काठमाडौं – नेपाली साहित्य, संगीत तथा बहुआयामिक सिर्जनाका अथक साधक १५३ विश्व कीर्तिमानी स्रष्टा डा. डीआर उपाध्यायको कवितासंग्रह ‘अन्तस्करण’ लोकार्पण गरिएको छ । साहित्यिक पत्रकार संघ र मिलाप मासिकको संयुक्त आयोजनामा सम्पन्न उक्त समारोह केवल पुस्तक विमोचनको औपचारिक कार्यक्रममा सीमित रहेन, बरु समकालीन नेपाली साहित्यको भावधारामाथि गम्भीर विमर्श र संवेदनशील संवादको सशक्त मञ्चका रूपमा स्थापित भएको थियो ।

सभाहलमा उपस्थित साहित्यकार, राजनीतिज्ञ, इतिहासविद्, गीतकार, कलाकार तथा सामाजिक क्षेत्रका प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरूको बाक्लो उपस्थितिले कार्यक्रमलाई विशेष गरिमा प्रदान गरेको थियो । कार्यक्रमका प्रत्येक क्षणमा साहित्यप्रतिको सम्मान, सिर्जनाप्रतिको अनुराग र समाजप्रतिको उत्तरदायित्वको स्पष्ट अनुभूति देखिएको थियो ।

कार्यक्रमका अध्यक्ष वरिष्ठ साहित्यकार राधेश्याम लेकाली रहेका थिए भने प्रमुख अतिथि सांसद राजीव खत्री रहेका थिए । समारोहमा पूर्वसांसद तथा कवि रेखा यादव, वरिष्ठ इतिहासविद् सुरेन्द्र केसी, वरिष्ठ साहित्यकार प्रा। पुरुषोत्तम दाहाल, महाकाव्यकार खेमनाथ दाहाल, गीतकार संघका अध्यक्ष वसन्त वित्यासी थापा, पूर्वअध्यक्ष चूडामणि देवकोटा, खनाल सेवा समाजका महासचिव माधव खनाल, अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास)का केन्द्रीय सदस्य तारा उप्रेति, मिलापका अध्यक्ष कृष्ण भुसाल तथा नरेश भट्टराईलगायतका व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहेको थियो । उनीहरूले सामूहिक रूपमा उक्त कृतिको लोकार्पण गरेका थिए ।

वक्ताहरूले ‘अन्तस्करण’लाई समकालीन नेपाली समाजको भावनात्मक दस्तावेजका रूपमा व्याख्या गरेका थिए । उनीहरूको भनाइअनुसार डा. उपाध्यायले यस कृतिमार्फत समयको बेचैनी, मानवीय सम्बन्धको जटिलता, सामाजिक यथार्थ, प्रेम, संघर्ष, आशा, आत्मसंवाद तथा जीवनका सूक्ष्म अनुभूतिहरूलाई कलात्मक र संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरेका छन् । कविताहरू केवल भावनाको अभिव्यक्ति नभई समाज र समयसँगको गहिरो संवादका रूपमा प्रस्तुत भएको उनीहरूको धारणा थियो ।

प्रमुख अतिथि सांसद राजीव खत्रीले डा. उपाध्याय नेपाली साहित्य, संगीत र सिर्जनात्मक क्षेत्रका अथक साधक भएको उल्लेख गरे । उनले भने, “डा. उपाध्यायको लेखन केवल शब्दहरूको संयोजन होइन, समाजप्रतिको जिम्मेवारीबोध र मानवीय चेतनाको गहिरो अभिव्यक्ति हो ।” उनले संग्रहभित्रको एक कविता वाचन गर्दा सभाहल केही समय साहित्यिक भावनाले पूर्ण रूपमा मन्त्रमुग्ध बनेको थियो ।

समारोहमा अधिकांश वक्ताहरूले डा। उपाध्यायको बहुआयामिक प्रतिभाको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गरेका थिए । १५३ विश्व कीर्तिमान कायम गरेर उनले नेपालको सिर्जनात्मक क्षमतालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराएको उल्लेख गर्दै उनलाई नेपाली सर्जनात्मक क्षेत्रको ऊर्जाशील, अनुकरणीय र प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा चित्रण गरिएको थियो ।

कवितासंग्रहको भावभूमिलाई अझ सजीव बनाउने क्रममा कविद्वय सुमन थापा संगम र शोभा अधिकारीले संग्रहबाट एक–एक कविता वाचन गरेका थिए । कविता वाचनका क्रममा उपस्थित श्रोताहरू भावुक र गम्भीर बनेका थिए । कविताका हरफहरूमा धेरैले आफ्नै समय, समाज र व्यक्तिगत अनुभूतिहरूको प्रतिबिम्ब महसुस गरेका थिए ।

कार्यक्रममा ‘अन्तस्करण’को भूमिका लेख्ने वरिष्ठ साहित्यकार प्रा। पुरुषोत्तम दाहाल, महाकाव्यकार खेमनाथ दाहाल तथा स्रष्टा डा। डीआर उपाध्यायलाई विशेष सम्मान प्रदान गरिएको थियो । साथै प्रमुख अतिथि सांसद राजीव खत्रीलाई पनि बधाई तथा सम्मान अर्पण गरिएको थियो । सम्मान समारोहले कार्यक्रमलाई थप गरिमा र आत्मीयता प्रदान गरेको थियो ।

आफ्नो मन्तव्यमा स्रष्टा डा। डीआर उपाध्यायले साहित्यलाई आत्माको आवाज भएको बताए । उनले ‘अन्तस्करण’ आफ्ना अनुभूति, भोगाइ, संघर्ष र समाजप्रतिको संवेदनशील दृष्टिको अभिव्यक्ति भएको बताए । उनले सिर्जनाले मानिसलाई अझ मानवीय बनाउने विश्वास व्यक्त गर्दै साहित्य समाजलाई जोड्ने सबैभन्दा सुन्दर माध्यम भएको धारणा राखे ।

समापन मन्तव्यमा सभाध्यक्ष राधेश्याम लेकालीले डा। उपाध्यायको व्यक्तित्व र कृतित्व नेपाली साहित्यका लागि महत्वपूर्ण प्रेरणाको स्रोत भएको बताए । उनले ‘अन्तस्करण’ नेपाली कविताको समकालीन यात्रामा अर्थपूर्ण कृतिका रूपमा स्थापित हुने विश्वास व्यक्त गरे ।

मिलाप पब्लिकेशनद्वारा प्रकाशित २९९ पृष्ठको यस कवितासंग्रहमा ७९ वटा कविता समावेश छन् । जीवन, समाज, समय र संवेदनाको गहिरो संवाद बोकेको ‘अन्तस्करण’ले नेपाली पाठकमाझ नयाँ चेतना, आत्मअनुभूति र साहित्यिक बहसको वातावरण सिर्जना गर्ने विश्वास सहभागीहरूले व्यक्त गरेका छन् । डा। उपाध्यायका यसअघि १७ उपन्यास, तीन गीति पुस्तक, करिब २५० गीत र १५० भन्दा बढी गीतका भिडियो सार्वजनिक भएका छन् ।

उहाँले गीतसंगीत र विविध विधामा १५३ विश्व कीर्तिमान कायम गरेका छन् । मिलापका अध्यक्ष कृष्ण भुसालले स्वागत मन्तव्य राखेको उक्त ‘अन्तस्करण’ लोकार्पण समारोहमा करिब एक सयजना विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।