मधेस प्रदेश सभाका सांसद तथा पूर्वमुख्यमनत्री लालबाबु राउत पार्टी विभाजन भएपछि बुधबार उपेन्द्र यादवले गरेको पत्रकार सम्मेलनमा देखिए । यादव र राउत केही समय पार्टी कार्यालयको ढोकानजिकै उभिएर कुरा गरे । त्यसपछि राउतले फोनमा कसैलाई बोलाए । यति हुँदा यादव पत्रकार सम्मेलनस्थल पुगिसकेका थिए । केही क्षणमै मधेसका मुख्यमन्त्री सरोजकुमार यादव पनि आइपुगे । यादवले मुख्यमन्त्रीलाई नजिक बोलाएर राखे । उपेन्द्रका विश्वासका पात्र राउत मुख्यमन्त्री सरोजकुमारका पनि दाहिना हुन् । सरोज र लालबाबु पालैपालो मधेसको मुख्यमन्त्री भए ।
जसपामा विभाजनको चोट परिरहँदा मधेस सरकारको अवस्था र केन्द्रीय गठबन्धन जसपा नेपालको रणनीतिबारे पूर्व मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतसँग खबरहबले कुराकानी गरेको छ ।

अशोक राईले पार्टी फुटाएपछि मधेस प्रदेश सरकार पनि धरापमा पर्यो होइन ?

अहिले पनि हामी संघीय सरकारमा साझेदारका रुपमा छौँ । त्यसैले प्रदेशमा पनि वर्तमान सत्ता गठबन्धन यथावत छ । सत्ता गठबन्धनबाट मधेशमा पनि सरकार चल्दै छ । मलाई लाग्छ त्यहाँको सरकारको कुनै संकट छैन । हामी मिलेर मिलाएर बढिरहेका छौँ । सरकार धरापमा हुँदैन, न मधेस सरकार न केन्द्र सरकार । जसपा नेपाल र प्रधानमन्त्रीको कुरा भइसक्यो । प्रधानमन्त्रीले अगाडि जानुपर्छ भनेर अध्यक्षलाई भनिसक्नु भएको छ ।

पार्टी फुटेपछि मधेशका सांसद पनि नयाँतिर खुल्ने चर्चा छ नि ?

जानुहुन्न होला । मधेश प्रदेशमा यसले खासै प्रभाव गर्दैन । मधेशमा हाम्रो पार्टीका कोही त्यस्तो देखिँदैनन् । सबै मेरो, मुख्यमन्त्री र पार्टीका नेताको सम्पर्कमा हुनुहुन्छ । उहाँहरू पार्टी संगठन र कामप्रति बफादार हो । हल्ला र भूमरीका पछि लाग्नुहुन्न ।

मधेसमा रामबाबु यादवलाई पार्टी अध्यक्षबाट हटाएर बालकिशोर यादवलाई ल्याउनुभयो । त्यहीकारण तपाईं र उपेन्द्र यादवले एकलौटी गरेको गुनासो आयो नि ?

त्यो सिफारिस गर्ने म नै हो । तर सबैको समर्थन थियो । पहिले निर्वाचित कार्यकारिणी समितिका विजयीजीको ठाउँमा रामबाबु यादवलाई ल्याएका थियौँ । उहाँले पनि राम्रो काम गर्नुभएको थियो । तर विभिन्न आन्तरिक कारणले संगठनमा काम गर्ने भनेर मधेश प्रदेशका साथीहरूकै सुझावअनुरूप मधेशी स्वास्थ्यकर्मी फोरममा लामो काम गरेको, पार्टी इतिहासकै हाराहारी हाराहारीमा मधेशी स्वास्थ्य फोरमका अध्यक्ष भएका बालकृष्ण यादवलाई राख्यौँ ।

यसमा गुनासो हुने ठाउँ छैन । मान्छे विभिन्न कारणले कसैलाई आरोप लगाउँछ । वास्तविकता भनेको मधेशको अहिलेको नेतृत्व साँच्चिकै योग्य छ । मलाई लाग्छ, हामीभन्दा लामो समय आन्दोलनमा सक्रिय भूमिका खेल्नुभएको छ । त्यसैले उहाँको क्षमता र लगानी पनि राम्रो छ । जागिर छोडेर आउनुभएको छ । उहाँलाई त सम्मान गर्ने हो नि । व्यक्तिगत स्वार्थ राखेर साथीहरू आरोप लगाउँछन् ।

यहाँ मुख्यमन्त्री हुँदा र सरोज यादव मुख्यमन्त्री हुँदा कुन सरकार सजिलो चल्दैछ ?

