काठमाडौं- यतिबेला नेपालको राजनीति नेपाली कांग्रेसका महामन्त्रीद्वयले डाकेको विशेष महाधिवेशनमय बनेको छ । तर, एउटा पक्षले विशेष महाधिवेशन गर्ने भन्ने र अर्को पक्षले विरोध गर्ने स्थितिले भने कतै कांग्रेस विभाजनमा पुग्ने त होइन भन्ने चिन्ता पनि देखिएको छ ।

विशेष महाधिवेशन पक्षको नेतृत्वमा देखिएका कांग्रेस महामन्त्रीद्वयले भने पार्टी कुनै हालतमा फुट्न नदिने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । यतिबेलासम्म विशेष महाधिवेशनको पक्ष र विपक्ष दुवै आ–आफ्नो निर्णयमा टसमस नभएको देखिन्छ । दुवै पक्षका नेताहरूले आ–आफ्नो अडान पनि सार्वजनिक गरिरहेका छन् । कांग्रेसमा भएको विगतको विभाजनसँग जोडेर यस्तो अवस्थामा पनि कसरी कांग्रेस फुट्दैन भन्ने प्रश्न धेरैले उठाएको पाइन्छ ।

१४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित कार्यसमितिको चारवर्षे कार्यकाल पूरा भइसकेपछि विधानतः १५औँ महाधिवेशन मंसिरभित्र गरिसक्नुपर्ने थियो । तर, संस्थापन पक्ष सो समयभित्र नियमित महाधिवेशन गर्न इच्छुक देखिइरहेको थिएन । सोही क्रममा भदौ २३ र २४ गते भएको जेन-जी पुस्ताको आन्दोलनले राज्यसत्ता, सरकार र समग्र परम्परागत तथा मूल प्रवाहका राजनीतिक दल र नेतृत्वमाथि प्रश्न राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा नै ठूलो फेरबदल ल्याइदियो ।

सोही नयाँ पुस्ताको जनादेशको आधारमा नै कांग्रेसका ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले विशेष महाधिवेशनको लिखित माग पार्टी केन्द्रसमक्ष गरेका थिए । तर, बिडम्बना पार्टीको केन्द्रीय समितिले भने विधानअनुरूप आएको सो मागमाथि छलफल समेत गरेन ।

विशेषगरी पार्टी नेतृत्व वरिपरि रहेको पदाधिकारी सहितको नेतृत्वसमूहले बद्लिएको राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा पार्टीको विशेष महाधिवेशन गर्दा आफूहरूको अस्तित्व माथि नै प्रश्न पैदा हुने अवस्थाको आंकलन गर्न पुग्यो । जसले गर्दा विशेष महाधिवेशन नभएर नियमित महाधिवेशन गर्ने हतियार अघि सारेर त्यसलाई तुहाउने षडयन्त्रमा सोही समूह नै निर्णायक रूपमा लाग्यो । नियोजित हिसाबले केही जिल्लाबाट सक्रिय सदस्य नटुंग्याउँदा नियमित महाधिवेशन हुन सकेन ।

प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन अघि पार्टीको नियमित र विशेष महाधिवेशन नहुने देखेपछि महामन्त्रीद्वय सहित विशेष महाधिवेशन पक्षधर पुस २७ र २८ गते विशेष महाधिवेशन गर्नेगरी राष्ट्रिय आह्वान र तयारी सहित अघि बढिसकेका छन् ।

आगामी फागुन २१ को चुनाव सकेर नियमित महाधिवेशन गर्दा पुस्तान्तरणको औचित्य नहुने तर्क महामन्त्रीद्वय गगनकुमार थापा र विश्वप्रकाश शर्मा गरेका छन् । तर, अर्को पक्ष भने चुनावको तयारीलाई नै देखाएर कुनै पनि प्रकारको महाधिवेशन चुनाव अघि गर्न नसकिने तर्क गरेको छ ।

सो पक्षले तर्क मात्रै नगरेर पुस १८ गते बसेको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिको बैठकबाट बहुमतका आधारमा आगामी बैशाखमा नियमित महाधिवेशन गर्नेगरी कार्यतालिका नै अघि बढाउने निर्णय गरेको छ । जसले गर्दा दुबै पक्षको तर्क मिल्न नसक्ने स्तरमा पुगेको आशंका पैदा भएको छ ।

सुशासन, पारदर्शीता र जवाफदेहिताको मागसहित सुरु भएको जेन–जी अभियानको अर्को मुख्य माग थियो दलहरूमा नेतृत्वको पुस्तान्तरण । जेन-जी आन्दोलनपछि एमाले र नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीले पनि एक ढङ्गले महाधिवेशन वा एकता महाधिवेशन सम्पन्न गरे । यद्यपी ती पार्टीमा पनि जेनजीको भावनाअनुरू नेतृत्वको पुस्तान्तरणको आवाज उठे पनि कार्यान्वयन हुन सकेन ।

