काठमाडौं- दुई सातापछि सुरु हुन लागेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाको पहिलो महाधिवेशनलाई लिएर नेता-कार्यकर्ता उत्साहित छन् । पार्टी स्थापनाको चार वर्ष पूरा भएको अवसरमा असार ७ गते महाधिवेशन गर्न लागेको हो । रास्वपाको स्थापना २०७९ को असार ७ गते भएको थियो ।

पहिलो महाधिवेशनले पार्टीलाई एकताबद्ध, दृढ, थप ऊर्जावान र विचारमा स्पष्ट बनाउने महामन्त्री कवीन्द्र बुर्लाकोटी बताउँछन् । ऐतिहासिक पहिलो महाधिवेशनलाई लिएर पार्टीका नेताहरु उत्साहित रहेको बुर्लाकोटीले खबरहबसँगको कुराकानीमा जानकारी दिए ।

महाधिवेशनले पार्टीलाई नयाँ इतिहासतर्फ लैजाने र गर्विलो सन्देश दिने उनले बताए । महाधिवेशन नजिकिँदै गर्दा अब कसरी नेतृत्व चयन हुन्छ ? पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यमा को-को समेटिन्छन् भन्ने चासो पनि बढ्न थालेको छ ।

महाधिवेशनअघि पार्टीले विधान संशोधनको जिम्मा सहमहामन्त्री विपिन आचार्यलाई दिएको छ । यद्यपि विधानमा के के संशोधन हुँदैछ भन्नेचाहिँ स्पष्ट छैन । संशोधित विधान आएपछि पार्टीको महाधिवेशनबारे थप कुराहरू क्लियर हुँदै जानेछ । सभापति रवि लामिछानेको भारत भ्रमण सकिएलगत्तै संशोधित विधान सार्वजनिक हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

भारत भ्रमण पूरा गरी रास्वपा प्रतिनिधिमण्डल शुक्रबार स्वदेश फर्किँदैछ । भारतमा सत्ता सञ्चालन गरिरहेको भारतीय जनता पार्टी भाजपाको सांगठनिक संरचनाको अनुभव समेटेर रास्वपाले विधानलाई मजबुत बनाउने चर्चा छ । यसैकारण पनि विधानलाई बलियो र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अनुरुप बनाउन विपिनलाई पनि रविले भारत भ्रमणमा लगेको धेरै नेताहरूको विश्लेषण छ ।

पार्टीको विधान मस्यौदा सार्वजनिक नभइसकेकाले कति सदस्यले महाधिवेशन प्रतिनिधि भएर उपस्थित हुन्छन् भन्ने विषय अहिलेसम्म यकिन छैन । तर कोषाध्यक्ष लिमा अधिकारी २३ या २४ सदस्यहरु महाधिवेशन प्रतिनिधिका रुपमा सहभागी हुने आँकलन गर्छिन् । कोषाध्यक्ष अधिकारीका अनुसार महाधिवेशन प्रतिनिधिले सुरुमा केन्द्रीय कमिटी र केन्द्रीय कमिटीमा सदस्यले सचिवालय चयन गर्नेछन् ।

आचार्यसँगै विधान संशोधन कार्यदलमा काम गरिरहेका एक नेताका अनुसार यो विधानमा धेरै तलमाथि हुने सम्भावना छैन । विधानमा पार्टीको सचिवालय टिमले कोषाध्यक्ष र सहकोषाध्यक्ष छनोट गर्नसक्ने पनि व्यवस्था छ । त्यो व्यवस्था पनि यताउता हुने सम्भावना कम रहेको ती सदस्यको भनाइ छ ।

केन्द्रीय कमिटीमा अनगिन्ती आकांक्षी

पहिलो महाधिवेशन मर्यादित, सभ्य र भव्य रुपमा सम्पन्न हुनेमा नेताहरु ढुक्क छन् । तर पार्टीको केन्द्रीय सदस्यका लागि करिब चार-पाँच सय आकांक्षी हुँदा केन्द्रीय सदस्यको भने निर्वाचन हुने अवस्था रहेको पार्टीका सचिवालय सदस्यहरु बताउँछन् । महामन्त्री बुर्लाकोटी पनि स्वाभाविक रुपमा ठूलो पार्टी भएकाले आकांक्षीहरू धेरै हुने बताउँछन् ।

