काठमाडौं- न्याय माग्दै २४ दिनका नवजात शिशु माइतीघर मण्डलामा छन् भन्ने कुरा पत्याउन गाह्रो पर्छ । तर, उपचारका क्रममा आमाको मृत्यु भएपछि २४ दिने शिशु न्याय माग्नुपर्ने अवस्थामा पुगेका हुन् । नवजातलाई साथ लिएर उनका पिता सुजन विक पनि माइतीघर मण्डलामै अनसन बसिरहेका छन् ।

घटना चितवनको रत्ननगरस्थित एक अस्पतालमा भएको घटनाबाट सुरु भएको हो । गत वैशाख १० गते रत्ननगरको रत्ननगर बकुलहर हस्पिटलमा उपचारका क्रममा २७ वर्षीया सुत्केरी अस्मिता तामाङको मृत्यु भयो । अस्पतालको लापरवाहीका कारण तामाङको मृत्यु भएको सुजनको भनाइ छ ।

गर्भ रहेदेखि नै अस्मितालाई सोही अस्पतालमा नै निरन्तर जाँच गराउँदै आएकी थिइन् । परिवारका अनुसार डाक्टरले वैशाख २८ गतेको डेट दिएका थिए । तर वैशाख ८ गते फलोअपमा जाँदा डाक्टरले बच्चा निकाल्नुपर्ने कुरा गरे । अस्मितालाई त्यही दिन अस्पतालमा दिन भर्ना गरेर राखियो ।

सुजन भन्छन्, ‘मेरो श्रीमतीलाई अरु कुनै रोग थिएन । अप्रेसन गरेर बच्चा जन्माएको २४ घण्टासम्म ठिकै थिइन् । पछि सास फेर्न गाह्रो भयो । हामीले नर्स र डाक्टर गुहार्‍यौँ । तर उनीहरुले सबै सामान्य हो भनेर बेवास्ता गरे । हेर्दाहेर्दै श्रीमतीले प्राण त्यागिन् ।

सुत्केरी श्रीमती बचाउन आफ्नो कोसिस असफल भएकामा सुजनलाई निकै पछुतो लागेको छ । २०६९ सालमा अन्तरजातीय प्रेम विवाह गरेका सुजनलाई श्रीमती बिनाको संसार शून्य लागेको छ । त्यसमाथि ११ वर्षको जेठो छोरो र दोस्रो नवजात शिशुले आमाको काख नपाएको सम्झिँदा सुजनलाई झनै पीडा हुन्छ ।

माइतीघरमा स्लाइनपानी चढाएर अनसन बसिरहेका सुजन भन्छन्, ‘सानो बच्चाले जन्मेर एक पटक पनि आमाको दूध चुस्न पाएन । अप्रेसन गरेर बच्चा निकालेर हामीलाई दिए । आमालाई आईसीयूभित्रै राखियो । भोलिपल्ट मात्रै क्याबिनमा सारियो । दिनभर त ठिकै थिइन् । तर बेलुका ७ बजेपछि उनलाई गाह्रो हुँदै गयो । पहिले सास फेर्न गाह्रो भयो । पछि रगत नै वान्ता गरिन् । बिरामी मर्नेजस्तो भयो, आईसीयूमा लैजान भन्यौँ । तर, डाक्टरले खाली छैन भने । रिफर गर्दिनु भन्दा पनि नआत्तिनू भने । नर्सहरुले झुलाएर राखिदिए ।’

सुत्केरीले रगत नै वान्ता गर्दा पनि नर्सहरुले सामान्य भनेर आलटाल गर्नु अपराध भएको सुजनको आरोप छ । ‘इमर्जेन्सी भनेर बोलाएको डाक्टर ३५ मिनेटपछि बल्ल आइपुगे । अस्मितालाई बचाउन सकिन्थ्यो । तर अस्पतालले ख्यालठट्टा गर्दा ज्यानै गयो । अहिलेको जमानामा सुत्केरीको मृत्यु हुनु भनेको सामान्य होइन । त्यसमाथि चितवनजस्तो अस्पतालै अस्पताल भएको ठाउँमा पनि श्रीमतीलाई बचाउन सकिनँ,’ उनले भने ।

