काठमाडौं- भारतका युवा अनुसन्धानकर्तामाझ जापानप्रतिको आकर्षण ह्वात्तै बढेको छ । जापान साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी एजेन्सी (जेएसटी) ले आर्थिक वर्ष २०२४ देखि सुरु गरेको ‘लोटस प्रोग्राम’ अन्तर्गत यस वर्ष सन् २०२६ का लागि करिब १,००० जना फेलोसिप उम्मेदवारहरूले आवेदन दिएका छन् ।

यो संख्या दुई वर्ष अघिको तुलनामा झन्डै २० गुणा बढी हो । यस कार्यक्रम अन्तर्गत भारतका डक्टरल र पोस्ट-डक्टरल अनुसन्धानकर्ताहरूले जापानी विश्वविद्यालय र सार्वजनिक संस्थाहरूका प्रयोगशालामा तीन महिनादेखि एक वर्षसम्म बसेर अनुसन्धान गर्न पाउनेछन् ।

यो सहकार्यबाट दुवै देशले एक अर्काको दक्षता र ज्ञान आदानप्रदान गर्ने लक्ष्य राखेका छन् । कार्यक्रम अन्तर्गत जापान बस्दा लाग्ने खर्चका लागि जापानी संस्थाले प्रतिव्यक्ति ३० लाख येन (करिब १८,५०० अमेरिकी डलर) सम्म सहयोग उपलब्ध गराउँछ भने यात्रा खर्च भारत सरकारले बेहोर्नेछ ।

भारतले आफ्नो उत्पादन क्षेत्रको विकासका लागि जापानको रसायन शास्त्र र पदार्थ विज्ञान (मेटेरियल्स साइन्स) को ज्ञानबाट फाइदा लिन चाहेको छ । अर्कोतर्फ, जापानले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) र सूचना प्रविधिमा अब्बल मानिएका युवा भारतीय अनुसन्धानकर्ताहरूसँगको सम्बन्ध विस्तार गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क निर्माण गर्न चाहेको छ ।

पछिल्लो समय अनुसन्धानको क्षेत्रमा जापानको क्षमता कमजोर भइरहेका बेला भारतसँगको यो सहकार्य दीर्घकालीन रूपमा फलदायी हुने विश्वास लिइएको छ । जेएसटीका अध्यक्ष काजुहितो हाशिमोतोका अनुसार दुई देशका प्रयोगशालाबीचको संयुक्त अनुसन्धानले उत्कृष्ट विद्यार्थीहरूलाई जापान ल्याउन मद्दत गर्नेछ । यो सम्बन्धले विद्यार्थीहरू स्वदेश फर्किएपछि पनि कायम रहने हुनाले यसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा दक्ष जनशक्तिको प्रवाहलाई थप बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

उच्च शिक्षा र अनुसन्धानका लागि अधिकांश भारतीयहरू अमेरिका वा युरोप जाने गरेका छन्। गुगलका सीईओ सुन्दर पिचाई र आईबीएमका सीईओ अरविन्द कृष्णा जस्ता प्रविधि क्षेत्रका दिग्गजहरू भारतीय मूलकै हुन् । लोटस प्रोग्रामले जापानलाई पनि यस्तै प्रतिभावान युवाहरूसँग जोड्ने ढोका खोलेको छ ।

सन् २०२४ को स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको ग्लोबल एआई भाइब्रान्सी र्‍याङ्किङमा भारत तेस्रो स्थानमा छ भने जापान नवौँ स्थानमा रहेको छ । जेएसटीका अनुसार विशेष गरी रसायन शास्त्र, पदार्थ विज्ञान र बायोटेक्नोलोजी जस्ता क्षेत्रमा धेरै भारतीयहरूले आवेदन दिएका छन् ।