‘पार्टीको पहिलो महाधिवेशन हो । आकांक्षीहरू त भइ नै हाल्नुहुन्छ । त्यसलाई व्यवस्थापन गरेर जान्छौँ । सरकारमा रहेको र १८२ सिट प्राप्त गरेको दलमा पक्कै पनि आकांक्षीहरु बढी नै हुनुहुन्छ ।’ बुर्लाकोटी भन्छन्, ‘आकांक्षी बढ्नुभयो भन्दैमा हामीले भद्दा केन्द्रीय कमिटी पनि बनाउँदैनौँ । विधान मस्यौदामा साथीहरुले काम गरिरहनुभएको छ ।’

हालको विधानलाई हेर्ने भने १२९ जना केन्द्रीय कमिटी बन्ने अवस्था देखिन्छ । पार्टी सभापतिले २२ जना थप्न सक्ने प्रावधानका साथै प्रदेशका पार्टी सभापति केन्द्रीय कमिटीमा रहने व्यवस्था छ । पार्टीको शीर्षस्थ स्रोतले दिएको जानकारी अनुसार केन्द्रीय कमिटीलाई भने विधानले थप्न सक्ने देखिन्छ ।

‘केन्द्रीय कमिटीको सङ्ख्या थपिए पनि २०० बढी नकटाउने पार्टीको सोच छ ।’ ती सदस्यले भने, ‘अहिले पार्टीको महाधिवेशनको हल्लाखल्ला सुरु भइसकेकाले करिब ४–५ सय केन्द्रीय कमिटीका लागि आकांक्षी देखिनुहुन्छ ।’

पार्टीबाट निर्वाचित १८२ जना सांसदहरू पनि केन्द्रीय सदस्यका सोझै आकांक्षी हुन् । यस्तै, विभिन्न विभागका अध्यक्ष तथा सभापतिहरू, संसदबाहिरका शीर्ष नेतृत्व, देशभरबाट पार्टीसँग विभिन्न मुद्दा, विषयमा सहकार्य गर्दै आएका नेता र विभिन्न पार्टी छाडेर रास्वपामा समाहित भएका नेताहरूलाई मिलाउनुपर्ने भएकाले केन्द्रीय सदस्यमा ४०० सय बढीले इच्छा जाहेर गरिसकेको स्रोतले जानकारी दियो ।

गुटको खेती कतिको मौलाउला ?

रास्वपामा विभिन्न पार्टी परित्याग गरेर प्रवेश गर्नेको समूह पनि ठूलो छ । विवेकशील साझाबाट आएको समूह, खगेन्द्र सुनार निकट समूह, जेन-जी अभियन्ताको समूह, वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाहको समूह, नागरिक उन्मुक्ति पार्टीको समूह र स्वतन्त्र व्यक्तिहरू अहिले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय सदस्यमा आकांक्षी देखिएका छन् । पार्टी नेताहरूले दिएको जानकारी अनुसार विभिन्न समूहहरूलाई मिलाएर नेतृत्व चयन गर्ने तयारी भए पनि केन्द्रीय कमिटीमा भने स्वतन्त्र रुपले छाडिदिने अवस्था छ । केन्द्रीय कमिटीमा विधानले अधिकार दिएका व्यक्तिहरूलाई स्वतन्त्र रूपले लड्न दिने र सचिवालय टिम बनाउँदा भने सर्वसम्मत रुपमा समूह मिलाएर नेतृत्व चयन गर्ने तयारी रहेको बताइन्छ ।

पार्टीका एक शीर्ष नेताले भने, ‘केन्द्रीय कमिटीको निर्वाचनमा स्वतन्त्र हिसाबले विधानले तोकिएको व्यक्तिलाई लड्न दिने र पछि सचिवालयमा भने सर्वसम्मत रुपमा नेतृत्व चयन हुने सम्भावना छ । सचिवालयमा पनि सभापति, वरिष्ठ नेता र केही उपसभापति बाहेकका अरु पदहरूमा निर्वाचन हुन सक्छ ।’

