एजेन्सी– अमेरिका–रुसबीचको अन्तिम हातहतियार नियन्त्रण सन्धि ‘न्यु स्टार्ट’ समाप्त भएपछि जापानका आणविक बम पीडितहरूले विश्व आणविक युद्धतर्फ उन्मुख भइरहेको भन्दै गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

क्यालेन्डरको मोडसँगै ५ फेब्रुअरीदेखि लागू हुने गरी न्यु स्टार्ट सन्धि अन्त्य भएको हो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले प्रस्ताव गरेको एक वर्षका लागि आणविक वारहेड सीमा विस्तार गर्ने प्रस्तावमा पछ्याउने कदम नचालेपछि सन्धि स्वतः समाप्त भएको हो ।

सन् १९४५ मा अमेरिकाले हिरोशिमा र नागासाकीमा खसालेका आणविक बमबाट बाँचेकाहरूको संस्था निहोन हिदान्क्योका सह–अध्यक्ष तेरुमी तानाकाले विश्व समुदायले यस विषयको गम्भीरतालाई समयमै बुझ्न नसकेको बताए।

कट्टर अहिंसावादी आम नागरिकहरूबाट सुरु भएको अभियान समूह निहोन हिदान्क्योले सन् २०२४ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो ।

हालको अवस्थालाई हेर्दा आणविक युद्ध टाढाको भविष्यको कुरा नभई नजिकैको यथार्थ बन्न सक्ने डर आफूलाई लागेको तानाकाले जापानी अभियानकर्ताहरूसँग आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बताए। उनका अनुसार संसार विनाशको दिशातर्फ अघि बढिरहेको सङ्केतहरू स्पष्ट देखिन थालेका छन् ।

त्रियानब्बे वर्षीय तानाकाले आणविक हतियार भएका देशका नागरिकहरूले आफ्नै देशका हतियारबारे गहिरो रूपमा नसोच्ने खतरा रहेको उल्लेख गरे। कतिपयले यस्ता हतियारलाई आफ्नो देश महान् शक्ति भएको प्रमाणका रूपमा बुझ्न सक्ने र त्यो सोच अत्यन्तै ठूलो गल्ती हुने उनले चेतावनी दिए।

अमेरिकाले सन् १९४५ को अगस्टमा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक बम खसालेको थियो । तानाका नागासाकीमा बसोबास गर्दै आएका थिए । त्यसको केही समयपछि जापानले आत्मसमर्पण गरेपछि दोस्रो विश्वयुद्ध समाप्त भएको थियो ।

हिरोशिमामा करिब एक लाख ४० हजार र नागासाकीमा करिब ७४ हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो । तीमध्ये धेरैले विकिरणको दीर्घकालीन असरका कारण ज्यान गुमाएका थिए । युद्धमा आणविक हतियार प्रयोग भएको यो अहिलेसम्मकै एक मात्र घटना हो ।

विश्वभरका अभियानकर्ताहरूले न्यु स्टार्ट सन्धि समाप्त भएपछि विश्वका प्रमुख आणविक शक्तिहरूबीच नयाँ हातहतियार दौड सुरु हुन सक्ने र यसले चीनलाई पनि आफ्नो आणविक भण्डार विस्तार गर्न प्रेरित गर्ने चेतावनी दिँदै आएका छन् ।

वासिङ्टनले नयाँ किसिमको सम्झौतामा चीनलाई पनि समेटिनुपर्ने धारणा सार्वजनिक गरेको छ । तर, अभियानकर्ताहरूले जापानले पूर्वी एसियामा हातहतियार नियन्त्रण प्रवर्द्धन गर्न वा चीनलाई यस्ता प्रयासमा सहभागी गराउन प्रभावकारी पहल गर्न नसकेको आरोप लगाएका छन् ।

जापान क्याम्पेन टु एबोलिस न्युक्लियर वेपन्सका अभियानकर्मी हिदेओ आसानोले चीनसँग संवाद सुरु गर्ने विषयमा कुनै ठोस प्रयास नै नभएको आफूलाई लागेको बताए।

जापानी सरकारले भने आणविक हतियार नियन्त्रणका लागि संयुक्त राज्य अमेरिकासँग नजिकबाट सहकार्य जारी राख्ने जनाएको छ ।

उप–मुख्य क्याबिनेट सचिव केई सातोले पत्रकार सम्मेलनमा जापानले अमेरिका, रुस र चीनसहित सम्बन्धित सबै राष्ट्रहरूलाई समेटेर हातहतियार नियन्त्रण र निरस्त्रीकरणका प्रयास अघि बढाउनु महत्त्वपूर्ण ठानेको स्पष्ट पारे ।