एनआईसीयुबाट बाहिर क्याबिनमा सरेपछि दिनभरि ठिकै भएपनि बेलुकातिर अप्रेसन गरेको घाउँ समाउँदै गाह्रो भयो भन्दै अस्मिताले खोक्न थालेको सुजनकी आमा पुनम विकले सुनाइन् । ‘तुरुन्तै नर्स बोलाए । नर्सले प्रेसर नापिन् । त्यत्तिकैमा अस्मिताले रगतैरगत बान्ता गरिन् । तर, नर्सले केही हुँदैन, अप्रेसन गर्दा घाँटीबाट पाइप हालेको थियो भनिन् । सुई लगाएर स्लाइन पनि दिइन् । तर समस्या रोकिएन । अप्रेसन गर्ने डाक्टर बोलाउन भने । तर, डाक्टर अस्पतालमा हुनुहुन्न भन्ने कुरा आयो । राउण्डिङको डाक्टर बोलाउन भने,’ उनले भनिन् ।

त्यसपछि डाक्टर बोलाउन आफ्नै अगाडि नर्सले फोन गरेको पुनमले स्मरण गरिन् । ‘नर्सले हाम्रैअगाडि फोन गरिन् । डाक्टरले इमर्जेन्सी हो कि नर्मल हो भनेर सोधे । नर्सले इमर्जेन्सी भनिन् । इमर्जेन्सी भनिसकेपछि पनि डाक्टर ३५ मिनेटपछि आइपुगे । त्यो पनि हिरो बनेर । अस्पतालमा डाक्टर हिरो बनेर आउनुपर्छ ? मान्छे जीवन र मरणको अवस्थामा पुग्यो । डाक्टर हिरो बन्न समय खर्चिने हो ? डाक्टरलाई सबैले भगवानको दर्जा दिएका छन् । त्यो डाक्टर पाँचमिनेटमा आउनुपर्दैन ?’ उनी डाक्टरलाई प्रश्न गर्छिन् ।

आमा पुनमले मोटो मान्छेको अप्रेसन गर्दा फोक्सोमा रगत जाने, हृदयघात हुने सम्भावना हुनेबारे डाक्टरले पछि मात्रै जानकारी दिएको बताइन् । ‘डाक्टरले त्यो रिस्कको बारेमा पहिले किन जानकारी गराएनन् ? अस्मिता गर्भवती हुदाँ १०९ केजी थिइन् । त्यत्रो मोटो मान्छेको रिस्क लिएर अप्रेसन गरेपछि एउटा आइसीयु राख्दिनुपर्दैन ? हामीले माग गर्दा समेत छैन भनियो । आफूले हेरेको सुत्केरी के भयो कसो भयो ? डाक्टर आफै राउण्डमा आउनुपर्छ ।’ उनले भनिन् ।

अनसनमा बसेको छौटौं दिन बित्दासमेत सरकारका तर्फबाट कुनै पहल नभएकोमा सुजनलाई चिन्ताले पिरोलेको छ । न्याय माग्दै उनको परिवार वडादेखि नगरपालिका पुगे । तर, कसैले पनि उनीहरुको उजुरी लिन मानेनन् । आफूहरुलाई रत्ननगर नगरपालिकाका मेयर प्रल्हाद सापकोटाले पनि कुनै सहयोग नगरेको सुजनको आरोप छ । त्यसपछि अस्मिताको परिवार भरतपुरस्थित इलाका प्रहरी कार्यालयमा उजुरी गर्न पुगे । त्यहाँबाट पनि केही सहयोग हात लागेन । यसबारे आवाज उठाउन खोज्दा आफूहरुलाई निरुत्साहित पारिएको सुजनको आरोप छ ।

