काठमाडौं- भारतका लागि पूर्वराजदूत नीलाम्बर आचार्य प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले नेपालले पनि भारतको भूभाग मिचेको अभिव्यक्ति अपरिपक्क र गलत सूचनाका आधारमा बोलिएको बताउँछन् । सीमा समस्या पहिचान र समाधान गर्न बनेको नेपाल-भारत प्रबुद्ध व्यक्तिहरूको समूह (ईपीजी) का सदस्य समेत रहेका उनी दुई ९७-९८ प्रतिशत स्थानमा सीमा विवादको समाधान भइसकेको दाबी गर्छन् ।

तथ्यभन्दा बाहिर बोलेकाले सदनबाटै नेपाली जनता र आम नागरिकसँग प्रधानमन्त्री शाहले माफी माग्नुपर्ने आचार्यको सुझाव छ । भारतको भूभाग मिचिएको भए नेपालले पटक-पटक कूटनीतिक नोट पठाउँदा भारतले पनि तिमीहरुले पनि मिचेका छौ भन्न सक्नुपर्ने उनको तर्क छ ।

तर भारतले अहिलेसम्म नेपालले आफ्नो भूभाग मिचेको भन्ने जानकारी नेपाललाई कुनै पनि ढङ्गबाट नदिएकाले प्रधानमन्त्रीको भनाइ तथ्यपरक नभएको उनले बताए । यसै सन्दर्भमा खबरहबले नीलाम्बर आचार्यसँग प्रधानमन्त्रीको विवादास्पद अभिव्यक्ति, नेपाल-भारत सीमा विवाद लगायतका विषयमा कुराकानी गरेको छ । प्रस्तुत छ कुराकानीको सम्पादित अंश-

प्रधानमन्त्रीज्यूले आइतबारको प्रतिनिधिसभा बैठकमा नेपालले पनि भारतको सीमा मिचेको छ भन्ने अभिव्यक्ति दिनुभयो, यसबारे यहाँ के भन्नुहुन्छ ?

प्रधानमन्त्रीले गलत बोल्नुभएको हो । नेपालले भारतको कुनै पनि भूभाग मिचेको र अतिक्रमण गरेको छैन । प्रधानमन्त्रीको भनाइ तथ्यविपरीत छ। भारतले पनि नेपालले हाम्रो भूभाग मिचेको छ, अतिक्रमण गरेको छ, त्यहाँबाट हट भनेको छैन ।

हाम्रो भूभाग भारतले कब्जा गरेको छ । प्रधानमन्त्रीले बोल्नुभएको कुरा अनुचित, खारेजयोग्य पद अनुसार सुहाउँदो कुरा होइन । कुनै पनि देशको प्रधानमन्त्रीले संसद्‍मा यस्तो कुरा बोल्दैन र बोल्नु पनि हुँदैन । संसदमा उभिएर मेरो देशले फलानो देशको भूभाग कब्जा गरेको छ भन्न मिल्दैन । फेरि, नेपालले त भारतको भूभाग कब्जा गर्ने कुरै छैन ।

चौतर्फी आलोचना भइरहँदा पनि प्रधानमन्त्रीले आफ्नो भनाइ सच्याउन जरुरी ठान्नुभएको छैन नि ?

यो एकदमै दुःखद कुरा हो । यो खास किन यस्तो भएको हो ? उहाँ आफै बोल्नुपर्छ । प्रधानमन्त्री आफैँले यसको स्पष्टीकरण दिनुपर्छ । प्रधानमन्त्रीले किन गलत बोल्नुभयो ? किन झुक्किनुभयो ? यो उहाँहरुले नै मिलाउनसक्ने कुरा हो । प्रधानमन्त्रीले बोल्न नहुने कुरा बोलेको कुरा परराष्ट्र मन्त्रालयको स्पष्टीकरणले पनि प्रष्ट्याउँछ ।

यो विषयलाई प्रधानमन्त्री आफैँले सच्याउनुपर्छ । गल्ती गरेपछि मैले गल्ती बोलेँ, मबाट गल्ती हुन गयो । यो-यो कारणले गल्ती भयो भनेर भन्न सक्नुपर्छ । प्रधानमन्त्रीले नै स्थितिलाई सम्हाल्नुपर्छ । प्रधानमन्त्रीको यस्तो बोलीले उहाँ र देशकै सम्मानमा आघात पुर्‍याउँछ । त्यसैले यसलाई जति सक्दो चाँडो सम्हाल्न सक्नुपर्छ । गल्ती स्वीकारेर क्षमा याचना गर्न सक्नुपर्छ। त्यसरी नै अगाडि बढ्ने हो ।

उहाँले गल्ती क्षमा याचना अहिलेसम्म माग्नुभएको छैन । यसले कस्तो किसिमको असर गर्ला ?

