काठमाडौं – काठमाडौं उपत्यका लगायत देशभर भाइरल ज्वरो र रुघाखोकीका बिरामीको सङ्ख्या बढिरहेको छ । मौसम परिवर्तनसँगै बढ्दो वायु प्रदूषणका कारण भाइरल ज्वरो, रुघाखोकी, घाँटी दुख्ने, टाउको दुख्ने र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्याका बिरामीको सङ्ख्या बढेको चिकित्सक बताउँछन् ।

विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकासहित सहरी क्षेत्रमा वायु प्रदूषण बढ्नु यसको प्रमुख कारणमध्ये एक रहेको चिकित्सकको भनाइ छ । पछिल्ला केही दिनयता काठमाडौं उपत्यकाका निजामती कर्मचारी अस्पताल (सिभिल), वीर अस्पताल, त्रिवि शिक्षण अस्पताल लगायत निजी तथा सरकारी अस्पतालमा बिरामीको सङ्ख्या बढिरहेको चिकित्सक बताउँछन् ।

निजामती अस्पतालमा कार्यरत फिजिसियन डा. जेन्नर कुरुङबाङले पछिल्लो केही सातादेखि रुघाखोकी तथा भाइरल ज्वरोका बिरामी बढिरहेको जानकारी दिए । उनका अनुसार सिभिल अस्पतालको बहिरङ्ग विभाग (ओपीडी) मा आउने बिरामीमध्ये आधाभन्दा बढी भाइरल ज्वरो तथा रुघाखोकीकै समस्या लिएर आउने गरेका छन् । ओपीडीमा आएका बिरामीमध्ये कतिपयलाई श्वासप्रश्वासमा कठिनाइ भएपछि भर्ना नै गरेर उपचार गर्नुपरेको उनले बताए । सबै उमेर समूहमा यो समस्या देखिए तापनि बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा मधुमेह र उच्च रक्तचापजस्ता दीर्घरोग भएका बिरामीलाई अझ बढी समस्या हुने गरेको डा. कुरुङबाङको भनाइ छ ।

वायु प्रदूषण र सङ्क्रमणको जोखिम
मौसम परिवर्तनसँगै विभिन्न प्रकारका भाइरसहरू सक्रिय हुने भएकाले वर्षेनी यतिबेला रुघाखोकी तथा भाइरल ज्वरोका बिरामी बढ्ने गरेको डा. कुरुङबाङले बताए । त्यस्तै, चिसो मौसम सकिएर गर्मी सुरु हुने सङ्क्रमणकालीन समयमा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर बन्ने र सङ्क्रमणको जोखिम बढ्ने उनको भनाइ छ ।

विशेषगरी बिहान–साँझ तापक्रममा हुने उतारचढावले बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोगी बढी प्रभावित हुने देखिएको छ । त्यसमाथि काठमाडौं उपत्यका लगायत विभिन्न सहरी क्षेत्रमा बढ्दो वायु प्रदूषणले समस्या झनै जटिल बनाएको डा. कुरुङबाङले बताए । धुलो, धुवाँ र प्रदूषित हावाका कारण श्वासप्रश्वाससम्बन्धी सङ्क्रमण छिटो फैलिने र रुघाखोकी तथा भाइरल ज्वरोको जोखिम बढ्ने उनको तर्क छ । उनका अनुसार प्रदूषणका कारण घाँटीमा जलन, सुक्खा खोकी र एलर्जीसम्बन्धी समस्यासमेत देखिने गरेको छ ।

यस्तो समयमा मास्क प्रयोग गर्ने, भीडभाडबाट जोगिने, तातो तथा झोलिलो खानेकुरा सेवन गर्ने, पर्याप्त पानी पिउने र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिन उनले सुझाव दिएका छन् । वायु प्रदूषण बढ्दो क्रममा रहेकाले अझै केही साता सतर्कता अपनाउन उनको आग्रह छ ।

जोखिममा को-को ?
-वर्षमुनिका बालबालिका र ६० वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिक।
-मधुमेह, उच्च रक्तचाप (प्रेसर) र मिर्गौला सम्बन्धी दीर्घरोगी।
-दम वा श्वासप्रश्वासको समस्या भएका व्यक्ति।

के हुन् लक्षण ?
रुघाखोकी लागेका बिरामीमा नाक बग्ने वा बन्द हुने, हाछ्युँ आउने, घाँटी दुख्ने वा खसखस हुने, सुक्खा खोकी लाग्ने, टाउको भारी हुने, हल्का ज्वरो आउने तथा शरीर थकान हुने लक्षण देखिन्छन् । यस्तो समस्या सामान्यतया सामान्य प्रकृतिको हुने र ३ देखि ७ दिनभित्र आफैँ निको हुने डा. कुरुङबाङले जानकारी दिए ।

त्यसैगरी भाइरल ज्वरोका बिरामीमा अचानक ज्वरो आउने, शरीर दुख्ने, टाउको दुख्ने, आँखा भारी हुने, कमजोरी तथा थकान हुनेजस्ता लक्षण देखिने गरेका छन् । कतिपय बिरामीमा वान्ता वा झाडापखालासमेत हुने गरेको उनले बताए ।

भाइरल ज्वरो प्रायः ३ देखि ५ दिनसम्म रहने र पर्याप्त आराम, झोलिलो खानेकुरा तथा प्रशस्त पानी पिउँदा निको हुने गर्दछ । यदि ३ देखि ५ दिनसम्म पनि निको भएन र सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती दुख्ने, अत्यधिक कमजोरी हुने वा बेहोस हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा ढिलो नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा गई चिकित्सकको सल्लाह अनुसार उपचार गराउन उनको सुझाव छ ।

विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोगीमा यस्तो समस्या जटिल बन्न सक्ने भएकाले बढी सतर्कता अपनाउनुपर्ने उनले बताए । साथै मौसम परिवर्तनको समयमा व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिने, भीडभाडमा मास्क प्रयोग गर्ने, पोषिलो खानेकुरा खाने र पर्याप्त आराम गर्ने बानीले यस्ता सङ्क्रमणबाट जोगिन मद्दत पुग्ने डा. कुरुङबाङले स्पष्ट पारेका छन् ।

बच्ने उपाय
मास्कको प्रयोग: धुलो र धुवाँबाट बच्न घरबाहिर निस्कँदा अनिवार्य मास्क लगाउने।
खानपान: तातो तथा झोलिलो खानेकुरा प्रशस्त खाने, पानी धेरै पिउने।
सरसफाइ: नियमित साबुन-पानीले हात धुने र भीडभाडमा नजाने।
आराम: सङ्क्रमण भएको बेला शरीरलाई पूर्ण आराम दिने र पोषिलो खानेकुरा खाने।