काठमाडौँ – बिहीबार हुने प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि देशभर अन्तिम तयारी भइरहेको छ । निर्वाचन आयोगले मतदान केन्द्रसम्म निर्वाचन सामग्री ढुवानीदेखि आकस्मिक स्वास्थ्य व्यवस्थापनसम्मका कामलाई प्राथमिकतामा राख्दै सम्बन्धित निकाय र स्थानीय तहलाई आवश्यक निर्देशन दिइसकेको छ ।

मतदानका दिन हुनसक्ने आकस्मिक स्वास्थ्य समस्यालाई ध्यानमा राख्दै चिकित्सकसहितको स्वास्थ्यकर्मी टोली परिचालन, अत्यावश्यक औषधी तथा प्राथमिक उपचार सामग्रीको व्यवस्था गर्न आयोगले पहल अघि बढाएको छ ।

व्यवस्थापनकै दृष्टिले जटिल मानिएका देशभरका हिमाली जिल्लामा मतदानको तयारी केही ठाउँमा चुनौतीपूर्ण बनेको छ । हिमपात, अवरुद्ध सडक तथा प्रतिकूल मौसमका बाबजुद पनि निर्वाचन सामग्री ढुवानी र कर्मचारी परिचालनको काम सकिएको छ । कतिपय दुर्गम स्थानमा हेलिकोप्टरमार्फत सामग्री पुर्‍याइसकिएको छ ।

जाडो छल्न बाहिरिएका अधिकांश मतदाता अझै गाउँ नफर्किएकाले ती क्षेत्रमा अत्यन्त न्यून मतदान हुने अनुमान गरिएको छ । हिमाली बस्तीमा मतदाता सङ्ख्या पहिलेदेखि नै सीमित रहेकामा मौसमी बसाइँसराइका कारण मतदान प्रतिशत झन् घट्ने स्थानीयको अनुमान छ ।

स्थानीयका अनुसार हालको चिसो मौसम स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि अनुकूल छैन । बाहिरबाट खटिने निर्वाचन कर्मचारी, सुरक्षाकर्मी तथा स्वास्थ्यकर्मीका लागि उच्च हिमाली क्षेत्रको कठोर मौसम चुनौतीपूर्ण हुने उनीहरूको भनाइ छ । यसका साथै, चिसोका कारण श्वासप्रश्वास तथा अन्य स्वास्थ्य समस्या बढ्ने सम्भावना रहेको भन्दै आवश्यक पूर्वतयारी अझ सुदृढ हुनुपर्ने सुझावसमेत दिइएको छ ।

हिमाली क्षेत्रका स्थानीयवासीले अहिलेको समय निर्वाचनका लागि अनुकूल नरहेको बताउँदै आएका छन् । मौसम, यातायात र मतदाता उपस्थिति जस्ता पक्षलाई मध्यनजर गर्दै भविष्यमा निर्वाचन तालिका निर्धारण गर्दा भौगोलिक यथार्थलाई ध्यान दिनुपर्ने उनीहरूको माग छ । यसबीच आयोगले भने प्रतिकूल परिस्थितिका बाबजुद पनि सबै क्षेत्रमा संविधानअनुसार मतदान सम्पन्न गराउने प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएको छ ।

कुन जिल्लामा कस्तो छ तयारी ?
मुस्ताङका सबै मतदान केन्द्र सडक पहुँचमा पुगे पनि मतदाता न्यून छन् । मुस्ताङमा जम्मा मतदाता सङ्ख्या ११ हजार ३ सय २८ हो । तर, चिसोका कारण यहाँका मतदाताहरू प्राय: पोखरा, काठमाडौँलगायतका क्षेत्रमा जाने चलन रहेकाले बिस्तारै फर्किने क्रम बढिरहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी अजिता भण्डारीले बताइन् ।

उनका अनुसार मुस्ताङका जम्मा ४० वटै मतदान केन्द्र सडकको पहुँचमा रहेका छन् । ती सबै मतदान केन्द्रमा निर्वाचन सामग्री पुगिसकेको छ । हिमाली क्षेत्र रहेको माथिल्लो मुस्ताङका २१ वटा मतदान केन्द्रमा प्रति केन्द्र तीनवटा अक्सिजन सिलिन्डरको व्यवस्था गरिएको भण्डारीले जानकारी दिइन् ।

