कुनै समय सडकमा भौँतारिने एउटा कुकुर आज हजारौँ मानिसको आकर्षण बनेको छ। न उसले बोल्न सक्छ, न आफ्नो भावना शब्दमा व्यक्त गर्न सक्छ। तर, उसको शान्त स्वभाव, भिक्षुसँगको यात्रा र मानिसहरूसँगको आत्मीयताले उसलाई संसारभर चिनाएको छ। त्यो कुकुर हो- अलोका, जसलाई अहिले ‘पिस डग’ अर्थात् शान्तिको कुकुर भनेर चिनिन्छ।

अलोकाको कथा सामान्य कुकुरको जीवन कथाभन्दा फरक छ। सडकमा भेटिएको एउटा जनावर कसरी बौद्ध भिक्षुको यात्राको अभिन्न साथी बन्यो ? कसरी हजारौँ किलोमिटरको पदयात्राले उसलाई अन्तर्राष्ट्रिय चर्चामा पुर्‍यायो ? अनि किन मानिसहरू उसलाई हेर्न र भेट्न उत्सुक हुन्छन् ? यी प्रश्नको उत्तर खोज्न अलोकाको यात्रासम्म पुग्नुपर्छ।

सडकबाट सुरु भएको असाधारण यात्रा

अलोकाको जीवनको सुरुवात अहिलेको जस्तो चर्चित थिएन। सन् २०२२ मा भारतमा बौद्ध भिक्षु भिक्खु पञ्ञाकरसहितका भिक्षुहरू पदयात्रामा रहेका बेला अलोका उनीहरूको सम्पर्कमा आएको थियो।

भिक्षुहरू शान्ति र करुणाको सन्देश बोकेर पदयात्रा गरिरहेका बेला अलोका उनीहरूको पछि लाग्न थाल्यो। सुरुमा एउटा सडकको कुकुरका रूपमा देखिएको अलोका बिस्तारै यात्राको साथी बन्यो। भिक्षुहरूसँगै हिँड्ने, उनीहरूको आसपास बस्ने र लामो यात्रामा साथ दिने उसको बानीले सबैको ध्यान तान्यो। भिक्षुहरूले पनि उसलाई अपनाए। त्यसपछि अलोका उनीहरूको यात्राको एउटा सदस्यजस्तै बन्यो।

अलोकाको नामसमेत अर्थपूर्ण छ। ‘अलोका’ शब्द प्रकाशसँग सम्बन्धित छ। शान्ति, सद्भाव र करुणाको सन्देश बोकेर हिँड्ने भिक्षुहरूको समूहमा उसको उपस्थितिले नामको अर्थलाई झन् प्रतीकात्मक बनाएको छ। तर, अलोकाको चर्चा भारतमा मात्रै सीमित रहेन। उसको जीवनले अप्रत्याशित मोड तब लियो, जब ऊ भिक्षुहरूसँगै अमेरिकाको लामो शान्ति पदयात्रामा सहभागी भयो।

३ हजार ७ सय किलोमिटरको यात्रा, जसले संसारको ध्यान तान्यो

सन् २०२५ अक्टोबर २६ मा अमेरिकाको टेक्सस राज्यस्थित फोर्ट वर्थबाट १९ जना बौद्ध भिक्षुले ‘वाक फर पिस’ अर्थात् शान्तिका लागि पदयात्रा सुरु गरे। उनीहरूको गन्तव्य थियो, अमेरिकाको राजधानी वासिङ्टन डीसी। करिब ३ हजार ७ सय किलोमिटर दूरी पार गर्ने यो यात्रामा अलोका पनि उनीहरूको साथमा थियो।

यो यात्रा केवल एक ठाउँबाट अर्को ठाउँसम्म पुग्ने अभियान थिएन। भिक्षुहरू ध्यान, अहिंसा, आपसी सद्भाव र करुणाको सन्देश फैलाउन हिँडेका थिए। उनीहरू बाटोमा विभिन्न समुदायका मानिससँग भेट्थे, शान्तिको महत्त्वबारे कुरा गर्थे र ध्यान अभ्यासमार्फत मानिसलाई मानसिक शान्तितर्फ प्रेरित गर्थे। यही यात्रामा अलोका पनि मानिसहरूको आकर्षणको केन्द्र बन्यो। खैरो र सेतो रङको शरीर तथा निधारमा रहेको मुटुको आकारजस्तो सेतो चिह्नले उसलाई अरू कुकुरभन्दा सजिलै छुट्याउन सकिन्छ। भिक्षुहरूको साथमा हिँडिरहेको उसको तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिन थालेपछि मानिसहरूले उसको यात्रालाई नजिकबाट पछ्याउन थाले।

खैरो र सेतो रङको शरीर तथा निधारमा रहेको मुटुको आकारजस्तो सेतो चिह्नले उसलाई अरू कुकुरभन्दा सजिलै छुट्याउन सकिन्छ। भिक्षुहरूको साथमा हिँडिरहेको उसको तस्बिर र भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिन थालेपछि मानिसहरूले उसको यात्रालाई नजिकबाट पछ्याउन थाले।

