काठमाडौं– राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उम्मेदवार मनिष खनाल नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) नवलपुर क्षेत्र नम्बर–२ मा यसपटक एमाले र कांग्रेसको किल्ला भत्काउने तरखरमा छन् । 

उनी जम्मा २६ वर्षका छन् । वैकल्पिक शक्तिको रुपमा उदाएको तत्कालीन विवेकशील पार्टीको उनी कान्छो केन्द्रीय सदस्यसमेत थिए । 

त्यसैगरी कानून व्यवसायी तथा प्रतिनिधिसभा सदस्यको सचिवालयमा प्रमुख भएर जिम्मेवारी निभाइसकेका छन् । 

साथै, उनले राजनीतिशास्त्रबाट स्नातकोत्तर गरेका छन् । बेथिति र भ्रष्टाचारको विरुद्धमा बोल्दा गोली खाएका जेन–जीको रगत खेर जान नदिन उनी चुनावी मैदानमा होमिएका छन् । 

सहिदका सपना आर्यघाटमा नभई, कर्मले दिनुपर्ने भन्दै उनी यतिबेला घरदैलो कार्यक्रममा छन् । पुराना दलहरूले आश्वासनको भरमा चुनाव जित्दै आएको अवस्थामा उनी आफूलाई पृथक् बताउँदै जनताको असली मुद्दा संसद्मा राख्न मत मागिरहेका छन् । 

घरदैलो कार्यक्रममा हुनुहुन्छ ? मतदाताको प्रतिक्रिया कस्तो छ ? 

मतदाताको प्रतिक्रिया उत्साहजनक छ । पुराना दलप्रति उच्च वितृष्णा र नयाँ दलप्रति उच्च आकर्षण छ । तर यी दुवैखाले प्रतिक्रिया हानिकारक हुन् । पुराना दलहरूप्रतिको अत्यधिक हेट (घृणा) भाव राखेर कसैले हिँड्नु हुँदैन । मैले पनि हिँडेको छैन । 

एमाले र कांग्रेसको पकट क्षेत्रमा उमेर र राजनीतिक हिसाबले अपरिपक्व तपाईँलाई मतदाताले विश्वास गर्लान् त ?

झट्ट हेर्दा राजनीतिक रुपले अपरिपक्व देखिन्छु होला । तर २०७३ सालदेखि वैकल्पिक राजनीतिमा होमिएको हो– तत्कालीन विवेकशील दलबाट । २०७६ मा जनकपुरमा भएको पार्टीको महाधिवेशनमा सबैभन्दा कान्छो केन्द्रीय सदस्यको रुपमा निर्वाचित भएँ । 

त्यसरी दलगत राजनीतिको अनुभव  सँगसँगै २०७९ मा प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनपश्चात् गठित प्रतिनिधिसभा सदस्य माननीय असिम शाहको सचिवालयमा साढे दुई वर्ष प्रमुख भएर काम गरेँ । 

सचिवालय प्रमुख भएर काम गर्दै गर्दाको संसदीय अनुभव र सँगसँगै पेशाले कानून व्यवसायी हुँ । विधायिकी भूमिकामा सांसद हुनुपर्छ भन्दै गर्दा विधेयकमा खेल्न सक्ने, कानूनको जानकार र राजनीतिको पनि जानकार भएको हिसाबले आफूलाई परिपक्व ठान्छु । 

मैले मेरो आफ्नो भूमिकाको बारेमा राम्रोसँग बुझेको छु । मतदाताको अगाडी यसरी नै प्रस्तुत भइरहेको छु । राजनीतिक रुपमा कच्चा र नयाँ यात्रा भन्ने होइन ।

पार्टीले घोषणापत्र सार्वजनिक गरिसकेको छैन । मतदाताकोमा पुग्दै गर्दा सांसद्को रुपमा भोलि आफूले गर्नुपर्ने काम के–के देख्नुभएको छ ? 

पार्टीको घोषणापत्र के आउँछ ? केन्द्रको घोषणापत्रमै आधारित रहेर आफ्नो क्षेत्रको घोषणापत्र तय गर्ने हो । केन्द्रले शिक्षामा के गर्ने ? 