उहाँ नसच्चिने कुरै छैन । नसच्चिने हो भने पदमा बसिरहनुको पनि अर्थ हुँदैन होला । हाम्रा सेनाहरू भारतको कुन भूभागमा छन् ? जसरी कालापानीमा भारतले कब्जा गरेको छ, त्यस्तै गरी नेपालले कहाँ कब्जा गरेको छ ? सीमा विवादको कुरामा ९७-९८ प्रतिशत कुराहरु दुई देशबीच सहमति भइसकेको छ । कालापानी र सुस्तामा चाहिँ अझै विवाद छ । हाम्रो भूभाग भारतको कब्जामा भएकाले त्यहाँ विवाद भएको हो ।

ठाउँ ठाउँमा दशगजा, पिलरको पनि समस्या होला । ती सीमाको व्यवस्थापनमा आएका समस्याहरू हुन्, त्यो बेग्लै विषय हो । त्यो विषयलाई कालापानीसँग दाँजेर उहाँले कालापानीमा हाम्रो दाबीलाई नै कमजोर पारिदिनुभयो । यो साधारण तरिकाले कुरा प्रस्तुत गर्नुभयो । यो स्वीकार्य र मान्य हुन सक्दैन ।

प्रधानमन्त्रीले विवादित अभिव्यक्ति दिएपछि प्रतिपक्षले निरन्तर सदन अवरोध गरिरहेका छन् । तर, प्रधानमन्त्री किन माफी माग्नुहुन्न ?

प्रधानमन्त्री अलिकति दृढताका साथ आउनुपर्ने आवश्यकता छ । उहाँको स्वभावले त्यो दिँदैन जस्तो लाग्छ । राजनीतिमा आलोचना र विरोध सुन्ने, क्षमा याचना गर्ने, गल्ती भएपछि स्वीकार गरी आत्मालोचना गर्ने यी सबै गुण चाहिन्छ । उहाँले यो विस्तारै सिक्दै जानुहोला । तर उहाँ लचिलो भएर यस विषयमा बोलेको कुरामा माफी माग्नुपर्छ । म फेरि पनि भन्छु– यो सामान्य विषय पटक्कै होइन । उहाँ सदनमा आएर निहुरिएर नेपाली जनता र विपक्षीसँग माफी माग्नुपर्छ ।

अहिले नै प्रधानमन्त्रीको नियतमाथि शङ्का गर्ने ठाउँ चाहिँ छैन ?

त्यो त म जान्दिनँ । उहाँले किन भन्नुभयो ? किन त्यो आयो भनेर उहाँबाटै स्पष्टीकरण नसुन्दासम्म शङ्का गरिहालौँ जस्तो लागेन । उहाँले मैले जानीजानी बोलेकै हो, हामीले भारतको सीमा मिचेकै हो भन्नुभयो भने अर्कै किसिमले मूल्याङ्कन गरौँला । मलाई गलत रिपोर्टिङ गरिएकाले गल्ती हुन गएछ भनेर नेपाली जनतासँग माफी माग्नुभयो भने त्यो छुट्टै कुरा हो ।

त्यसैले स्पष्टीकरण नसुनी उहाँको नियतमाथि शङ्का गर्ने ठाउँ छैन । यति हो कि उहाँले गलत बोल्नुभयो । उहाँले बोल्नु नहुने थियो । यसले नेपालको राष्ट्रिय हितलाई आँँच पुर्‍याएको छ । नेपालको राष्ट्रिय हितलाई धक्का पुर्‍याएको छ ।

कहिलेकाहीँ खोलाले धार परिवर्तन गर्दा यता जमिन यताउता भएको होला । यसैकारण प्रधानमन्त्रीले बोल्नुभयो कि ?

होइन ९७-९८ प्रतिशत सीमा विवाद नेपाल र भारतबीच समझदारी भइसकेको छ । दुबै सरकारी अड्डाहरूमा समेत हस्ताक्षर भइसकेको छ । त्यहाँ केही समस्या उत्पन्न भयो भने त्यो सीमा विवाद र अतिक्रमणका समस्या होइन । त्यहाँका बासिन्दाहरूबीच समस्या पर्न गएको हो । त्यसलाई पनि कसरी समाधान गर्ने भन्ने विषयमा विभिन्न उपायहरु अपनाएका छौँ ।

कहिलेकाहीँ नदी यताउता भयो भने पनि हाम्रो नक्सा बनाउँदा जे स्थिति थियो त्यही स्थितिलाई मान्यता दिने गरेका छौँ । नदीले बाटो मोड्दैमा सीमा फेरिँदैन भन्ने सिद्धान्त अपनाएका छौँ । त्यसरी हामीले सीमा निश्चित गरिसकेको छ । अतिक्रमण भयो भन्ने कुरै छैन । हामीले कहीँ कब्जा गरेर सीमा नाघेका छैनौँ । दशगजामा कसैले घर बनाएका छन्, कसैको आँगन छ । त्यसैले दशगजालाई दशगजाकै रूपमा दुई देशको बीचमा दशगज खाली राख्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

