काठमाडौँ – समाजमा हरेक दिन केही न केही घटना भएकै हुन्छन् । सञ्चारमाध्यमले ‘अपराध’ विटको लागि छुट्टै स्पेस राखेको छ । सञ्चार माध्यमले समाज छ र समाज रहेसम्म अपराध छ भनेर स्वीकार गरेको देखिन्छ । तर अपराधलाई न्युनिकरणका लागि काम गर्ने संरचना बनाइएको छ ।

तर उसले उचित ढङ्गले काम नगर्दा सामान्य लागेको घटना र परिघटनाले ठूला अपराधलाई निम्त्याएको छ । मद्यपान गरेर हिँड्नेलाई हामीले व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको परिभाषा दिएका छौँ । नशा गरेर श्रीमती कुट्नेलाई घरपरिवारभित्रको मामला मानिदिएका छौँ । सन्तानमाथि यातना दिने अभिभावकलाई अनुशासन सिकाएको मान्छौं ।

घरका ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान नगर्नुलाई परिवर्तन मान्छौँ । जसले समाजलाई अराजकतातिर धकेलिरहेको छ । संघीयताको अवधारणा हरेक घर–घरमा सिंहदरबार पुर्याउनु हो । र पुगेको पनि छ । तर स्थानीय विकास निर्माणलाई मात्रै प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेका छन् । गाउँमा बाटोघाटो, पुल, मन्दिर निर्माण गरेर स्थानीय सरकारको जिम्मेवारी पूरा हुँदैन ।

अपराधरहित समाजको निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पनि स्थानीय तहको हो । हरेक व्यक्तिको आनीबानी र आचरणप्रति स्थानीय प्रतिनिधि नै जानकार हुन्छन् । उनीहरुले शंकास्पद व्यक्तिलाई समयमै सचेत र जागरुक बनाउँदा दुर्घटना हुनबाट जोगाउन सकिन्छ । अपराधलाई न्यूनिकरण गर्ने सबैभन्दा उपयुक्त घरपरिवारमा अशान्ति मच्चाइरहेकालाई सुरुमै सचेत गराउनु हो । कानूनबारे सजग गराउनु हो ।
अपराधलाई बेवास्ता गर्दा हुन सक्ने केही घटना यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

दाइजो नपाएको झोँकमा अचानोमा राखेर खुट्टा चट !
पर्साको पर्सागढी नगरपालिका वडा नं–३ विरुवाटोलकी २५ वर्षीया हरिकला सहनीको बायाँ खुट्टा अचानोमा राखेर श्रीमान्ले नै काटिदिएका छन् । ३० वर्षीय पति विश्वनाथ सहनीले अचानोमा राखेर खुर्पाले बायाँ खुट्टा (पिँडुलामुनि) को भाग काटिदिए । चैत १ गते बिहान हुँदै लाग्दा ओछ्यानमा नै हातमुख र टाउको बाँधेर पतिले खुट्टा काटिदिएका हुन् ।

खुट्टा छालाले मात्र थामेको घटनास्थल पुगेका प्रत्यक्षदर्शीले बताए । पर्साको पटेर्वा सुगौली इलाका प्रहरी कार्यालयले खुट्टा काट्नुको मुख्य कारण दाइजोको माग रहेको छ । मागेको दाइजो ससुराले दिन नसक्ने भनेपछि श्रीमतीलाई प्रहार गरेका छन् ।

खुट्टा छालाले मात्र थामेको घटनास्थल पुगेका प्रत्यक्षदर्शीले बताए । पर्साको पटेर्वा सुगौली इलाका प्रहरी कार्यालयले खुट्टा काट्नुको मुख्य कारण दाइजोको माग रहेको छ । मागेको दाइजो ससुराले दिन नसक्ने भनेपछि श्रीमतीलाई प्रहार गरेका छन् ।

उक्त भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको थियो । जुन हेर्नै सक्ने अवस्थाको थिएन । छिमेकीसँग ‘मलाई बचाइदिनु’ भन्दै हरिकलाले आलापविलाप गरेको भिडियो सार्वजजिक भएको थियो । हरिकलाको खुट्टा नजोडिने भएको छ । वीरगन्जको एलएस न्यूरो हस्पिटलले खुट्टा जोड्न नसकिने बताएको छ । तीन दिन निरन्तर चिकित्सकको टिमले प्रयास गरेपनि अन्ततः विफल भएको छ ।

वडाध्यक्ष सुकमान तामाङले विश्वनाथले योजनाबद्ध ढङ्गले अपराध गरेको देखिएको बताएका छन् । खबरहबसँग कुरा गर्दै उनले भने, ‘केटाको नशा गर्ने बानी नभएको तर पहिलेदेखि बदमास खालको थियो । पहिले पनि पटक–पटक श्रीमतीलाई पिटेको भएर माइती गएर बसेकी थिइन् । बुवासँग पैसा मागेर लिएर आइज । विदेश जाने पैसा चाहियो भनेर माग गरिरहेका रहेछन् । श्रीमतीले पैसा ल्याउन नसकेको रिस पालेर बसेको रहेछ ।’

