नागरिकताको प्रकरणमा सर्वोच्च अदालतले रवि लामिछानेको एक फैसला गर्‍यो । त्यो फैसला आएपछि विदेशमा बस्ने नेपालीले यसलाई निकै चासोका साथ हेरेका छन् । नेपालको नागरिकता नत्यागेको र विदेशी नागरिकता लिएर नेपालमै कारोबार गरेको अवस्थामा यो विषय के हुन्छ भनेर धेरैले चासो व्यक्त गरेका छन् । दोहोरो नागरिकता लिँदा कस्तो अवस्था सिर्जना हुन्छ तथा आरोप लागेर पुष्टि भएपछि कस्तोसम्म समस्या उत्पन्न हुनसक्छ भन्ने रवि लामिछानेको यो प्रकरणले पुष्टि गर्छ । साथै पछिल्लो समय सरकारले जनयुद्ध दिवसका दिन फागुन १ गते सार्वजनिक बिदा दिएको विषय पनि अहिले सर्वत्र चर्चामा छ । जनयुद्ध दिवसमा बिदा दिने निर्णय गर्नुअघि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले मुलुकमा बिदा धेरै भएको टिप्पणी गरेका थिए । यस्तै समसामयिक विषयमा आधारित रहेर वरिष्ठ अधिवक्ता प्रा. डा. गान्धी पण्डितसँग नयन सापकोटाले गरेको कुराकानी सम्पादित अंश –

सार्वजनिक बिदा धेरै भयो, पुनरावलोकन गर्नुपर्छ भन्ने प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको अभिव्यक्ति आएको थियो यो विषय तपाईँलाई कस्तो लागेको छ ?

सैद्धान्तिक रूपमा बिदा दिइनुपर्छ । मानव शरीरले मेहनत गर्छ र आराम पनि खोज्छ । त्यस्तो बिदा वैज्ञानिक हुनुपर्छ । बिदाको सन्दर्भ विकासको सन्दर्भमा पनि जोडिएको हुन्छ । रेगुलर बिदा भने दिन मिल्दैन । हामीमा यसको संस्कार पनि आउनुपर्छ ।

सिद्धान्त र आधार नहुँदा यो परिस्थिति आएको हो । नेपालमा धार्मिक बिदा, सामाजिक बिदा नै धेरै मात्रामा रहेको छ । देशले धेरै विकास निर्माणका कार्य गर्नुछ त्यसकारण बिदा कम हुनुपर्छ । शनिबार आइतबार बिदा दिएर अन्य दिनको बिदा कटौती गर्दा राम्रो हुन्छ जस्तो मलाई लाग्छ । बिदा कमिटी बनाएर सल्लाहमा गएर बिदा घटाउन जरुरी रहेको छ । धर्म अनुसार बिदा दिँदा त काम नै नगरे पनि हुन्छ किन बिदा खोज्नु । हामीले क्रमभङ्ग गर्नु जरुरी रहेको छ ।

सार्वजनिक बिदा धेरै भएको अवस्थामा दुई दिन दिँदा बिदा स्वतः झन् बढेन ?

हाम्रो देशमा दसैँमा लामो बिदा हुन्छ, तिहारमा तीन चार दिन बिदा हुन्छ । नेपालमा धेरै बिदा रहेको छ । शनिबार र आइतबार बिदा लिएर अरू बिदालाई घटाए राम्रो र समयको सदुपयोग हुन्छ जस्तो लाग्छ । आन्तरिक पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गरेर सामाजिक भातृत्वको भावना बढाउन बिदाको सदुपयोग गर्न सकिन्छ ।

बिदा दिएर विकास हुने बिदा नदिएर विकास नहुने भन्ने पनि हुन्छ ?

बिदा पद्धतिको विकास भन्न खोजेको हो । वर्षमा ३६५ दिनमा १५० दिन बिदा दिएमा विकास गर्न सकिन्छ । किनभने बिदा भनेको काम गर्दिनँ भन्ने हो । बिदापछि अफिस गएर धेरै सकारात्मक रूपमा कार्यमा प्रेरित रहन सकिन्छ ।

बिदामा राजनीतिक दबाब र प्रभाव पर्ने रहेछ ?

नेपालमा विवाहदेखि डिभोर्स सम्म जताततै राजनीति नै राजनीतिको खेल छ । २०४७ सालमा त एमालेले कांग्रेससँग विवाह गर्न नहुने, राप्रपाले माओवादीसँग एकले अर्को पाटीमा कुनै पनि कार्य गर्नु हुँदैन भन्ने भावनासमेत थियो । अहिले त्यस्तो भावनामा कमी आएको छ ।

विदेशमा बस्ने उताको नागरिकता लिएका तर नेपालको नागरिकता नत्यागेको लागि चासो र चिन्ता केमा छ ?

नागरिक कायम नहुँदैमा नागरिकता खारेज हुँदैन । विदेशमा बस्ने नागरिकले नेपाल आएर विभिन्न कारोबार गर्दै आएका हुन्छन् । विदेशी नागरिकता त्यागेपछि स्वतः कुन मितिमा त्यागेको भनेर कागजले देखाउने हुन्छ र स्वतः आफ्नो देशको नागरिकता प्राप्त हुन्छ । नागरिक ऐन २०६३ को दफा दशको उपदफा दुईमा नेपाली नागरिकले नेपालको नागरिकता त्याग्न तोकिएबमोजिम सूचना गरेपछि तोकेको अधिकारीले सूचना दर्ता गर्ने र त्यसरी दर्ता गरिएको मितिदेखि निजको नेपाली नागरिकता कायम नरहने उल्लेख छ ।

नेपालको नागरिक छ नागरिकता त्यागेको छैन अर्को देशको नागरिकता लिएको छ तर कारोबार नेपालको छ भने त्यो कारोबार भने मान्य हुन्छ ?

नागरिक ऐनको दफा दुईले के भन्यो भने कुनै नेपालीले विदेशी नागरिकता लिएको छ नेपाली नागरिकता पत्र हुन्जेलसम्म त्यो कागजपत्र छ भने मान्यता रहन्छ । त्यो भनेको जे जस्तो कारोबार गर्नसक्ने भयो । कानुन भनेको व्यवस्थालाई पढेर व्यवहारलाई हेर्ने कुरा हो । नागरिकता खारिज नभएसम्म कायम नै रहेको हुन्छ ।

प्रस्तुति- कुसुम गौतम