काठमाडौं– राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको ‘निर्माण क्षेत्रको आगत मूल्य सूचकांक’ सम्बन्धी तेस्रो त्रैमासिक प्रतिवेदन अनुसार नेपालको निर्माण क्षेत्रमा लागतको चाप उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२-८३ को तेस्रो त्रैमास (माघ–चैत २०८२) मा समग्र निर्माण लागत सूचकांक १५७.६ पुगेको छ, जुन अघिल्लो त्रैमासको तुलनामा ३.६० प्रतिशतको वृद्धि हो ।

निर्माण सामग्रीमा भारी वृद्धि

यस त्रैमासमा निर्माण लागत बढ्नुको मुख्य कारण निर्माण सामग्रीको मूल्यमा भएको उच्च वृद्धि हो । निर्माण सामग्रीको उप-सूचकांक अघिल्लो त्रैमासको तुलनामा ५.३३ प्रतिशतले बढेर १३८.६ पुगेको छ । विशेष गरी इँटाको मूल्यमा त्रैमासिक ९.३३ प्रतिशत र वार्षिक १३.४१ प्रतिशतको उच्च वृद्धि देखिएको छ, जुन हालसम्मकै उच्च बिन्दु (१४७.२) हो । नेपालका इँटा भट्टाहरूमा देखिएको आपूर्ति अवरोध र मुख्य निर्माण सिजनको मागका कारण इँटाको मूल्य अकासिएको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ ।

त्यस्तै, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तामाको मूल्य बढेसँगै विद्युतीय तारको मूल्यमा वार्षिक २४.८९ प्रतिशतको डरलाग्दो वृद्धि देखिएको छ । फलामका डन्डी र बिलेटको मूल्यमा पनि ७.७९ प्रतिशतको त्रैमासिक सुधार आएको छ भने सिमेन्टको मूल्य ५.०४ प्रतिशतले बढेको छ । अर्कोतर्फ, घरजग्गा क्षेत्रमा आएको मन्दीका कारण हुम पाइप, काठ र टायलको मूल्यमा भने गिरावट आएको छ । 

ज्यालादरमा २०० को बिन्दु पार

श्रम ज्यालातर्फको सूचकांकले यस त्रैमासमा एउटा ऐतिहासिक खुड्किलो पार गरेको छ। ज्याला सूचकांक २०३.० पुगेको छ, जसको अर्थ निर्माण श्रमिकको औसत ज्याला आर्थिक वर्ष २०७१-७२ को तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ । ज्यालादरमा त्रैमासिक ०.९१ प्रतिशत र वार्षिक २.८१ प्रतिशतको मध्यम वृद्धि देखिएको छ । 

सबैभन्दा बढी ज्याला वृद्धि चित्रकारहरूको ५.९८ प्रतिशत (वार्षिक) रहेको छ भने निर्माण क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी हिस्सा ओगट्ने साधारण श्रमिकको ज्याला वार्षिक २.९७ प्रतिशतले बढेको छ ।

प्रतिवेदनअनुसार माघदेखि चैतसम्मको समय नेपालको मुख्य निर्माण सिजन भएकाले निर्माण सामग्रीको माग उच्च हुनु मूल्यवृद्धिको प्रमुख आन्तरिक कारण हो । साथै, आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर सरकारी पुँजीगत खर्चमा हुने तीव्रताले ग्याबियन वायर, जीआई पाइप र बिटुमिन जस्ता पूर्वाधार निर्माणमा प्रयोग हुने सामग्रीको माग र मूल्य बढाएको देखिन्छ । 

अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा अमेरिकी महसुल नीतिमा आएको अन्यौलता र भारतीय बजारमा फलामको मूल्यमा भएको सुधारले पनि नेपाली बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

समग्र निर्माण लागतमा भएको यस वृद्धिले चालु पूर्वाधार आयोजनाहरूको लागत बढ्न सक्ने र निर्माण ठेक्काहरूमा मूल्य समायोजनको आवश्यकता पर्न सक्ने देखिएको छ । राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले विशेष गरी इँटा र विद्युतीय तारको मूल्यमा देखिएको अस्वाभाविक वृद्धिलाई मध्यनजर गर्दै आपूर्ति व्यवस्थामा सुधार गर्न र आयोजनाहरूको लागत प्रक्षेपण गर्दा यी पक्षहरूलाई ध्यान दिन सुझाव दिएको छ ।

राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले यो सूचकांक आर्थिक वर्ष २०७१-७२ लाई आधार वर्ष (१००) मानेर तयार पारिएको जनाएको छ । जसमा निर्माण सामग्रीको भार ७०.५ प्रतिशत र श्रम ज्यालाको भार २९.५ प्रतिशत रहेको छ।