कतैबाट केही नहुने देखेपछि शिशु बोकेर काठमाडौं आएको सुजन सुनाउँछन् । श्रीमती गुमाएको पीडामाथि सुजनलाई अनसनले झनै गल्दै लगेको छ । राम्रोसँग बस्न पनि नसकेर उनी भुइँमा लम्पसार परेर सुतेका छन् । उनको छेउमै एउटा सानो टेन्टमा शिशुलाई सुताइएको छ ।

बोतलको दूध खाएर सडकबीच टेन्टमा सुतिरहेको शिशु देखाउदै सुजनले भने, ‘भोलि ठूलो भएर आमाका बारेमा सोध्यो भने मैले यसलाई के जवाफ दिनु ? हेलचेक्र्याइँका कारण आमा मरेको थाहा पायो भने मलाई माफ गर्ला ? रगतै वान्ता गर्दा किन अर्को अस्पताल लैजानुभएन भनेर सोध्ला । मैले के जवाफ दिउँला ? डरैडरले कमजोर भएको छु । लाख कोसिस गरेपनि मैले आमाको काख दिन सक्दिनँ ।’

टेन्टमा नातिको डाइपर फेर्दै गरेकी पुनमले नक्कली डाक्टरको कारणले बुहारी गुमाउनु परेको बताइन् । पुनमले रत्ननगर वकुलर अस्पतालका डाक्टर पढेर नभइ सर्टिफिकेट किनेर डाक्टर बनेको आरोप लगाएकी छिन् । खबरहबसँग कुरा गर्दै उनले भनिन्, ‘बकुलहर अस्पतालका मान्छेको छानबिन होस् । डाक्टर, नर्सको छानबिन होस् । उनीहरुले नक्कली सर्टिफिकेट लिएका छन् । लाइसेन्स किनेर काम गरिरहेका छन् ।’

‘अस्पताल खराब भन्न खोजेको होइन । तर, डाक्टरको लापरवाहीको कारण नवजातले आमा गुमायो । छोरोले श्रीमती गुमायो । हामीले बुहारी गुमायौँ । अस्पताल पुगेका सबै बिरामी फर्किएर आउछन् भन्ने होइन । तर सुत्करी हुन गएकी हो । कुनैपनि रोग नभएकी सुत्केरीको कसरी मृत्यु भयो ?’ उनी प्रश्न गर्छिन् ।

तीन सन्तानमध्ये जेठो छोराकी श्रीमतीको अकाल मृत्युले पुनमका आँखा पनि निदाएका छैनन् । बुहारीको मृत्युले छोरा कोमामा पुगेको भन्दै उनी भक्कानिइन् । ‘लब गरेर बिहे गरेको थियो । दुई बच्चा छोडेर गई । मेरो छोरो सम्हालिएला कि नसम्हालिएला भन्ने चिन्ताले निन्द्रा परेको छैन । नवजात शिशुले आमाको दूधसम्म खान पाएन । तर सरकारले किन वेवास्ता गरिरहेको छ ? स्लाइनपानी चढाएर धर्ना बस्नुपर्ने ? अनसनमै छोरालाई केही भयो भने के हुन्छ ?’ उनले भनिन् ।

सुजनको भाइले अनसनमै बसिरहेका बेला अपरचित नम्बरबाट फोनमा धम्की आएको सुनाउँछन् । राति १२ बजे अपरिचित नम्बरबाट तिमीहरुको सडकमै बास होला भनेर धम्काएको उनले बताए ।

दुई बच्चा पढाउने, निशुल्क उपचार गर्ने र घरको एक सदस्यलाई २०/२५ हजारको जागिरको व्यवस्था गर्ने प्रलोभन देखाएर सहमतिमा ल्याएको उनीहरुको दाबी छ । पुनमका अनुसार जेठाजुले अस्पतालको फाइल मागेर लिएर गएको र आफुहरुसँग छलफल नगरी उनीसँग मात्रै सहमति गरेका थिए । ‘कुरै नबुझी बुहारीको चितवनमा अत्येष्टि गरियो । गल्ती गरियो । गल्ती नभएको भए यो क्षतिपूर्ति भरणपोषण किन गर्थे ?’ विक परिवारको प्रश्न छ ।