अमेरिकाका विभिन्न राज्य हुँदै अघि बढेको यात्रामा हजारौँ मानिसले भिक्षुहरूलाई स्वागत गरे। कतिपय अलोकालाई प्रत्यक्ष हेर्न सडकछेउ पुगे भने कतिपयले सामाजिक सञ्जालमार्फत उसको यात्रा पछ्याए। यसरी एउटा सडकको कुकुर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनिने ‘शान्तिको प्रतीक’ बन्न पुग्यो।

दुर्घटना र चोटले पनि रोक्न सकेनन् अलोकालाई

अलोकाको यात्रा सधैँ सहज भने रहेन। भारतमा भिक्षुहरूसँग हिँड्ने क्रममा ऊ सडक दुर्घटनामा परेको थियो। बिरामीसमेत भएको उसले कठिन परिस्थितिका बाबजुद भिक्षुहरूको साथ छाडेन। उसको यही व्यवहारले भिक्षुहरूलाई भावनात्मक रूपमा नजिक बनायो र उनीहरूले उसलाई आफ्नो परिवारकै सदस्यका रूपमा अपनाए। अमेरिकाको शान्ति पदयात्राका क्रममा पनि अलोकाले स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौती सामना गर्नुपर्यो।

सन् २०२६ जनवरीमा उसको खुट्टामा गम्भीर चोट लागेपछि शल्यक्रिया गर्नुपरेको थियो। लामो दूरी हिँड्ने क्रममा लागेको उक्त चोटका कारण केही समय आराम गर्नुपर्यो। तर, उपचार र स्वास्थ्यलाभपछि ऊ फेरि भिक्षुहरूसँग जोडियो र यात्राको अन्तिम चरणमा सहभागी भयो। अमेरिकाको यात्रा सन् २०२६ फेब्रुअरी १० मा वासिङ्टन डीसी पुगेर पूरा भयो। करिब १०८ दिनसम्म चलेको यस अभियानले अलोकालाई थप चर्चित बनायो। तर, उसको कथा त्यहीँ समाप्त भएन।

बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीसम्म आइपुग्यो अलोका

अमेरिकाको पदयात्रापछि अलोका फेरि अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा निस्कियो। सन् २०२६ जुनमा भिक्षु भन्ते पन्याकरा नेतृत्वको टोलीसँगै ऊ नेपाल आइपुग्यो। बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी पुग्नु उसको यात्राको महत्त्वपूर्ण क्षण बन्यो।

लुम्बिनीमा अलोका र भिक्षुहरूको टोलीलाई स्वागत गरिएको थियो। उनीहरूले मायादेवी मन्दिरमा प्रार्थना गर्दै बुद्धको शिक्षामा आधारित शान्ति र करुणाको सन्देश फैलाउने उद्देश्य दोहोर्याए। त्यसपछि अलोका काठमाडौँ पनि आइपुग्यो। उसको आगमनले नेपाली सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता र पशुप्रेमीहरूको ध्यान तान्यो।

किन यति धेरै मानिसको मन जितिरहेको छ अलोकाले?

अलोकाको लोकप्रियताको कारण उसको लामो यात्रा मात्र होइन। उसको कथाले मानिस र जनावरबीचको सम्बन्ध, अपनत्व र करुणाको महत्त्व पनि सम्झाउँछ। ऊ कुनै राजनीतिक भाषण गर्दैन, न त शान्तिका विषयमा शब्द बोल्न सक्छ। तर, भिक्षुहरूसँगै हिँडिरहेको उसको उपस्थितिले मानिसहरूलाई एउटा सरल सन्देश दिन्छ। त्यो हो, माया र साथका लागि एउटै भाषा बोल्न आवश्यक छैन।

अहिले अलोकाको आफ्नै सामाजिक सञ्जाल खाता छ, जहाँ उसका तस्बिर र यात्राका गतिविधि सार्वजनिक गरिन्छन्। उसको निधारमा रहेको मुटुको आकारको चिह्न पनि उसको पहिचान बनेको छ। सामाजिक सञ्जालमा लाखौँ मानिसले उसको यात्रा पछ्याइरहेका छन्।

अलोकाको कथाले सडकमा रहेका जनावरप्रति मानिसको दृष्टिकोण बदल्न पनि मद्दत गरेको छ। प्रायः बेवास्ता गरिने वा जोखिममा बाँचिरहेका सडकका कुकुरमध्ये एउटा कुकुरले संसारभरका मानिसको माया पाउन सक्छ भने यस्ता जनावरलाई पनि सुरक्षित जीवन, उचित हेरचाह र अपनत्वको आवश्यकता छ भन्ने सन्देश यसले दिन्छ।

अन्ततः अलोकाको यात्रा एउटा कुकुरको चर्चासँग मात्र जोडिएको छैन। यो सडकमा भेटिएको जीवलाई अपनाउँदा उसको जीवन कसरी बदलिन सक्छ भन्ने उदाहरण पनि हो। भारतको सडकबाट सुरु भएको उसको यात्रा अमेरिका हुँदै बुद्धको जन्मस्थल नेपालसम्म आइपुग्यो। यस क्रममा उसले हजारौँ किलोमिटर दूरी मात्र पार गरेन, विभिन्न देशका मानिसलाई एउटै भावनामा जोड्ने अवसरसमेत सिर्जना गर्‍यो। सायद अलोकाको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यही हो। उसले शान्तिबारे केही बोल्दैन, तर उसको यात्राले मानिसलाई शान्ति, करुणा र प्रेमको अर्थ सम्झाइरहेको छ।