राष्ट्रिय राजनीतिमा विस्तारै परम्परागत राजनीतिक शक्ति हाबी हुँदै जाँदा र अन्य राजनीतिक शक्तिमा पनि पुस्तान्तरणको प्रयास असफल हुँदा नेपाली कांग्रेसमा पनि त्यसको स्पष्ट प्रभाव पर्न पुगेको देखिन थाल्यो । तर, जेन-जी भावनालाई वेवास्ता गरेर अघि बढ्न नसकिने तर्क गर्दै कांग्रेसका महामन्त्रीद्वय गगन–विश्वले विशेष महाधिवेशनबाट पछि हट्न नसक्ने तर्क गरेका छन् ।

पार्टी आन्दोलनमा सधैँ सकारात्मक गतिशील भूमिका

गगन–विश्व पछिल्लो बदलिएको परिस्थितिमा मात्रै नभएर झण्डै सधैँजसो पार्टी राजनीतिमा निरन्तर गतिशील सकारात्मक वा प्रतिपक्षको भूमिकामा रहँदै आएको देखिन्छ । त्यतिमात्रै होइन, राष्ट्रिय समस्या र समाधानको उपायहरू पनि अन्यको तुलनामा उनीहरूको सक्रिय खोज र उपस्थिति देखिने गरेको छ ।

जेन–जी विद्रोहपछि आत्मसमीक्षा, आत्मचिन्तन र आत्माआलोचना गरी क्षमायाचनासहित गगन–विश्वले कांग्रेस पुनर्गठन र रूपान्तरण गरेर अघि बढ्नुपर्ने घोषणा पनि गरेका थिए । जनता र कार्यकर्तासँग प्रत्यक्ष संवाद गरी आफ्ना विचार स्पष्ट रूपमा राख्न सक्ने कुशल वक्ता भएका कारण गगन–विश्व दुवै नेपाली राजनीतिमा लोकप्रिय पनि छन् ।

दुवैले लोकतन्त्रवादी, उदारवादी, प्रगतिशील, बहुलवादी र समावेशी धारप्रति निरन्तर सार्वजनिक प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आएका छन् भने जनताप्रति उत्तरदायी भएर राज्य तथा पार्टी सञ्चालन गर्ने संकल्प गर्दै आइरहेका छन् ।

गगन सधैँ लोकप्रिय र संघर्षशील

आफ्नो जीवनलाई राजनिति भन्दा कहिल्यै पर नराखेका गगन युवाहरूमाझ सुरुवातदेखि नै लोकप्रिय छन् । अध्ययनशील, स्पष्ट वक्ता र आफ्नो कुराप्रति दृढ अडान लिने नेताको रूपमा उनलाई धेरैले लिने गरेको पाइन्छ ।

०४६ सालको जनआन्दोलनदेखि विद्यार्थी राजनीति सुरु गरेका उनलेनेपाल विद्यार्थी संघमा आबद्ध हुँदै ०५१ सालमा नेविसंघ त्रिचन्द्र क्याम्पसको स्ववियु सदस्य निर्वाचित भएका थिए । सोही क्याम्पसमा ०५३ मा स्ववियु सचिव र ०५५ मा स्ववियु सभापति बने । ०५७ मा नेविसंघको केन्द्रीय उपाध्यक्ष हुँदै गगनले ०५९-२०६१ सम्म नेपाल विद्यार्थी संघको महामन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए ।

०६२/०६३ को जनआन्दोलनमा तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहको सक्रिय शासनविरुद्धको आन्दोलनमा आक्रामक भाषण गरेर चर्चामा आएका गगन १२औँ महाधिवेशनमा सर्वाधिक मत ल्याएर केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भएका थिए । १३औँ महाधिवेशनमा कृष्ण सिटौलाको टिमबाट महामन्त्रीमा असफल भएका उनी १४औँ महाधिवेशनमा भने शेखर कोइरालाको टिमबाट भारी मतलेमहामन्त्रीमा विजयी भए ।

उनी ०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा समानुपातिक र ०७० सालको निर्वाचनमा काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ४ बाट संविधानसभामा विजयी भएका थिए । ०७३ सालमा छोटो कार्यकालका लागि स्वास्थ्यमन्त्री भएका गगनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधारका थुप्रै प्रयास गरेका थिए । जसलाई अहिले पनि सो क्षेत्रमा सरोकार राख्नेहरूले प्रसंशा गरेको पाइन्छ । ०७१ मसंसद्को कृषि तथा जलस्रोत समितिको सभापति भएर काम गरेको पनि उनीसँग अनुभव छ ।