गुटगत राजनीति अन्त्य गर्नकै लागि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले केन्द्रीय सदस्यमा सर्वसम्मत रुपमा विधानले तोकिएका व्यक्तिहरुलाई लड्न दिने तयारी गरेको नेताहरू बताउँछन् । यता पार्टीको अर्को पक्षले दिएको जानकारी अनुसार केन्द्रीय कमिटीमा समूहगत प्रतिस्पर्धा नभएपनि भित्री रूपमा एकले अर्कालाई समर्थन गर्ने स्थिति छ ।

‘सोझै रूपमा लिस्ट बाँडेर यसको यो समूह हो भन्ने अभ्यासलाई निरुत्साहित गर्नेछौँ । भित्री रूपमा कसैले केही गर्‍यो भने हामीले जान्ने कुरा भएन,’ ती नेता भन्छन्, ‘फलानोको यो समूह, फलानोको यो समूह हो भनेर पर्चा बाँड्ने काम हामी गर्दैनौँ । केन्द्रीय समितिको निर्वाचन बिल्कुल स्वतन्त्र ढंगबाट हुन्छ । सचिवालयमा मिलेसम्मको कुराहरू मिलाएर जाने त छँदैछ ।’

केन्द्रीय समितिमा गुटगत राजनीतिको अन्त्य भए सचिवालयमा पनि त्यसले प्रभाव पार्ने नेताहरूको विश्वास छ । तर केन्द्रीय समितिको निर्वाचनमा जितेका नेताहरूले भने यता सचिवालयको नेतृत्व चयन गर्दा विभिन्न पक्षहरूलाई मिलाएर जाने सम्भावना रहेको विवेकशीलबाट रास्वपा प्रवेश गरेका एक नेताले जानकारी दिए ।

सभापति, वरिष्ठ नेता र एक उपसभापति निर्विकल्प हुने दाबी

रास्वपाका महामन्त्रीले केही समयअघि सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै महाधिवेशनपछिको नेतृत्व पनि रवि लामिछानेले गर्ने बताएका थिए । उनले पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह र लामिछानेबीच गहिरो समझदारी भइसकेकाले नेतृत्वका लागि कुनै विकल्प नरहेको दाबी गरे ।

यता पार्टीको वरिष्ठ नेता तथा प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको समूह पनि शाहलाई सभापति बनाउने विषयमा अहिलेसम्म खुलेर बोलेको छैन । बालेनले भूपदेव शाह वा अर्को कुनै व्यक्तिलाई सभापतिमा उठाउन सक्छन् भन्ने सूचना आएपनि अहिले त्यस्तो अवस्था नरहेको बालेनका विश्वासपात्रहरू बताउँछन् । ‘प्रधानमन्त्री बालेनले पार्टीको नेतृत्वको विषयमा लोभ गर्नुहुन्न र अरुलाई पनि उहाँले उठाउनुहुन्न । उहाँ पार्टीमा वरिष्ठ नेता नै रहनुहुन्छ । यो कुरामा तलमाथि हुन्छजस्तो लाग्दैन । किनभने हामीहरूबीच गहिरो समझदारी छ,’ ती नेताले भने, ‘उहाँले महामन्त्रीमा भूपदेव शाहलाई पठाउनुभएको छ । उहाँलाई पुनः त्यही पोस्टमा आफैँले उठाउन सक्ने प्रबल सम्भावना छ । अरु एकदुई जना नेतालाई पनि सचिवालयमा व्यवस्थापन गर्नुहोला ।’

विवेकशीलबाट पार्टी प्रवेश गरेको रञ्जु दर्शना र समीक्षा बाँस्कोटा लगायतको टिम पनि सचिवालयमा समेटिने सम्भावना रहेको नेताहरु बताउँछन् । यता खगेन्द्र सुनुवारको समूह र जेन-जी अभियान्ताहरूमध्ये केही नेताहरु पनि सचिवालयमा आउनसक्ने सम्भावना रहेको बताइन्छ । जेन-जीहरू सचिवालयमा आउन नसकेको अवस्थामा केन्द्रीय कमिटीमा भने पक्कै समावेश हुने ती नेताको विश्वास छ ।

