काठमाडौँ– गोर्खाको चुमचेट नजिकै पहिरोले नदी थुनिएर बनेको अस्थायी बाँध फुटेका कारण बूढीगण्डकी नदीमा आकस्मिक बाढी आएको प्रारम्भिक आकलन गरिएको छ । नेपालका सरकारी अधिकारीहरूको प्रारम्भिक विवरणलाई समीक्षा गर्दै एकीकृत पर्वतीय विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र (इसिमोड) ले उक्त जानकारी दिएको हो ।

नेपाली समय अनुसार आइतबार बिहान करिब ४ बजे बूढीगण्डकी करिडोरमा हिलो, लेदो र भग्नावशेषसहितको ठूलो बाढी बग्न सुरु भएको थियो । बाढीका कारण नदीको बहावमा उतारचढाव आएपछि बुढीगण्डकी, त्रिशूली र नारायणी नदी प्रणालीका तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने समुदायका लागि अधिकारीहरूले उच्च सतर्कता अपनाउन चेतावनी जारी गरेका छन् ।

प्रारम्भिक प्रतिवेदन अनुसार बाढीका कारण केही मानिसहरू बेपत्ता भएका छन् भने घरहरू, पुलहरू र नदी किनारका पूर्वाधारहरू बगाएका छन् । साथै, सेल्लेरीस्थित ३४१ मेगावाट क्षमताको बूढीगण्डकी जलविद्युत आयोजना स्थलमा पनि क्षति पुगेको खबर छ । यद्यपि, क्षतिको पूर्ण विवरण आकलन गर्ने क्रम जारी रहेको छ । हाल प्रभावित क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार, सुरक्षित निकासी र स्थानान्तरणका प्रयासहरू तीव्र पारिएको छ ।

केही समयअघि भएको गिरोङ–रसुवा विपद् लगत्तै यो घटना हुनुले हिमाली क्षेत्रमा एउटा विपद्ले अर्को विपद् निम्त्याउने (कैस्केडिङ माउन्टेन हाजार्ड्स) जोखिमलाई पुनः उजागर गरेको छ ।

घटनाका सम्बन्धमा इसिमोडका महानिर्देशक पेमा ग्याम्छोले भनेका छन्, ‘गिरोङ–रसुवा विपद्को केही समयपछि नै भएको यो घटनाले हिमाली समुदाय र नदी करिडोरहरू आकस्मिक विपद्को कति उच्च जोखिममा छन् भन्ने फेरि सम्झाएको छ । अहिलेको प्राथमिकता उद्धार र राहत नै भए तापनि भविष्यको जोखिम घटाउन बाढीको मुख्य कारक तत्त्व बुझ्नु अत्यावश्यक छ ।’

यस्तै, इसिमोडका जलवायु तथा वातावरणीय जोखिम सम्बन्धी रणनीति प्रमुख चियाङगोङ झाङका अनुसार पहिरोले अस्थायी रूपमा नदी थुनेर बनेको बाँध फुटेपछि लेदोसहितको बाढी तलतिर बगेको हालको विश्लेषणले देखाउँछ । उनले भने, ‘भिरालो हिमाली क्षेत्रमा पहिरो र नदी प्रणालीलाई एकीकृत रूपमा अनुगमन गर्नु कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने यस घटनाले स्पष्ट पार्छ ।’

बुढीगण्डकी उपत्यकामा यसअघि अप्रिल २०२४ मा पनि ठूलो बाढी आएको थियो । त्यसबेला मनास्लु हिमनदीको मुखबाट ठूलो हिउँपहिरो बीरेन्द्र तालमा खसेपछि तालको पानी विस्थापित भई बुढीगण्डकी नदीमा अचानक बाढी आएको इसिमोडको अध्ययनले देखाएको थियो ।

इसिमोडका अनुसार ११ अक्टोबर २०२६ बिहान ११ः३० बजेसम्म उपलब्ध सार्वजनिक विवरणका आधारमा यो प्रारम्भिक विश्लेषण तयार पारिएको हो र खोजी तथा उद्धार कार्य जारी रहेकाले तथ्यांकमा परिवर्तन हुन सक्नेछ।