स्वास्थ्यमा के गर्ने ? यातायातमा के गर्ने ? लगायतका विविध विषयका एजेन्डासहित आउँछ । त्यही अनुसार सहकार्य गर्ने हो । तर क्षेत्र विशेष मुद्दाहरू छन् । घरदैलोमा जाँदै गर्दा आएका मुद्दाहरूलाई मैले उठाउने हो । 

त्यहाँ जाँदा मैले पाएका कुरामध्ये सुकुम्बासी समस्या छ । पुराना पार्टीका नेताहरूले आजको भोलि नै पुर्जा दिने बाचा गरेको धेरै वर्ष भइसक्यो । जितेर गएपछि सबैभन्दा पहिले पुर्जा ग्यारेन्टी गर्छु भनिरहेको निकै लामो समय भयो । आश्वासन मात्रै देखाएर हिँड्नुभयो । तर सुकुम्बासीलाई पुर्जा दिने भन्ने समस्या पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्मै छ । 

केन्द्रको घोषणापत्रमा पक्कै यसको बारेमा आउँछ । भूमिहीनका समस्या छन् । त्यसैगरी तल्लो भेगमा जो नारायणी कटानका विषय छन् । मानव र वन्यन्तुबीचको द्वन्द्वका कुराहरू छन् । मध्यवर्ती क्षेत्रमा त्यहाँका बासिन्दाले भोग्न परेको पीडाहरू छन् । यसलाई कानूनी वा नीतिगत तहबाटै समाधान गर्छु । 

अर्को मध्य भागको कुरा गर्दा तरकारी खेतीका कुराहरू जसले उचित मूल्य पाइरहेका छैनन् । दुग्ध किसानहरूले मूल्य पाइरहेका छैनन् । अझ दक्षिणतिर पुग्दा गण्डकी प्रदेशकै लाइफलाइन मानिएको त्रिवेणी र दुम्किबास सडकखण्डको समस्या छ । लामो समयदेखि पुराना पार्टीले घोषणापत्रमा समावेश गरेपनि समाधानको लागि पहल नभएको स्थिति छ । 

त्यसमा वन ऐनको कुरा छ । मध्यवर्ती क्षेत्रसँगको कानूनको कुरा छ । राष्ट्रिय निकुञ्जसँग सम्बन्धित कानूनको कुरा छ । बाटो निर्माण गर्ने भन्नेमा कुनै विमति नहोला तर निकुञ्जभित्रबाट बाटो लाने भन्ने कुरा कानूनी अप्ठ्याराहरुले रोकिएको छ । त्यसको पहल गर्छु । उत्तरी भेगतिर पुगेको थिएँ । पहाडी क्षेत्रमा बसाइँसराईको समस्या रहेछ । खानेपानी तथा सिंचाईको  समस्या छ । 

अवसर नै नभएको र सम्भावना नै नभएको होइन । त्यस क्षेत्रमा अदुवादेखि बेसार असाध्यै राम्रो उत्पादन हुन्छ । अम्रिसो खेती गरेर कुचो बिक्री गर्न सकिन्छ । ती वस्तुको बजारीकरण गरी बसाइँसराई रोक्नुपर्छ । धौवादी फलाम खानीको बारेमा भने म अध्ययनकै क्रममा छु । त्यसक्षेत्रमा पुगिसकेको छैन । केही दिनमै पुगेर बुझ्छु । यिनै मुद्दाहरुमा रहेर काम गर्छु । 

बाँकी म आफैँले बुझाउन खोजेको कुरा सांसद्को विधायिकी भूमिकामा हुन्छु । म निर्वाचित भएर गए पनि नीति, कानून बनाउने हो । तर मतदाताको अपेक्षा बाटाघाटो निर्माणको हुन्छ । भौतिक पूर्वाधारका काम गरिदिए हुन्थ्यो भन्ने अपेक्षा हुन्छ । 

नागरिकका अपेक्षालाई नीति निर्माणमा जोड्नु पर्छ । त्यो भनेको समन्वयकारी भूमिका हुन्छ । पालिकासँग समन्वय गर्ने, सडकको कुरा सडक विभागसँग गर्ने, संघीय मन्त्रालयहरुसँग समन्वय गरेर काम गर्छु । विशेषतः नीति निर्माणको भूमिकासँगै विकास निर्माण भूमिकामा रहन्छु भन्ने प्रतिवद्धता गर्छु । 

विकास निर्माण सँगसँगै नागरिकले शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको पनि व्यवस्थापन चाहन्छन् । त्यसको लागि तपाईँसँग के–कस्ता खाका छन् ? 

काठमाडौं महानगरका पूर्व मेयर तथा झापा–५ का प्रतिनिधिसभा उम्मेदवार बालेन्द्र शाहको नेतृत्वमा हाम्रो सरकार गठन हुन्छ ।मतदाताको घरदैलोमा पुगिरहँदा हामीले हाम्रो प्रधानमन्त्रीको बारेमा भनिरहेका छौँ । शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारको विषयमा केन्द्रबाटै घोषणापत्रमा समेटिएर आउँछ । पार्टीले खाका बनाउँछ । हामी त्यसमै बसेर काम गर्ने हो । 

