पाब्ना – नियमित विद्युत् कटौती र बढ्दो ऊर्जा मागको दबाब झेलिरहेको बङ्गलादेशले आफ्नो पहिलो आणविक ऊर्जा संयन्त्रबाट विद्युत् उत्पादन सुरु हुने प्रतीक्षा गरिरहेको छ। पद्मा नदीको किनारमा निर्माण भइरहेको रूपपुर आणविक ऊर्जा संयन्त्र सञ्चालनमा आएपछि देशको विद्युत् आपूर्तिमा उल्लेख्य सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।

ढाकाबाट करिब १५० किलोमिटर पश्चिममा रहेको रूपपुर परियोजना करिब १३ अर्ब अमेरिकी डलरको लागतमा निर्माण भइरहेको छ। २.४ गिगावाट क्षमताका दुई रिएक्टर रहेको यस संयन्त्रबाट देशको कुल विद्युत् मागको १० प्रतिशतभन्दा बढी आपूर्ति हुने अपेक्षा गरिएको छ।

अधिकारीहरूका अनुसार पहिलो रिएक्टर यसै वर्षको अन्त्यसम्म सञ्चालनमा ल्याउने तयारी छ भने दोस्रो रिएक्टर त्यसको करिब एक वर्षपछि सञ्चालनमा आउनेछ। विद्युत् उत्पादन सुरु भएपछि लामो समयदेखि ऊर्जा अभाव झेलिरहेको बङ्गलादेशका लागि यो परियोजना महत्वपूर्ण आधार बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।

रूपपुरमा आणविक संयन्त्र निर्माण सुरु भएपछि आसपासको ग्रामीण क्षेत्रको आर्थिक गतिविधिमा समेत उल्लेख्य परिवर्तन आएको छ। रुसी राज्य आणविक निगम रोसाटमसँगको सहकार्यमा निर्माण भइरहेको परियोजनामा हजारौँ विदेशी कामदार संलग्न छन्।

विदेशी कामदारको आगमनसँगै स्थानीय क्षेत्रमा आवास, पसल, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य साना व्यवसाय विस्तार भएका छन्। स्थानीय बासिन्दाले फलफूल, तरकारीलगायत दैनिक उपभोग्य सामग्री बिक्री गरेर आम्दानी गर्ने अवसर पाएका छन्। सडक तथा अन्य पूर्वाधार विकासले समेत क्षेत्रको स्वरूप परिवर्तन गरेको स्थानीयको भनाइ छ।

परियोजनाका कारण स्थानीय युवामा रोजगारी र प्राविधिक सीप हासिल गर्ने आशा पनि बढेको छ। १५ वर्षीय मोहम्मद नाफिजले भविष्यमा इन्जिनियरिङ अध्ययन गरेर आणविक संयन्त्रमा काम गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका छन्।

बङ्गलादेशका सर्वसाधारणका लागि भने रूपपुर परियोजनाको सफलता मुख्यतः नियमित र भरपर्दो विद्युत् आपूर्तिसँग जोडिएको छ।

५५ वर्षीया किसान बेली बेगमले विद्युत् कटौतीका कारण सिँचाइमा समस्या हुने गरेको बताउँदै रूपपुरबाट छिट्टै विद्युत् उत्पादन सुरु हुने आशा व्यक्त गरिन्।

“हामीले २४ घण्टा नै कुनै अवरोधबिना विद्युत् पाउने आशा गरेका छौँ,” उनले भनिन्।

कृषि, उद्योग तथा दैनिक जीवनमा विद्युत्को माग बढिरहेका बेला रूपपुरबाट उत्पादन हुने विद्युत्ले राष्ट्रिय ग्रिडमा थप स्थिरता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

ऊर्जा संकट समाधानको आशा बढिरहे पनि आणविक सुरक्षाको प्रश्न भने स्थानीय तहमा अझै उठिरहेको छ। संयन्त्र आसपास बाक्लो बस्ती रहेकाले केही स्थानीय बासिन्दाले सम्भावित दुर्घटना र सुरक्षाबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

८० वर्षीय मोहम्मद युनुस अलीले आणविक सुविधा घना बस्ती नजिक निर्माण गरिएकामा चिन्ता व्यक्त गरे। केही दिनअघि कम्प्रेसर परीक्षणका क्रममा आएको ठूलो आवाजले स्थानीय बासिन्दा र बालबालिकामा त्रास फैलिएको उनको भनाइ छ।

तर संयन्त्रका अधिकारीहरूले परियोजनामा कडा सुरक्षा मापदण्ड अपनाइएको र विगतका आणविक दुर्घटनाबाट सिकिएका पाठलाई सुरक्षासम्बन्धी व्यवस्थामा समेटिएको बताएका छन्।

रूपपुरमा आणविक संयन्त्र निर्माण गर्ने योजना सन् १९६० को दशकदेखि नै अघि बढाइएको थियो। विभिन्न मुलुकसँगको वार्ता सफल हुन नसकेपछि बङ्गलादेशले सन् २०१५ मा रुससँग परियोजना निर्माणसम्बन्धी सम्झौता गरेको थियो।

परियोजनाको करिब ९० प्रतिशत लागतका लागि रुसी पक्षबाट ऋण उपलब्ध गराउने सहमति भएको थियो। निर्माण कार्य सन् २०१७ मा सुरु भए पनि कोभिड–१९ महामारी तथा युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणपछि लगाइएका अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका कारण उपकरण आपूर्ति र भुक्तानीमा समस्या आएपछि परियोजना प्रभावित भएको थियो।

परियोजनासँग जोडिएका भ्रष्टाचारका आरोपले समेत विवाद सिर्जना गरेका छन्। अपदस्थ पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिना र उनका परिवारका सदस्यले भने आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

लामो समय र ठूलो लगानीपछि सञ्चालनको चरणमा पुगेको रूपपुर अब बङ्गलादेशका लागि केवल आणविक परियोजना मात्र नभई ऊर्जा सुरक्षाको महत्वपूर्ण परीक्षण बनेको छ। संयन्त्र निर्धारित समयमै सञ्चालनमा आएमा यसले विद्युत् अभाव कम गर्नुका साथै देशको औद्योगिक र आर्थिक गतिविधिलाई थप गति दिने अपेक्षा गरिएको छ।