ता भए ।

हरदेवको शव जेठ २५ गते भेटियो । सुरजको शव चार दिनपछि मात्रै फेला परेको थियो । सशस्त्र प्रहरीको इतिहासमा गोताखोरले डुबेर ज्यान गुमाएको यो पहिलो घटना हो । मधेश र कोशी प्रदेश बाहिनीको संयुक्त गोताखोर टोलीले सप्तकोशीमा पूर्वअभ्यास गर्ने क्रममा दुवैजना डुबेर बेपत्ता भएका थिए ।

उसबेलै पोष्टमार्टम गरेर दुवैजनाको शव परिवारलाई बुझाइसकिएको छ । काजकिरिया सकिएको महिना दिनपछि सुरजका बुवा नन्द साउद (६४) ले छोराको मृत्युको कारण दुर्घटना नभई लापर्बाहीले भएको बताएका छन् ।

खबरहबसँग कुरा गर्दै उनले सुरजको मृत्युमा लापर्बाही भएकाले न्यायका लागि पहल गरिदिन अनुरोध गरेका छन् । उनले भने, ‘गोताखोर नदीभित्रै रहँदा बाँध खोलिएको रहेछ । झ्वाट्टै ठूलो पानीको प्रवाहले उनीहरूलाई बगाएछ, त्यहीकारण कोशी बराजको ह्युमपाइपभित्र परेछन् । मेरो छोरा पानीमा डुबेर मर्ने मान्छे होइन ।’

‘अभ्यासको समयमा गोताखोर नदीभित्र छिरेको बेला बाँध किन खोलिएको हो ? यो कुरा प्रशिक्षकले ध्यान दिने हो कि होइन ? परीक्षकले नदीमा पठाउने मात्रै हो कि ? जवानको सुरक्षाको जिम्मा पनि लिनुपर्दैन ?’, उनले प्रश्न गरेका छन् ।

आफ्नो छोराको मृत्युको जिम्मा प्रशिक्षक र सरकार दुवैले लिनुपर्ने उनको भनाइ छ । शरीरमा बाँधिएको डोरी, सिलिण्डर सबै चुँडिएको थियो । म र दुई छोरा घटनास्थल पुग्यौँ । त्यहाँ पुग्दा मानवीय लापर्बाहीले मृत्यु भएको देखियो । टाउको र शरीरमा चोट लागेको छ’, उनले भने, ‘पानीमा डुबेर मात्रै भन्ने रिपोर्ट दिए । तालिम गरेको मान्छे पानीको बहाबले मात्रै मर्न सक्दैन ।’

‘बाँध खोलेछन्, अब त्यो नेपालले खोलेको हो वा भारतले ? गोताखोर नदीभित्र छन् भन्ने जान्दाजान्दै कसले बाँध खालेको हो ? होमपाइपभित्र शव भेटिएको थियो । पानीको ठूलो बहावले स्वाट्टै तान्यो’, साउदले भने ।

सशस्त्र प्रहरी बलका नायव महानिरीक्षक तथा प्रवक्ता कालीदास धौवजीले पोष्टमार्टम रिपोर्ट नै सत्य भएको दाबी गरेका छन् । उनले भने, ‘पोष्टमार्टम रिपोर्टमा मृत्युको कारण पानीमा डुबेको छ । हामीले जे प्राप्त गर्‍यौं, परिवारलाई बुझाएको पनि त्यही हो ।’

परिवारले जवान छोरो गुमाउनु परेको पीडा निकै दुःखदायी हुने उनले बताए । ’तर पोष्टमार्टम रिपोर्टले भनेको कुरा नै सही मान्नुपर्छ । मृतकद्वय हाम्रो पनि परिवारको सदस्य हुनुहन्थ्यो । उहाँहरूलाई गुमाउनुपर्दा हामीलाई कम्ति दुःख लागेको छैन’, उनले थपे, ‘तर दुर्घटना हो, स्वीकार नगरी सुखै छैन ।’

मृतकका अभिभावकप्रति सदाशयता भए पनि गुनासो सही नभएको डीआईजी धौवाजीले तर्क गरेका छन् ।

सशस्त्र प्रहरी बल नेपालले उद्धार र विपद् व्यवस्थापनका लागि पूर्वअभ्यास गर्दै आएको छ । बाढीमा फसेका र हराएका व्यक्तिको उद्धार र खोज गर्न वैशाखदेखि जेठसम्म एकमहिना तालिम हुने गरेको छ ।

२०७६ देखि सशस्त्र प्रहरी तालिम दिएर गोताखोर उत्पादन गर्दै आएको छ । त्रिशूली, कोशी, फेवाताल, कुलेखानीलगायत जलाशयमा गोताखोर प्रशिक्षण गराइन्छ । सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल, विपद् व्यवस्थापन तालिम शिक्षालय कुरिनटारमा यो तालिम दिने गरिन्छ । हाल सशस्त्रसँग १२८ जना गोताखोर छन् ।

अत्यन्त जोखिमपूर्ण भए पनि सरकारले गोताखोरलाई उपेक्षा गर्दै आइरहेको गुनासो पनि सुनिने गरेको छ । गोताखोरलाई १० लाखको बीमा र काम गरेका दिन ३०० रुपैयाँका दरले भत्ता सुविधा दिइन्छ । सशस्त्र प्रहरी बलमा गोताखोरलाई छुट्टै सेवा सुविधा र भत्ताको व्यवस्था छैन ।