हाम्रो संसदीय व्यवस्थामा प्रधानमन्त्रीले नै अन्य मन्त्री चुन्ने प्रक्रिया छ । मन्त्रीले आफ्नो भिजनको काम गर्ने छँदैछ । अझ बढी संसदीय दलको ह्विपका कुरा, निर्णयका कुरा र प्रधानमन्त्रीको निर्णयमा मन्त्रीहरू उत्तरदायी हुनुपर्ने कुराहरू छन् । त्यसकारण यी विषयमा पार्टीकै घोषणापत्रमा समेटिएर आउँछ । 

अलिकति आफ्नै क्षेत्रको हिसाबले हेर्ने हो भने कानूनको विद्यार्थी भएका कारणले पनि जो नागरिकका ३१ मौलिक हकहरू छन् । ती सबै हकको कार्यान्वयनको अवस्था कमजोर छ । तीन वर्षभित्र कार्यान्वयन गर्ने भनेर कानून बनायौँ । तर कानून हतारमा बनाइएका छन् । त्यसलाई संशोधन गर्नुपर्नेछ । मेरो भूमिका कानून केन्द्रित रहन्छ । 

जेन–जी आन्दोलनपछि नागरिकमा पुराना दलप्रति केही असन्तोष देखिन्छ । त्यो असन्तोषको लहर छोप्ने प्रयासमा रास्वपा छ । तपाई त्यही भेल छोप्ने तरखरमा हुनुहुन्छ ?

लहर वा भेल छोप्ने प्रयास भनियो भने आम मतदाताको अपमान गर्न खोजेको जस्तो हुन्छ भन्ने मेरो बुझाइ छ । 

जनताले विवेकपूर्ण गरेको मतदान अर्थात् मेरो क्षेत्रको प्रतिनिधि वा नेता यो हुन सक्छ, सक्षम तरिकाले प्रतिनिधित्व गर्न सक्छ भन्ने बुझेरै मतदान गर्नुहुन्छ । 

निर्वाचित भएर आएको व्यक्तिलाई स्वीकार गर्नुपर्छ । जनताको मतलाई लहड मात्रै पनि नभनौँ । त्यो भाष्य बनाइयो भने सार्वभौम जनताको मत अधिकारमाथि अपमान हुन्छ । 

चुनाव जित्छु भनेर हिँड्नुभएको छ । यदि अन्य दल अगाडी आए र तपाईं पछि पर्नुभयो भने राजनीतिक यात्रा कता मोडिन्छ ?

चुनाव जित्छु नै । जनताको माझमा पुग्दा पाएको प्रतिक्रियाहरू हेर्दा चुनावी माहौल आफ्नो पक्षमै देखेको छु र जित्छु भन्ने विश्वास छ । तर अहिले नै सय प्रतिशत यही हो भन्ने पनि होइन । मतदाताले मत कसरी र कसलाई हाल्नुहुन्छ भन्ने कुरा फागुन २१ मा नै टुङ्गो लाग्छ । अहिल्यै विजेता घोषणा गर्ने कुरा भएन । तर तपाईले भने जस्तै कथमकदाचित चुनावमा पराजित भएमा पनि मेरो राजनीतिक यात्रा निरन्तर हुनेछ । 

साथै आफ्नो वकालती पेशालाई अगाडी बढाउँछु । कानूनी पेशा भनेको राजनीतिबाट अलग राख्न सकिँदैन । कानून व्यवसायीले अभ्यास गर्ने, कानून प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभाबाट बनेर आउने हो । त्यसैगरी सम्बन्धित तहका व्यवस्थापिकाबाट बनेर आउने हो । 

त्यो व्यवस्थामा राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरूले नै प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ । त्यसकारणले राजनीति र कानून दुईबीच अन्र्तसम्बन्ध छ । राजनीति वा कानून दुवैमा रहनेछु ।

पूर्ण समय राजनीतिमा नहोला तर राजनीतिक अभियानमा जोडिइनै रहनेछु । जसरी पहिले पनि ०७३ देखि वैकल्पिक शक्तिमा सक्रिय थिएँ । विद्यार्थीदेखि सक्रिय भएँ । कानूनको विद्यार्थी हुँदा पनि सक्रिय रहेँ । कानूनी व्यवसायमा आउँदा पनि सक्रिय रहेँ । त्यसैगरी आउने दिनमा पनि रहनेछु । 

अन्त्यमा, मतदातालाई के भन्नुहुन्छ ? 

विवेक पुर्‍याएर मतदान गर्नुहोला । पुराना दलहरूले एकदिन मासुभात खुवाएर र केही लोभलालचको भरमा मत किनिरहेका छन् । यसरी सार्वभौम मतदाताको मतलाई अपमान गरेको पाएको छु ।

यसखालको प्रवृत्तिलाई यसपटक जवाफ दिने हामीलाई अवसर छ । मतदाताले स्वमूल्याङकन गरेर कसैको लहडमा नलागी आफ्नो विवेकले मतदान गर्नुहुन अनुरोध गर्दछु ।