‘तीन महिना माइती गएर बसेकी थिइन् । लिन गएर ल्याएछ । रातको १२ बजे घर पुगेका थिए । एउटा ७ वर्ष र अर्को साढे तीन वर्षका बच्चा छन् । बिहान ७ बजे दुई बच्चालाई फुपूको घर पुर्याइदियो’ तामाङले थपे, ‘फर्केर आएपछि उसले श्रीमतीको हात बाँधिदियो । उनलाई श्रीमान् जिस्केको होला । मजाक गरेको होला भन्ने लाग्यो । तर पछि उसले खुट्टा बाँधिदियो ।

त्यतिबेला पनि उनलाई मजाकै लागेको बताएकी थिइन् । उनले भनेकी छिन्, ‘फेरि पछि मुख बाँधिदियो । जब बोल्न र चिच्याउन नमिल्ने बनायो । तब बल्ल उसको गलत नियतको बारेमा थाहा भयो । अचानो र खुकुरी पहिले नै तयारी गरेर राखेको रहेछ । छातीमाथि चढेर खुट्टामा हानेछ ।’

आर्थिक रुपले विपन्न परिवार भएकाले स्थानीय तह र केन्द्र सरकारका नेताको सहयोगमा उपचार भइरहेको वडाध्यक्षले बताए । यस दुर्घटनामा वडाध्यक्षलाई अपराधीको बदमासी व्यवहार र पहिलेदेखि दाइजोको नाममा यातना दिएको जानकारी रहेको देखिन्छ । तर त्यसको विरुद्ध कुनै दबाब वा जागरण ल्याउने गरिएको छैन ।

अपाङगता आमामाथि कुटपिट
झापा भद्रपुर–८ मा एक छोराले आफ्नी अपाङ्गता भएकी आमालाई निर्घात कुटपिट गरेको भिडियो भाइरल भयो । आँखा खोल्नै नसक्ने गरी सुन्निएका थिए । अनुहार र शरीरभरी छोराको कुटाइले नीलडाम थियो । कुुटपिट भइरहेको बेला स्थानीयले प्रहरीलाई खबर गरे पनि घटनास्थल पुगेका प्रहरीले यसलाई ‘घरायसी मामला’ भन्दै कारबाही नगरी फर्किएको थियो ।

छोराले गरेको अमानवीय व्यवहारप्रति सञ्जालमा व्यापक आलोचना बढेपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालयले ३७ वर्षीय आशिष घिमिरेलाई पक्राउ गरेको छ । उनले आफ्नै ७९ वर्षीया वैशाखीको सहारामा हिँड्ने असहाय आमालाई कुटपिट गरेका हुन् ।

छोराले गरेको अमानवीय व्यवहारप्रति सञ्जालमा व्यापक आलोचना बढेपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालयले ३७ वर्षीय आशिष घिमिरेलाई पक्राउ गरेको छ । उनले आफ्नै ७९ वर्षीया वैशाखीको सहारामा हिँड्ने असहाय आमालाई कुटपिट गरेका हुन् । छोराको यस्तो अत्याचार हालै मात्र नभइ विगत दुई वर्षदेखि निरन्तर शारीरिक र मानसिक यातना दिँदै आएको छिमेकीले बताएका छन् ।

सन्तानबाट सुरक्षित हुनुपर्ने उमेरमा आफ्नै रगतबाट हिंसा भोग्नुपर्ने यो घटनाले समाजको कुरुप पाटो उजागर गरेको छ । अहिले आरोपित घिमिरे प्रहरी हिरासतमा छन् । घिमिरेले रक्सीको नशामा आफूलाई धेरै रिस उठेर घटना घट्न गएको बयान दिएका छन् ।

यस घटनामा पनि छिमेकीले आमामाथि छोराले दुव्र्यवहार गरेको देख्दै आएका छन् । जुन विषयमा स्थानीय जनप्रतिनिधि पनि जानकार हुन्छन् । तर घरपरिवारको मामिलाको रुपमा आँखा चिम्लने प्रयास गरिएको छ ।

६ वर्षको छोरालाई निर्घात कुटपिट गर्ने आमा
विर्तामोडमा ६ वर्षको छोरालाई निर्घात कुटपिट गरी घाइते बनाउने आमा पक्राउ परेकी छन् । पक्राउ पर्नेमा विर्तामोड– ५ बस्ने २५ वर्षीया सुमित्रा लामगादे रहेकी छन् । सुमित्राले आफ्ना नाबालक छोरा रुक्सनलाई निर्घात कुटपिट गरेकी थिइन् । कुटपिटबाट नाबालकको शरीरको विभिन्न भागमा निलडाम तथा चोटपटक लागेको छ ।