उनीदुईपटक राजद्रोहको मुद्दा पनि खेपे जेल परेका थिए । उनीसंविधान निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका गगनले २०७४ सालको चुनावमा क्षेत्र नम्बर ४ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचित भए । संविधान कार्यान्वयन, जनजीविकाका सवालमा संसदमा निरन्तर आवाज उठाउने र सत्तालाई जहिल्यै घच्घच्याउने काम नेतृत्वको समेत उनी परिचित छन् ।

राष्ट्रिय राजनीतिदेखि पार्टीका आन्तरिक मामलामा गगनले साहसिक, जोखिमपूर्ण र रणनीतिक निर्णय लिँदै आएकामा उनी पुरानो र नयाँ पुस्तका आशाका रूपमा समेत रहेको धेरैको बुझाइ छ ।

सानो वीपी : विश्वप्रकाश

होचो कदका विश्वप्रकाशलाई कुनै समय सानो वीपी (वीपी कोइराला) को उपमा दिइन्थ्यो । राजनीतिक मुद्दालाई पनि साहित्यिक पारामा विश्लेषण गर्ने उनीमा स्पष्ट वाक् कला छ । सिर्जनशील युवा नेता शर्मा राजनीतिक विश्लेषक एवं साहित्यकारका रूपमा पनि परिचित छन् । जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि सालिन र संयमित विश्वको विशेषता हो ।

त्यसै कारण पनि उनले पार्टीमा प्रवक्ताको भूमिका पाए । विश्वले परिस्थिति र परिणामको विश्लेषण गरी कार्यनीतिक आयामलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन् । कार्यनीतिक दृष्टिले लचक हुने उनीमा महत्वपूर्ण विशेषता छ ।

विश्व ०३७ सालदेखि झापामा विद्यालय पढ्दादेखि नै राजनीतिमा लागेका थिए । नेपाली कांग्रेसको भातृसंगठन नेपाल विद्यार्थी संघको महामन्त्री र अध्यक्ष हुँदै उनको केन्द्रको राजनीति सुरु भएको थियो ।

पार्टीको १३औँ महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्यका साथै पार्टीको केन्द्रीय प्रवक्ताको जिम्मेवारीमा रहेका शर्मा १४ औँ महाधिवेशनमा पार्टीको कार्यकारी पद महामन्त्रीमा निर्वाचित भएका हुन् । उनी अघिल्लो प्रतिनिधिसभाको चुनावमा झापा क्षेत्र नम्बर १ बाट राम कार्कीसँग पराजित भएका थिए । संसदीय प्रतिस्पर्धामा पराजित शर्मा पार्टी प्रतिस्पर्धामा भने सफल भएका छन् ।

‘बदलिएको कांग्रेस, बलियो कांग्रेस’को नारा उनले दिएका विश्वप्रकाशपछिल्लो समय राष्ट्रिय राजनीतिमा देखिएको समस्याको निकास र पार्टीको रूपान्तरणका लागि अर्का महामन्त्री गगन थापाको सहयोद्धाको रूपमा रहँदै आएको पाइन्छ ।

दुबैमा सबैको भरोसा

राष्ट्रिय राजनीतिमा देखिएको संकटसँगै नयाँ जनादेशको आधारमा रूपान्तरणसहितको बलियो र निर्णायक पार्टी निर्माणका लागि पार्टीको ५४.५८ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले गगन–विश्वलाई नै केन्द्रमा राखेर आसा र भरोसा राखेको स्पष्ट देखिएको छ ।

यतिबेला सामाजिक सञ्जालभरी ‘फोड्न हैन, दम्भ र अहंकार तोड्न, एक्लै चुनाव लड्न सक्ने गरी कांग्रेसलाई जोड्न । २६ गते काठमाडौं जाउँ !! विशेष महाधिवेशन सफल बनाउँ !!’ भन्दै महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले अभियान चलाइरहेका छन् ।

हजारौँ कार्यकर्ताहरूले पार्टी रूपान्तरण र पुस्तान्तरण जरूरी भएको भन्दै आफ्नो मत राखेको देखिन्छ । साथै, शुक्रबार साँझसम्म विशेष महाधिवेशनको पक्षमा हस्ताक्षर गरेका बाहेक थप संख्या पनि विशेष महाधिवेशनको पक्षमा थपिएको दाबी सार्वजनिक समेत भइरहेका छन् ।

राजनीतिमा रात गए अघरात पलाउँछ पनि भन्ने गरिन्छ । अब एक दिन मात्रै बाँकी रहेको अवस्थामा शक्ति सन्तुलनमा थप फेरबदल हुँदै हुँदैन भनेर एकिनका साथ भन्न त सकिँदैन । तर, अब गगन–विश्वमाथिको आशा र विश्वासमा कांग्रेसको केन्द्रीकरण भइरहेको छ, जसलाई अब उनीहरूले कसरी पार लगाउँछन् त्यो हेर्न बाँकी छ ।