काठमाडौं– आयातको दर उच्च रुपमा बढेका कारण अघिल्लो आर्थिक वर्षको व्यापारघाटा नेपालको कूल बजेटभन्दा बढी पुगेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको अघिल्लो आर्थिक वर्षको समिक्षाअनुसार गत २०७६ असारसम्म कूल बजेटभन्दा बढी व्यापारघाटा रहेको देखिएको हो ।

सरकारले सार्वजनिक गरेको अघिल्लो आर्थिक वर्षको बजेट १३ खर्ब १५ अर्ब रुपैयाँ रहेको थियो । जब कि असारमा सकिएको अघिल्लो आर्थिक वर्षको व्यापारघाटामात्रै १३ अर्ब २१ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।

केन्द्रीय बैंकको तथ्याङ्कअनुसार आयात झण्डै १४ प्रतिशतले बढेर १४ खर्ब १८ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । आयातको आकार बढ्दा निर्यात भने ९७ अर्ब ११ करोड रुपैयाँको मात्रै भएको छ । जसका कारण व्यापारघाटाले देशको अर्थतन्त्र नै तहसनहस हुने अवस्थामा पुगेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार पेट्रोलियम पदार्थ, तयारी पोशाक, विद्युतीय सामान, अन्य मेसिनरी पार्टपुर्जा, एम.एस. बिलेट लगायतका वस्तुको आयात बढेपनि सिमेण्ट लगायतका वस्तुको आयात घटेको छ । नेपालबाट निर्यात हुने वस्तुका रुपमा रहेको अलैँचीको निर्यात घटेको छ । त्यसबाहेक जुत्ता चप्पल, पश्मिना लगायतका वस्तुको समेत निर्यात घटेको छ ।

अर्थतन्त्र नै संकटमा !

चाउचाउ, दाल लगायतका केही वस्तुको निर्यात बढेपनि आयात निर्यातको अनुपात करिब ७ प्रतिशतमा रहेका बेला देशको अर्थतन्त्रको अन्य सूचक पनि नकारात्मक लयमा छन् । सोधनान्तर स्थिति घाटामा, चालू खाता समेत घाटामा पुगेको अघिल्लो आर्थिक वर्षमा वैदेशिक मुद्राको सञ्चितिसमेत झण्डै ८७ अर्ब रुपैयाँले घटेको छ ।

राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कअनुसार यसअघि नौ महिनाका लागि वस्तु तथा सेवा खरिद गर्न पुग्ने विदेशी मुद्राको सञ्चिति रहने गरेको भएपनि अघिल्लो आर्थिक वर्षमा त्यो घटेर सात महिनाका लागि मात्रै पुग्ने भएको छ ।

कृषिजन्य वस्तु आयात हुँदा समस्या

व्यापारघाटा बढ्नु भनेको नेपालबाट विदेश जाने वस्तुुको तुलनामा आयातको आकार बढ्नु हो । अर्थविद् डाक्टर चन्द्रमणि अधिकारीका अनुसार नेपालमा अहिले खाद्यान्नको आयातसमेत बढिरहेको छ ।

झण्डै एक खर्बभन्दा बढीको त चामल, दाल, चिनीजस्ता कृषिजन्य वस्तुुको आयात हुने गरेको छ । जसका कारण पनि घाटाको आकार बढेको हो ।

उनी भन्छ्न, ‘नेपालमा उत्पादन बढाउने र कृषिजन्य वस्तुको आयात घटाउन सकिए व्यापारघाटाको आकार कम हुनसक्छ ।’ अर्थविद् अधिकारीले नेपालको बिजुली निर्यात गर्न सके व्यापारघाटा कम हुने बताए ।

उद्योग वाणिज्य महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शेखर गोल्छाले नेपालको व्यापारघाटा कम गर्न नेपालमा भारतीय लगानी बढ्न सके कम हुने बताएका छन् । उनले भने, ‘नेपालमा भारतीय लगानी बढ्न सक्यो भने व्यापारघाटा कम हुनसक्छ । त्यसबाहेक नेपालबाट भारत निर्यात हुने वस्तुलाई सहज निर्यातको व्यवस्था गर्दासमेत व्यापारघाटा कम हुनसक्छ ।’

त्यसबाहेक कृषिजन्य उद्योगमा सरकारले सहुलियतपूर्ण ऋणको व्यवस्था गरेको खण्डमा उत्पादनको मात्रा बढ्ने र विदेशबाट आयात हुने वस्तुको आकार घट्ने अपेक्षा समेत गर्ने गरिएको छ ।