त्यस्तै, निर्वाचनमा खटिने कतिपय कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मी बाहिरबाट आउने हुँदा उनीहरूलाई लेक लाग्ने सम्भावना धेरै भएकाले औषधिको व्यवस्था गरिएको छ भने आवश्यकताअनुसार चिकित्सकसहितको स्वास्थ्यकर्मी टोली पनि तयारी अवस्थामा राखिएको उनले बताइन् ।

ताप्लेजुङका ४ हिमाली क्षेत्रमा ५ सय ९७ मतदाता
ताप्लेजुङका उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेका ४ वटा मतदान केन्द्र याङ्मा, ओलाङचुङगोला, घुन्सा र ग्याब्लामा निर्वाचन सामग्री फागुन १५ गते नै पठाइसकिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी शिवराज सेढाईँले बताए ।

सडक यातायातको पहुँच नभएका ती क्षेत्रमा अहिले निर्वाचन सामग्रीसहित कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मी हिँडेरै गएका छन् भने मतपेटिका ल्याउँदा हवाई मार्ग प्रयोग गर्ने तयारी भइरहेको छ । घुन्सामा १७३, ग्याब्लामा ६९, ओलाङचुङगोलामा २ सय ९३ र याङ्मामा ६२ गरी जम्मा ५ सय ९७ मतदाता रहेका छन् ।

अत्यधिक चिसोका कारण धेरैजसो मानिस बेँसीतिर झर्ने र सीमित व्यक्ति मात्र बस्ने भएकाले न्यून मतदान हुन सक्ने प्रजिअ सेढाईँले बताए । उनले भने, “आशा गरौँ, मतपेटिका खाली आउँदैन ।”

दार्चुलाका हिमाली बासिन्दालाई सदरमुकाममै मतदान
प्रमुख जिल्ला अधिकारी अनिल पौडेलका अनुसार दार्चुलाका व्यास र अपि हिमाल गाउँपालिकाका केही क्षेत्र हिमाली भेगमा पर्दछन् । व्यासको तिङ्कर र छाङ्रु क्षेत्रका मतदाताका लागि सदरमुकाम खलङ्गा नजिकैको टिङ्करखेडामा मतदानको व्यवस्था गरिएको छ । छाङ्रुमा ३७५ र तिङ्करमा २४४ मतदाता छन् ।

अपि हिमाल गाउँपालिकाका केही मतदान केन्द्रमा निर्वाचन सामग्री हेलिकोप्टरमार्फत पुर्‍याउने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ । यहाँ चार हजार ६ सय ५१ मतदाताका लागि ८ वटा मतदान स्थल र ९ वटा मतदान केन्द्र तोकिएको छ ।

उपल्लो डोल्पाका ३० प्रतिशत मतदाता बाहिरै
उपल्लो डोल्पामा अत्यधिक चिसोका कारण धेरै मतदाता जिल्ला बाहिर छन् । स्थानीय तहले आग्रह गरे पनि प्रतिकूल मौसमका कारण सबै फर्किने सम्भावना कम छ । डोल्पोबुद्ध, छार्काताङ्सोङ र शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिकाका १३ सयभन्दा बढी (कुल मतदाताको ३० प्रतिशत) मतदाता बाहिर रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ ।

डोल्पोबुद्धका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मनबहादुर थापा भन्छन्, “निर्वाचन जेठ–असारतिर हुन्थ्यो भने सहभागिता राम्रो हुने थियो । अहिले मौसम र यातायातका कारण न्यून मतदान हुने देखिन्छ ।” बाहिरबाट आएका कर्मचारीमा टाउको दुख्ने र वाकवाकी लाग्ने (लेक लाग्ने) समस्या देखिएकाले अक्सिजन र हवाई उद्धारको समेत व्यवस्था मिलाइएको थापाले बताए ।