काठमाडौं– कपिलवस्तुमा नेपालको पहिलो अप्सिडल बौद्ध मन्दिरको उदाहरण पत्ता लागेको पुरातत्व विभागले जानकारी दिएको छ । 

पुरातत्व विभाग, लुम्बिनी विकास कोष र डरहम विश्वविद्यालयको युनेस्को अध्यक्षका राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूको सहयोगी सम्मिलित टोलीले बुधबार पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरेर यसबारे जानकारी दिएको हो । 

यो टोलीले दक्षिण एसियाको सबैभन्दा राम्रो संरक्षित प्रारम्भिक ऐतिहासिक शहर र भित्री भागहरू मध्ये एक, तिलौराकोट-कपिलवस्तु शहर भित्र नेपालको पहिलो अप्सिडल बौद्ध मन्दिरको उदाहरण पत्ता लागेको घोषणा गरेको छ।

‘दक्षिण एसियामा मन्दिरको एक स्पष्ट वर्ग, तिनीहरूलाई अप्सिडल भनिन्छ किनभने तिनीहरूको घुमाउरो पर्खाल छ जसले स्मारकको धार्मिक केन्द्रलाई परिभाषित गर्दछ, अर्को छेउमा प्रवेशद्वार प्लेटफर्मको साथ। सबैभन्दा पहिले ज्ञात उदाहरणहरू चट्टानमा काटिएका थिए, पछिका स्मारकहरू ढुङ्गा, काठ वा इँटाबाट बनाइएका थिए ।

नेपालमा पत्ता लागेको पहिलो तिलौराकोट-कपिलवस्तुमा प्रकट भएको स्मारकले यही लेआउट पछ्याउँछ तर यसको स्थानमा असामान्य छ। यो छुट्टै धार्मिक परिसरको सट्टा शहर भित्र निर्माण गरिएको अप्सिडल मन्दिरको दुर्लभ उदाहरण हो ।’ विभागले एक विज्ञप्तीमा जनाएको छ ।

भर्खरै पत्ता लागेको अप्सिडल संरचना तिलौराकोट-कपिलवस्तु शहरको केन्द्र नजिकै शहरको पहिलेको महल परिसरको अवशेषमाथि निर्माण गरिएको दाबी गरिएको छ । 

तेल बत्तीहरूको प्रचुर मात्रामा भेटिएका वस्तुहरूले यो स्थलमा प्राचीन शहरको भ्रमण गर्ने तीर्थयात्रीहरू र भक्तहरूको धार्मिक गतिविधिको लागि लामो र केन्द्रित केन्द्र रहेको संकेत गर्दछ। 

धार्मिक गतिविधिहरूको लागि यस स्थलको महत्त्व तिलौराकोट-कपिलवस्तुको पछिल्लो इतिहासमा पनि जारी रह्यो, जसमा माथिल्लो मन्दिर र मठलाई जानाजानी इँटाको फल्याकले परिभाषित ढिस्को भएको प्लेटफर्म मुनि बन्द गरिएको थियो । 

तस्बिरहरू : नेपाल फोटो लाइब्रेरी