जो पुरुष स्त्रीसँग सहवास या स्त्री संसर्ग गर्नमा असमर्थ हुन्छ र लिङ्गको उत्थान हुन निकै कठिन हुन्छ भने यसलाई नपुंसकता भनिन्छ ।

बढी स्त्रीगमन (सम्पर्क), हस्तमैथुनद्वारा वीर्य नष्ट गर्नु, कामवासनाको कमी, निकै बढी या निकै तातो वस्तुहरु एवं पिरो–मसलाको सेवन आदि कारणले यस्तो समस्या हुने गर्छ ।

घरेलु उपचार

१ गोखरु, तालमखाना, असगन्ध, कुरिलो, केवाच बीज, सेतो मुसली, मुलहठी, खरेण्टी गंगरेनको बोक्रा— सबैको २० ग्राम चूर्ण दूधमा मिश्रीसँग मिलाएर खानाले नपुंसकता ठीक हुन्छ ।

२. तिललाई कुखुराको अण्डाको पानीमा एघार पटकसम्म भिजाएर सुकाउनुहोस् र प्रतिदिन २० ग्राम खाएर दूक पिउनुहोस्, यसले नपुंसकता हट्छ ।

३. सुकेको भुइँकुभिण्डोलाई त्यसैको रसमा एक्काईस पटक डुबाएर सुकाउँदै जानुहोस्, र मिश्री, मह र घीउसँग प्रतिदिन ८ ग्रामको मात्रामा खाएर दूध पिउनाले वृद्ध पनि युवा हुनेछ ।

४. सुकेको अमलालाई चूर्ण बनाएर काँचो अमलाको रसको एक्काईस पटक पुट (रस मिलाएर) दिएर सुकाउँदै जानुहोस र मिश्री मह तथा घीउसँग ८ ग्रामको मात्रामा प्रतिदिन खाएर दूध पिउनाले वृद्ध पनि तरुण समान हुनेछ ।

५. जायफल, अकरकरा, ल्वाङ, सुठो, केसर, पीपल, कस्तुरी, भीमसेनी कपूर, अभ्रक र अफिमलाई मिलाएर—घोटेर मूँगको बराबरका चक्कीहरु बनाउनुहोस्, एक चक्की खाएर दूध पिउनाले वीर्य महादृढ हुनेछ ।

६. सुँगुरको पुरानो बोसोलाई घोटेर लिंगमा लेप गर्नाले सबै विकारहरु हटेर पौरुष प्राप्त हुनेछ ।