महाधिवेशनपछि सभापतिमा रवि नै दोहोरिएको खण्डमा वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी वालेन्द्रले पाउनेछन् । विधानको व्यवस्था अनुसार पार्टीमा तीन जना उपसभापति रहने व्यवस्था छ । त्यस अनुसार एक जना उपसभापति स्वर्णिम वाग्ले नै रहने सम्भावना छ । अर्का उपसभापति डोलप्रसाद अर्याल सभामुख भएकाले वालेन्द्र पक्षले एक उपसभापतिमा पठाउने सम्भावना देखिन्छ ।

बालेनले उपसभापति नपठाएको खण्डमा विवेकशील साझा हुँदै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा २०७९ को निर्वाचनमै प्रवेश गरेका विराजभक्त श्रेष्ठको नाम पनि अगाडि देखिन्छ । यस्तै, महिला उपसभापति रहने विधानअनुसार अहिले पार्टी कोषाध्यक्ष लिमा अधिकारीको सम्भावना रहेको स्रोतको दाबी छ ।

स्रोतले दिएको जानकारी अनुसार रवि पक्षले प्रतिभा रावललाई पनि उपसभापति बनाउन खोजेको छ । उनी अहिले पार्टीको सहप्रवक्ता तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको जिम्मेवारीमा छिन् । हुन त पार्टी सचिवालय सदस्य सोबिता गौतमको पनि उपसभापतिमा नाम उठेको छ । यता पदाधिकारीमा बसुमाया तामाङलाई सहभागी गराएर पदाधिकारी टीम समावेशी बनाइनुपर्ने कतिपयको आवाज छ ।

पार्टीको महामन्त्रीका लागि पनि धेरै जना आकांक्षी छन् । विधानमा पार्टीको महामन्त्री एक जना रहने प्रावधान रहेपनि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र बालेन्द्र शाहको टिम मिलेर दुईजना महामन्त्री बनाएका छन् । पार्टी स्थापनाकालदेखि सहमहामन्त्रीको रूपमा काम गरेका कवीन्द्र बुर्लाकोटी महामन्त्री छन् ।

विधानले दुईजना महामन्त्री राख्न चाहेको खण्डमा बालेनले भूपदेवलाई महामन्त्रीको जिम्मेवारीमा कन्फर्म गर्ने नेताहरूको दाबी छ । यता पार्टी सभापति रवि पक्षबाट महामन्त्रीका लागि शिशिर खनाल, मनिष झा, कवीन्द्र बुर्लाकोटी, विपिनकुमार आचार्य, दीपक बोहरा लगायतका नेता देखिन्छन् ।

महामन्त्रीको आकांक्षीमा योभन्दा बढी नेताहरू थपिनसक्ने बताइन्छ । बालेन पक्षबाट दुई महामन्त्री भएमा भूपदेवको पद सुरक्षित रहे पनि रविपक्षका महामन्त्रीको भने पद सुरक्षित देखिँदैन । यता पार्टीको प्रवक्तामा पनि धेरैजना नेताहरूको आकांक्षी छन् । प्रवक्ताका लागि दीपक बोहरा, रविका पुराना सहयोगी प्रमोद न्यौपाने, यज्ञमणि न्यौपाने, डा तोसिमा कार्की, निशा डाँगी लगायतको चर्चा छ ।

अहिले प्रवक्ताको जिम्मेवारीमा मनिष झा छन् । धेरैले मनिषको जिम्मेवारी सभापति लामिछानेले दीपक बोहरालाई दिने समेत बताउँछन् । यता केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भएको खण्डमा प्रवक्ताको जिम्मेवारीमा प्रमोद न्यौपानेको नाम पनि अगाडि देखिन्छ ।

नयाँ विधान सार्वजनिक नभएकाले वर्तमान विधान अनुसार एक जना सभापति तीन जना उपसभापतिमध्ये एक जना महिला अनिवार्य, एक महामन्त्री, एक सहमहामन्त्री, एक जना कोषाध्यक्ष, एक जना सहकोषाध्यक्ष र एक जना पार्टी प्रवक्तासहित दुईजना सहप्रवक्ता रहने व्यवस्था छ ।