काठमाडौँ – बलिउडको संगीत इतिहासमा केही यस्ता गीत हुन्छन्, जुन सुन्नेबित्तिकै केवल कानमा होइन, सीधै मुटुमा बज्न थाल्छन् । एउटा यस्तो गीत, जसलाई आज पनि सुन्दा फुटेको मन चुपचाप पुराना सम्झनातिर फर्किन्छ । त्यो गीत हो– “क्या हुआ तेरा वादा” । तर रोचक कुरा के छ भने, यो कालजयी गीत बन्नुअघि यसलाई अस्वीकार गरिएको थियो र यसले जुन यात्राबाट अमरता पायो, त्यो आफैँमा एउटा फिल्मी कथाजस्तै रहस्यमय छ ।

कहिलेकाहीँ यस्ता मोड आउँछन्, जहाँ एउटा गीत मात्र होइन, पूरा युग नै परिवर्तन हुन्छ । १९६० को अन्त्यतिर यस्तै एउटा परिवर्तन देखियो । जब १९६९ मा आएको फिल्म ‘आराधना’ ले राजेश खन्नालाई पहिलो सुपरस्टार बनायो र किशोर कुमारको स्वरलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍यायो । यही समयदेखि हिन्दी फिल्म संगीतमा “किशोर युग” स्पष्ट रूपमा सुरु भयो ।

राजेश खन्नाको स्टारडमसँगै उनका फिल्मका गीत चारैतिर गुञ्जिन थाले । १९६९ देखि १९७१ को छोटो अवधिमा उनका १५ भन्दा बढी फिल्म सुपरहिट भए । यसैबीच किशोर कुमारको आवाज युवापुस्ताको पहिचान बन्यो । तर यही समयमा अर्को स्वर मोहम्मद रफीले पनि आफ्नो अमर छाप छोडिरहेका थिए । उनी कम गीत गाइरहेका थिए, तर जुन गीत गाइन्थे, ती सीधै इतिहास बन्ने गर्थे ।

यस्तै कालजयी यात्राको एक महत्त्वपूर्ण अध्याय जोडिन्छ १९७७ को फिल्म ‘हम किसी से कम नहीं’ सँग । नासिर हुसैन निर्देशित यो फिल्म केवल मनोरञ्जन मात्र होइन, गीत–संगीतको उत्सव थियो । मल्टीस्टार, मसाला शैलीको यो फिल्ममा प्रेम, द्वन्द्व, हास्य र भावनाको मिश्रण थियो, जसलाई आरडी बर्मनको आधुनिक संगीतले अझ चम्काइदियो ।

फिल्मको सबैभन्दा चर्चित पक्ष बनेको गीत हो– “क्या हुआ तेरा वादा” । आज पनि जब यो गीत बज्छ, धेरैको मन अतीतमा हराउँछ । प्रेम, बिछोड र धोका यी सबै भावना यस गीतमा यति गहिरो रूपमा मिसिएका छन् कि यो केवल गीत नभएर जीवन दर्शनजस्तै लाग्छ ।

रोचक कुरा के छ भने, यही धून सुरुमा निर्देशक नासिर हुसैनलाई खासै मन परेको थिएन । उनले यसलाई अस्वीकारसमेत गरेका थिए । तर संगीतकार आरडी बर्मनको सिर्जनात्मकता र आत्मविश्वासले यो धूनलाई फेरि जीवित बनायो र अन्ततः यही गीत फिल्मको आत्मा बन्यो ।

झन् महत्त्वपूर्ण कुरा, यो गीत किशोर कुमार होइन, मोहम्मद रफीको आवाजमा रेकर्ड गरियो । रफीले जब यो गीत गाए, उनले केवल शब्द होइन, पीडा नै आवाजमा उतारे । त्यसैले आज पनि धेरै श्रोतालाई लाग्छ– यो गीत कुनै काल्पनिक कथा होइन, कुनै वास्तविक चोट हो ।

यस गीतको लोकप्रियता यति ठूलो भयो कि रफीलाई यसैका लागि राष्ट्रिय स्तरको फिल्मफेयर अवार्डबाट सम्मानित गरियो । यसले फेरि एक पटक प्रमाणित गर्‍यो– रफीको आवाज केवल गायन होइन, भावना व्यक्त गर्ने शक्ति हो ।

‘हम किसी से कम नहीं’ फिल्म पनि गीत–संगीतका हिसाबले असाधारण रह्यो । कुल ९ गीतमध्ये केही किशोर कुमारले र केही मोहम्मद रफीले गाए । किशोरका “बचना ए हसीनों, लो मैं आ गया” जस्ता गीतले युवामा उत्साह भरे भने रफीका “चाँद मेरा दिल”, “ये लड़का हाय अल्लाह कैसा है दीवाना” जस्ता गीतले भावनाको गहिराइ छोए ।

यस फिल्मका सबै गीत मजरूह सुल्तानपुरीले लेखेका थिए । आरडी बर्मनसँग उनको यो संयोजन फेरि एक पटक सफल साबित भयो । उल्लेखनीय कुरा के छ भने यही टोलीले यसअघि ‘तीसरी मंजिल’ जस्तो हिट फिल्म पनि दिएको थियो ।

फिल्म ‘हम किसी से कम नहीं’ २५ अगस्ट १९७७ मा रिलिज भयो । यो सिनेमा ऋषि कपुरको करियरका लागि टर्निङ प्वाइन्ट साबित भयो । काजल किरणले यसै फिल्मबाट डेब्यु गरिन् भने तारिकले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाए । फिल्मको कथा पुरानो बलिउडी सूत्र बिछोड र पुनर्मिलनमा आधारित थियो, जुन त्यस समयका धेरै सफल फिल्मको आधार थियो ।

समय बित्दै गयो, तर “क्या हुआ तेरा वादा” जस्ता गीत अझै पुराना भएनन् । आज पनि ४० वर्षभन्दा बढी समयपछि, यो गीत सुन्नेबित्तिकै मानिस आफ्ना पुराना सम्बन्ध, याद र भावनामा फर्किन्छन् । यही नै बलिउड संगीतको शक्ति हो । समय बदलिन्छ, तर केही आवाज र केही गीत कहिल्यै पुराना हुँदैनन् ।