नेपालीहरूको महान पर्व दशैँमा विशेष गरी चिल्लो भएका खानेकुरा तथा मासुका विभिन्न परिकार खाने चलन छ । शाकाहारीबाहेक मासु नखाने कमै हुन्छन् । तर चाडबाडका नाममा यसरी मासुको अत्यधिक प्रयोगले स्वास्थ्यमा एकदमै नकारात्मक असर गर्ने चिकित्सक बताउँछन् । चिकित्सकका अनुसार मुटु तथा सुगरका बिरामीलगायत दिर्घरोगीका लागि मासु एकदमै अयोग्य खाना मानिन्छ ।

यसरी दैनिक रुपमा पोलेको तारेको मासुले क्यान्सरको जोखिम हुने चिकित्सक बताउँछन् । आयुर्वेद चिकित्सकले पनि ऋतु, स्थान र मानिसको प्रकृति अनुसार जस्तै बाथ, पित्त र कफको अवस्था हेरेर मात्रै मासुजन्य परिकार खान सुझाउँछन्।

कस्तो मासु खाने ? खाना कति मात्रामा खाने ? मासुसँग के खाने के नखाने ? यिनै विषयमा आयुर्वेदिक चिकित्सक डा. लक्ष्मण पौडेलसँग गरिएको कुराकानी :

कस्तो मासु स्वास्थ्यका लागि उपयोगी हुन्छ ?
सबैभन्दा पहिले हामीले खसी, राँगा, कुखुरा, बंगुर केको मासु खाने हो, त्यो जनावर स्वस्थ छ, छैन भनेर यकिन हुनुपर्यो ।

त्यसपछि त्यसलाई काट्ने बनाउने बेलामा सफा तरिकाले बनाइएको छ, छैन भनेर हेर्नुपर्छ । जस्तै दशैँमा खाइने मासु प्राय मेलाहरुमा काटिएको, बलि चढाइएको जनावर तथा धेरै मासु काट्ने ठाउँमा काटिएको हुने भएकाले सरसफाइमा खासै ध्यान दिइँदैन ।

जसका कारण पाचन प्रणालीमा समस्या आउने, फुड पोइजनिङ हुने सम्भावना धेरै हुन्छ । त्यसैले मासु स्वस्थ र सफा हुनुपर्छ । त्यसैले ताजा मासु खानु राम्रो हुन्छ ।

मासुको स्वादभन्दा स्वास्थ्यलाई जोड दिएर खान सक्यौं भने त्यसबाट हाम्रो शरीरलाई चाहिने पोषक तत्त्व पनि पाइन्छ । शरीरलाई पनि कम असर गर्छ ।

खाना कति र कस्तो खाने ?
भोक अनुसार मात्रै खाना खानुपर्छ । हामीले मिठो पायौं मासु पायौं भने धेरै खान्छौं । त्यसैमाथि पनि मासुको पक्कु बनाएर, पोलेर, डिप फ्राई गरेको तेलमा तारेको मासु खाने गर्दछौं । यस्तो मासु नखाने ।
मासुमा ल्वाङ, सुकुमेल, दालचिनी, अदुवा, मरिच, बेसारलगायत जडिबुटीयुक्त मसला प्रयोग गरेर पकाउँदा मासुलाई पचाउन सहयोग गर्दछ ।

मासु खाइसकेपछि दही अथवा मही खाने गर्नाले पचाउन सजिलो हुन्छ । तर हाम्रोमा त के हुन्छ भने दशैँ सुरु भएदेखि नसकिएसम्म बिहान बेलुकाको खाना र दिउँसोको खाजामा समेत मासु नै खाने चलन छ ।
मासु खानु नै हुँदैन भन्ने होइन । तर एकदिन बिराएर बिहानको खानामा मासु खाने त्सपछिको खानामा हल्का सजिलै पचाउने खालको खानेकुरा खानु स्वास्थ्यका लागि लाभदायी मानिन्छ ।

जस्तै आज मासु खाएको छ भने भोलिपल्ट लघु आहार या सुप खाने, फलफूलहरु खाने गर्नाले शरीरलाई आराम हुन्छ ।

मासुसँगै के खाने के नखाने ?
आयुर्वेदकाअनुसार माछामासु खाँदा दूध खानु हुँदैन । किनकी दूध मासुसँग खान नहुने एकदमै परस्पर विरोधी खाना हो । आजको भोलि नै केही हुँदैन । तर दीर्घकालमा यसले छालासम्बन्धी विभिन्न समस्या र एलर्जी आउने सम्भावना धेरै हुन्छ भने पाचन प्रणालीमा पनि समस्या निम्त्याउँछ ।

मासुसँगै कोक, फेन्टा, मदिरालगायत चिसो पेय पदार्थ पनि खाइरहेको पाइन्छ । तातो र चिसो खानेकुरासँगै खानु स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुँदैन । त्यस्तै टुसाएको गेडागुडी र मासु पनि सँगै खानु हुँदैन ।

रातो मासु र सेतो मासु मध्ये कुन लाभदायी हुन्छ ?
रातो मासुमा प्रोटिनको मात्रा धेरै हुने भएकाले यसले कोलेष्ट्रोलको मात्रा बढाउन सक्छ, प्रेसर बढाउन सक्ने सम्भावना हुने भएकाले सेतो मासुलाई राम्रो मानिन्छ ।

सेतो मासु भन्दैमा सबै कुखुराको मासु स्वस्थ हुन्छ भन्ने हुँदैन । त्यो कुखुरालाई खुवाइएको दाना कस्तो छ ? त्यसलाई खुवाइएका एण्टिवाइटिक कति छन् ? भन्ने कुरामा त हामी अनभिज्ञ छौं ।

त्यसैले हाम्रो समाजमा पाइने सेतो मासु पनि त्यति फाइदाजनक छैन । जस्तै एउटा उदाहरण म भन्छु एक जना कहिल्यै बिरामी नभएको कुनै पनि औषधीहरु नखाएको मान्छे बिरामी भएर अस्पताल गए ।

विभिन्न चेकजाँच गर्दा ती बिरामीले एकदमै धेरै एन्टिबाइटिक खाएको पाइयो । जबकी उनले कहिल्यै खाएका छैनन् ।

अनुसन्धान गर्दै जाँदा उनले सेतो मासु धेरै खाने गरेका रहेछन् ।यो सबैमा लागू हुन्छ भन्ने त होइन तर सेतो मासु पनि स्वस्थकर छ भन्न सकिने अवस्था छैन ।