सुनगाभा बोर्डिङ स्कुलले रुक्सनको त्यो अवस्था देखेपछि इलाका प्रहरी कार्यालयमा जानकारी गराएको थियो । लगत्तै प्रहरी टोली खटिएर कुटपिट गर्ने आमा सुमित्रालाई नियन्त्रणमा लिएको हो । घाइते बालकलाई हजुरबुबाको साथमा उपचारको लागि आशा मेडिकल पठाइयो । आमालाई क्षितिज सुधार केन्द्रमा राखिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
तर ‘अरुको लाख, आमाको काँख’ भन्ने धारणाले आमामाथि शंका गर्ने ठाउँ छैन । आमासँग पनि आपराधिक मानसिकता हाबी हुनसक्छ भनेर फरक ढंगले नसोच्दा एक नाबालक आमाकै हातबाट निर्घात कुटपिटमा परेको छ ।

माथिका यी प्रतिनिधि घटनाले स्थानीय तहले राम्रोसँग काम गर्न नसकेको स्पष्ट देखिन्छ । स्थानीय जनप्रतिनिधि हरेक घरघरको सदस्यसँग चिरपरिचित हुन्छ । उनीहरुको आनीबानी र व्यवहारसँग घुलमिल भएको हुन्छ । तर दुर्घटना भएपछि मात्रै सर्तक हुने हो भने सामाजिक न्यायको अवस्थामा कसरी परिवर्तन हुन्छ ? भन्ने प्रश्न उब्जिन्छ ।

स्थानीय जनप्रतिनिधि हरेक घरघरको सदस्यसँग चिरपरिचित हुन्छ । उनीहरुको आनीबानी र व्यवहारसँग घुलमिल भएको हुन्छ । तर दुर्घटना भएपछि मात्रै सर्तक हुने हो भने सामाजिक न्यायको अवस्थामा कसरी परिवर्तन हुन्छ ? भन्ने प्रश्न उब्जिन्छ ।

जनप्रतिनिधि सही ढंगले सञ्चालन हुन नसक्दा समाज र टोलमा भएका हिंसा र शोषणले अझै निरन्तरता पाइरहेका छन् । जनप्रतिनिधिको विभिन्न काम, कर्तव्यमध्ये विवाद तथा झै–झगडाको न्यायोचित समाधान गर्नु पनि हो भनेर ऐन कानुनमै उल्लेख गरिएको छ । तर विवादपछिको न्यायोचित समाधान मात्रै होइन, स्थानीय तहले विवाद आउने खालका सम्भावनालाई रोक्नु पनि दायित्व हो ।

गाउँमा खराब आचरण भएका व्यक्तिहरुलाई पहिल्यैदेखि चिन्न सकिन्छ । उक्त व्यक्तिबाट हुनसक्ने दुर्घटनालाई मध्यनजर गर्दै सम्झाउने वा बुझाउने गर्न सकिन्छ । जस्तै रक्सी खाएर सधै होहल्ला गर्ने र घरमा श्रीमती परिवारका सदस्यलाई कुटपिट गर्नेलाई सचेत गर्नुपर्छ । रक्सी पसल बन्द गर्ने हो वा रक्सी खानको लागि कडाई गर्न सकिन्छ । सामान्य मानिएको व्यक्तिबाटै समाजमा ठूला ठूला अपराध सिर्जना भएको छ ।

स्थानीय तहले सामाजिक उत्तरदायित्वलाई प्रभावकारी रुपमा निभाउन सक्यो भने अपराधलाई कम गर्न सक्छ । तर उनीहरु चुकिरहेका छन् ।

पर्सागढी नगरपालिका वडा नं–३ का वडाध्यक्ष सुकमान तामाङले गाउँमा होहल्ला गर्ने, अराजकता र अशान्ति फैलाउने लगायतका व्यक्तिलाई प्रहरीसँग समन्वय गरेर कारवाही गर्दै आएको बताएका छन् । उनले भनेका छन्, ‘जनप्रतिनिधि चुनिएर आएदेखि नै रक्सी खाएर बाटोमा हिँडेको भेटेमा प्रहरीलाई खबर गरेर केही दिन थुनेरै राख्ने गरिएको छ । परिवारभित्रको विभिन्न किसिमको हिंसाविरुद्ध सक्रिय रुपमा वडाले कार्य गर्दै आएको छ ।’

‘जनप्रतिनिधि नेता मात्रै होइन । अभिभावक हो । अभिभावकले कति बेला घटना घट्छ र कारवाही गर्छु भनेर बस्दैन । प्रतिनिधि नहुदाँको दिनमा पनि सामाजिक मान मर्यादा नखलबल्याउन काम गर्दै आएको हो । आफ्नै छिमेकी अथवा गाउँले अपराध कर्ममा जोडिउन् भन्ने चाहना हुँदैन, उनी थप भन्छन्, ‘हरिकला दुर्घटनामा परिन् । यस घटनाले स्थानीय तहले गर्नुपर्ने काम धेरै बाँकी रहेको भन्दै झक्झकाइरहेको छ । दुर्घटना कम गर्ने काम गर्नै बाँकी रहेको देखिन्छ ।’