समस्या त अहिले छ । मेरो परिस्थिति अलिक फरक थियो । मधेश प्रदेशमा पनि हामी दुई मधेश मोमेन्टबाट आएका पार्टी थियौँ । तत्कालीन संघीय समाजवादी फोरम र राजपा थियो । राजपाको नेतृत्व महन्थ ठाकुरले गर्नुभएको थियो । यताको उपेन्द्रजी गर्दै हुनुहुन्थ्यो, दुवै पार्टीमा उतातिरबाट २५ जना र यताबाट २९ हुँदा ५४ पुगेको थियो । अहिलेको मुख्यमन्त्री त्यो बेला सभामुख हुनुहुन्थ्यो ५३, ५३ को सरकार थियो ।

एकजना स्वतन्त्रलाई प्रवेश गराएर मैले चलाएँ । त्यो बेला एजेन्डा पनि उही थियो, मुद्दा पनि उही थियो । केपी शर्मा ओलीजीको सरकार संघमा पनि स्थिर थियो । कहिले हामी र कहिले राजपा सरकारमा जाँदा फरक परेन । डेढ वर्षमा माथिल्लो सरकार भत्किएपछि ओलीजी निस्किनु भयो । त्यसपछि कांग्रेससँग मिलेर काम गरियो । मेरो अवस्था अहिलेको मुख्यमन्त्रीभन्दा फरक थियो । अहिले गाह्रो स्वाभाविक छ । माथिल्लो गठबन्धन फेरिएपछि असर प्रदेशमा देखिन्छ । माथिबाटै चाबी लगाउने भएपछि सरोजजीलाई मलाई भन्दा कठिन छ ।

मधेशमा डा. सीके राउतले नयाँ दल खेल्नु भएको छ । यहाँहरूसँग विवाद पनि छ । अहिले फुटेको जसपा र जनमत पार्टी मिले भने यहाँहरूलाई त समस्या पार्लान् नि ?

राजनीतिमा केही स्थायी शत्रु हुँदैन । आरोप र दोषारोपण भइरहन्छ । आज जोसँग असमति छ, भोलि सहमति हुन सक्छ । आज असहमति हुँदा भोलि पनि कायम हुन्छ भन्ने छैन । तर उहाँको काम गर्ने शैली तरिका र उहाँहरूको नेतृत्वमा एउटा प्रवृत्ति, चिन्तन र सिद्धान्त छ । एजेन्डाभन्दा बर्चस्ववादी सोच छ । त्यो नै मुख्य कारण हो । उहाँले जेलबाट छुट्दा नै एजेन्डा बागमतीमा सेलाएर आउनुभएको छ । उहाँको एजेन्डा त अहिले सत्ता प्राप्ति भन्ने छ । हाम्रो एजेन्डा संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, गणतन्त्र, समानुपातिक समावेशीताक थिए । तिनलाई स्थापित गर्ने र संघीयतालाई मजबुत बनाउने हो । हाम्रोजति संघीयताप्रति प्रतिबद्धता अरुपमा छैन । त्यही मधेश भूमि पहिचानका आधारमा बनाउने म हो । अरूका फरक एजेन्डा थिए । राजनीति हो । पार्टी फुटको विशुद्ध कारण आन्तरिक फुट र सत्ता हो । उहाँहरू मिल्ने के कुरा छ र ?

उपेन्द्र यादवलाई हराएर आएका सीके राउत र नयाँ जसपा मिल्दा त मधेशमा यहाँहरूलाई ०८४ मा गाह्रो हुँदैन र ? अहिले नै केन्द्रको सत्तामा यहाँहरुलाई बिदा गरेर जनमत ल्याउने चर्चा पनि छ ?