कसैका घर नै सीमामा होलान् । यो सीमा व्यवस्थापनको समस्या हो । राज्यले नै सेना खटाएर भूभाग कब्जा गरेको कुरा होइन । त्यसैले भारतको भूभाग कब्जा गरेको छ भनेर प्रधानमन्त्रीले बोलेको कुरा हुँदै होइन । यदि नेपालले भारतको भूभाग कब्जा गरेको थियो भने त भारतले पनि विरोध गर्थ्यो होला नि ? कहीँ कतै विरोध गरेको सुन्नुभएको छ ? हामीले कूटनीतिक नोट पेश गरिरहँदा उसले कहीँ पनि विरोधको अभिव्यक्ति अहिलेसम्म पेश गरेको छैन ।

कूटनीतिक नोट पठाउँदा तिमीले पनि यहाँ कब्जा गरेका छौ भनेर भारतले भन्न सकेको छैन । तर, प्रधानमन्त्रीले सदनमा उभिएर लज्जास्पद र अपरिपक्क कुरा भन्नुभयो । मैले लामो समय दूतावासमा काम गर्दा र अहिले पनि त्यो क्षेत्र हेर्दा कहीँ पनि त्यस्तो अवस्था छैन । तथ्यबिना कुनै पनि देशले बोल्नु पनि हुँदैन । भारतले कालापानीलाई आफ्नो भनिरहेको छ । त्यसलाई हामीले होइन, हाम्रो हो भनेर बुझाएका हौँ । भारतले सुस्ता हाम्रो भनिरहेको छ, त्यसलाई हामीले बुझाइरहेका छौँ । प्रधानमन्त्रीज्यू एक्कासी कसरी जान्ने हुनुभयो, म त अचम्ममा छु ।

तपाईँ त नेपाल भारत सीमा विवादका विभिन्न बैठकहरूमा बस्नुभएको छ । विवाद समाधानका लागि विभिन्न काम गर्नुभएको छ । भारतले कहिल्यै नेपाल माथि शङ्का गरेको थिएन नि होइन ?

थिएन । कहाँ शङ्का गर्नु ? हामीले त्यस्तो गरेकै छैन । हामीले त हिजो अस्ति पनि विरोधपत्र पठाएको हो नि । नयाँ सरकार बनेपछि पनि विरोधपत्र भारत पुगिसक्यो । हरेक सरकारले हाम्रो तर्फबाट विरोधपत्र पठाइरहेका छन् । उताबाट कहिले केही पनि आएको छैन ।

भारतले पत्र पठाएर विरोध गरेको अभिलेख कहिँ कतै छ ? छ भने प्रधानमन्त्रीले हामीलाई देखाइदिनुहोस् । प्रधानमन्त्रीज्यूले तल्लोस्तरको अपरिपक्क कुरा गर्नुभयो । उहाँले सदनमा जवाफ दिनुपर्छ । संसद्‍मा गएर माफी माग्ने, जानकारी दिने, प्रस्ट्याउने र आत्मालोचना गर्ने काम प्रधानमन्त्रीबाट तत्काल हुनुपर्छ ।

प्रधानमन्त्रीले केके गर्न उपयुक्त हुन्छ, सबै गर्नुपर्छ । मैले संसदमा नबोल्नुपर्ने कुरा बोलेँ भनेर उहाँले पनि अहिले महसुस गर्नुभयो होला ।

अब यसलाई सच्याउन के गर्नुपर्छ ?

हामीले कहीँ पनि भारतको जमिन कब्जा र अतिक्रमण गरेका छैनौँ, मेरो भनाइ गलत हुन गयो, गलत जानकारीका आधारमा मैले त्यस्तो बोलेँछु भनेर उहाँले सदनमा माफी माग्नुपर्छ र अगाडिको अभिव्यक्ति हटाउनुपर्छ । जे भएको छ, त्यो गलत भयो त्यो साँचो होइन भनेर उहाँले सदनमा उभिएर सबैसँग माफी माग्न सक्नुपर्छ ।

अहिले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने भारत भ्रमणमा हुनुहुन्छ । प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिले उहाँलाई अप्ठ्यारो पर्छ कि पर्दैन ?

नेपाल र भारतबीच भाइचाराको व्यापक सम्बन्ध छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी देशको पहिलो पार्टी हो । सत्तामा रहेको पार्टी र भारतको सत्ताको पार्टी भारतीय जनता पार्टीको निमन्त्रणा दिएर उहाँ भारत पुग्नुभएको छ । भारत भ्रमण जाने र नेपाल भारतको सम्बन्ध राम्रो पार्न प्रयास गर्ने कुरा ठिक छ ।

भेटघाट, कुराकानी हुनुपर्छ । यसले नेपाल भारतको सम्बन्ध सुधार हुन्छ र दुई मुलुकबीच आपसी सद्भाव र शुभेच्छा कायम हुन्छ । दुई देशबीच समस्या हुँदा पनि राजनीतिक दलको नेताले भेट्नुपर्छ र राम्रो हुँदा पनि भेटघाट गर्नुपर्छ । यो स्वभाविक कुरा हो । हामी आफ्नै मित्रहरूबीचमा पनि त पटकपटक भेटवार्ता गर्नुपर्छ । भारतसँग त हाम्रा धेरै सम्बन्धहरू छन् । त्यसका निम्ति वार्ता गर्नैपर्छ ।