हामी कानुनी लडाइँमा जान्छौँ । मैले बुझेको के छ भने निर्वाचन आउन अझै साढे तीन वर्ष छ । तपार्इं हेर्नुहोला योभन्दा हाम्रो पार्टी राम्रो हुन्छ । उहाँहरू मिल्ने कुरा कथा मात्रै हो । एजेन्डा र भिजन क्लियर नभएका मान्छे मिलेर के हुन्छ ? पहिला पनि सरकारमा थिए, के नमिलेर हिँडेको हो ? पार्टीको आकारभन्दा ठूलो भाग खोजेर होइन र ? अहिले हामीले प्रधानमन्त्रीलाई दह्रो साथ दिएका छौँ ।

जसपा विभाजनपछि आरोप–प्रत्यारोप चलिरहेको छ । अशोक राई र उपेन्द्र यादवको कुरा सुन्दा त पार्टी विभाजनको ठूलो कारण केही देखिएन नि ।

फुटेर जानेले हामीलाई दोष देखाइरहेका छन् । यो कुरा स्वाभाविक छ । सबै मान्छेहरू आंकाक्षी छन् । कसैको स्वार्थ पूरा हुन सकेन होला । पार्टी फुट्नु दुर्भाग्य हो । फुट्नु हुँदैन थियो । संघीयता, गणतन्त्र, समावेशिता, धर्मनिरपेक्षतलाई संस्थागत गर्न पनि पार्टीलाई एक ठाउँमा ल्याउनुपर्ने थियो । पहिचानका मुद्दा बचाउन पनि हामी एक ठाउँमा उभिएर जानुपर्छ, तर यो हुन सकिरहेको छैन । त्यसैले यो दुभाग्र्य हो ।

पहिलेबाटै विवाद रहेछ । मिलाएर जान नेतृत्वले नचाहेको भन्छन् नि ।

पार्टीमा असन्तुष्टि विभिन्न कारणले हुनसक्छ । सानो घर र परिवारमा असन्तुष्टि भइरहेको हुन्छ । अध्यक्षज्यूको क्षमता र कार्यशैलीबारे हामी जानकार छौँ । अहिले पार्टी फुटाउन जुन कारण देखाइएको छ, तिनलाई राष्ट्रिय अधिवेशनमा लैजान सकिन्थ्यो । त्यो भएन । अहिलेको मुल कुरा सत्ताको खेल नै हो । सत्ताको खेलमा हाम्रो पार्टी विभाजन गरिएको कुरा अध्यक्षज्यूले राखिसक्नु भएको छ । केन्द्रीय सत्तालाई कसरी मजबुत पार्ने खेलमा हाम्रो पार्टी फुटाइयो । वास्तविकता यही हो । केन्द्रीय सत्ताको खेलमा हाम्रो पार्टी सिकार भएको छ ।

यहाँले केन्द्रीय सत्ता भनेको एमाले र माओवादी हुन् ?

त्यस्तो पनि होइन । आएका हल्ला जस्तो होइन, तर पार्टीभन्दा पनि व्यक्तिको खेल भन्न रुचाउँछु म ।

यहाँहरू त कांग्रेससँग मिलेर सत्ताको ठूलो भाग लिने तयारीमा हुनुहुन्थ्यो रे ?

त्यस्तो केही होइन । हाम्रो मुलुकमा बडो विडम्बनाको कुरा छ । प्रधानमन्त्री नै कहिले एमालेसँग मिलेर सरकार गठन गर्ने, कहिले कांग्रेससँग जाने, फेरि एमालेतिर आउनु हुन्छ । मुलुकमा फेरिएका गठबन्धन सत्ता स्वार्थका लागि हो । दलहरु सत्ता स्वार्थमा लाग्दा जनताले सास्ती पाएका छन् । राजनीतिक अस्थिराताले विकास र समृद्धि भएको छैन । लगानी आउन गाह्रो छ । देश विकास नुहुनको कारण पार्टी फुट्नु पनि हो । सबै पार्टीमा यो समस्या छ । दलहरु संघीय सत्ताको खेलमा लागेका छन् । तर हामी कांग्रेससँग मिल्न लागेको कुरा सही थिएन । हामी स्थिर सरकारको पक्षमा छौँ ।

पार्टी फुट्ने चर्चा चाहिँ कहिलेबाट थियो ?

मलाई त खास जानकारी थिएन । तर, अध्यक्षज्यू बाहिर गएका बेला मैका छोपियो । निर्वाचन आयोगले पनि यति छिटो अरू पार्टी दर्ता गरेको थिएन । अदालतले राम्रो निर्णय गर्ला । साथीहरू कहाँ–कहाँ हुन्छन् हेरौँ न ।

तस्बिर : चिरायु शाक्य