काठमाडौं- गत पुसको अन्तिम साता आयोजित नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनपछि पुष्पा भुसाल उपसभापति बनिन् । निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालतले विशेष महाधिवेशनपछि सभापति बनेका गगन थापा नेतृत्वको कांग्रेसलाई आधिकारिकता दिइसकेका छन् । तर, त्यसअघि सभापतिस रहेका शेरबहादुर देउवा बिहीबार पाँच महिनाको विदेश बसाइपछि नेपाल फर्केर पार्टी सभापतिकै हैसियतमा छुट्टै कार्यालय खडा गरेर बसेका छन् ।

चुनदेवीमा पार्टी कार्यालय बनाएर बसेका देउवाले विशेष महाधिवेशनबाट आएको नेतृत्वलाई स्वीकार गरेर अभिभावकीय भूमिका खेल्दै पार्टी एकीकरणतर्फ लाग्नुपर्ने भुसालको सुझाव छ । खबरहबसँगको कुराकानीका क्रममा उनले देउवा नेपाल आएर सभापतिकै हैसियतमा चुनदेवीमा बस्नुहोला भन्ने आफूहरूले कल्पना नगरेको बताइन् । उनी देउवाहरु कांग्रेसको संस्कारभन्दा बाहिर गएको विश्लेषण गर्छिन् ।

भुसाल जसरी पनि कांग्रेसले मंसिरमा १५औँ महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने दिशामा अगाडि बढेको बताउँछिन् । हामीले नेपाली कांग्रेसको उपसभापति पुष्पा भुसालसँग कांग्रेसको पछिल्लो राजनीतिक अवस्थाका विषयमा केन्द्रित रहेर कुराकानी गरेका छौँ । प्रस्तुत छ, कुराकानीको सम्पादित अंश-

आजको राष्ट्रिय भेलामा तपाईंहरूलाई निम्तो थिएन ?

छैन, हामीलाई कुनै पनि हिसाबले जानकारी छैन । भेला गर्न पाइन्छ, तर त्यो भेलाले पार्टीलाई असर पुर्‍याउनु भएन । हामीले भेलाबारे धेरै चासो दिएका छैनौँ, तर पार्टीलाई असर पुर्‍याउने गतिविधि भएमा त्यो दुःखद हो । भेलाले पार्टी संगठनलाई कमजोर बनाउँछ भने त्यो दुःखद हुन्छ ।

पार्टीकै नेता–कार्यकर्तालाई विभाजन गराउने भेला चाहिँ हामी स्वीकार गर्न सक्दैनौँ । शान्तिपूर्ण रूपमा उहाँहरूले भेला गर्न पाउनुभयो । पार्टी विभाजनको सन्देश भेलाबाट गयो भने त्यो दुःखद पक्ष हुन्छ । भेलाले संगठन र पार्टीमा लागेका साथीहरूलाई निराशाको सन्देश दिनु हुँदैन ।

हिजो शेरबहादुर देउवा नेपाल आएपछि कांग्रेस सभापतिकै हैसियतमा चुनदेवी जानुभो, कांग्रेस त दुई वटा भएछ नि ?

होइन, निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालतले बोलिसकेपछि अरू गतिविधि गर्नु असंवैधानिक कुरा हो । सर्वोच्च अदालत र निर्वाचन आयोगको निर्णयलाई त सबैले मान्नुपर्‍यो नि । हामी कानुनी शासनका कुरा गर्छौँ । स्वतन्त्र न्यायपालिकाका कुरा गर्छौँ । कांग्रेसको यो सिद्धान्त भन्छौँ, तर अदालतले नै गरेको निर्णयलाई हामी किन मान्दैनौँ ?

अदालतले नै निर्णय गरिसकेको कुरामा अन्यथा तरिकाले चल्नु कत्तिको जायज हो ? हामीले न्यायपालिकालाई नै विश्वास गर्दैनौँ भन्ने पुष्टि यसले गर्छ होला । अरू सभापति न संविधानले, न विधानले, न सर्वोच्च अदालतको फैसलाले चिनेको छ । मैले यसमा धेरै आफ्ना विषयहरू उठाउन चाहन्नँ ।

तर, मेरो कुरा के हो भने सर्वोच्च अदालतले निर्णय गरिसकेपछि त्यो निर्णयलाई स्वीकार गर्नुपर्दछ । पूर्वसभापतिज्यू नेपाल आउनुभएको छ । पार्टी विभाजनतर्फ होइन, एकीकरणतर्फ लागिदिनुहोस् ।

किन अर्को पक्षले गगन थापालाई पार्टी सभापति स्वीकार नगरेका होला ?

नेतृत्व स्वीकार गर्ने, नगर्ने यो पार्टीभित्रको आफ्नो संस्कार हो । यसलाई हामी हाम्रो संस्कार र व्यवहारभित्र लिएर आउँछौँ । विधान र प्रक्रियाअनुसार विशेष महाधिवेशन भयो र त्यसलाई मान्यता पनि आयोग र अदालतले दियो । तर, हामी पार्टीभित्र किन नमान्ने ? हामी कस्तो संस्कार र संस्कृति पार्टीभित्र भित्र्याउँदै छौँ ?

अदालतले सभापति भनेर विशेष महाधिवेशनलाई मान्यता दिएर नेतृत्व र सभापतिलाई स्वीकार गरिसकेपछि अब हामी कानुनी शासन, संविधान, स्वतन्त्र न्यायपालिका र न्यायपालिकाको निर्णय स्वीकार गर्ने भएकाले अरू विषयमा प्रवेश गर्न जरुरी छैन ।

तपाईंहरूलाई उहाँले यतिसम्म गर्नुहोला भन्ने फिल भएको थियो ?

होइन, यो त स्वतन्त्र न्यायपालिकामाथिको विश्वास गुमाएको अवस्था हो नि त । हामी त पार्टीको विधान, नीति र सिद्धान्तलाई मान्ने भएकाले न्यायपालिका र अदालतको निर्णयविपरीत उहाँहरू जानुहोला, चल्नुहोला भन्ने चाहिँ थिएन । किनभने यो कांग्रेसभित्रको संस्कार पनि होइन ।

सभापति नेपाल आएपछि चुनदेवीमा पार्टी कार्यालय खोलेर उहाँले छुट्टै सभापतित्व लिने विषयमा जानकारी थिएन ?

न्यायपालिका र आयोगको निर्णयलाई अस्वीकार गर्दै सभापतिकै भूमिकामा देउवा दाइ बस्नुहोला भन्ने महसुस थिएन । नेपाली कांग्रेसको नेता, नेतृत्व र निर्णय, नीति मान्ने व्यक्ति भएका हिसाबले हामीले यस्तो चाहिँ सोचेका थिएनौँ ।

कानुनी शासनभन्दा बाहिर गएर नेताहरूले काम गर्नुहुन्छ भनेर कसरी थाहा पाउने र ? हामी उहाँहरूबाट स्कुलिङ भएर आएको हो। तर उहाँहरूको व्यवहार चाहिँ यस्तो होला भन्ने थिएन । यस्तो गर्नुहोला भनेर त सोच्ने विषय नै भएन नि ।

यी गतिविधिलाई सामान्य ढङ्गले हेर्नुभएको छ कि के हो, अब तपाईंहरूको योजना के छ ?

हामी १५औँ महाधिवेशनको तयारी अगाडि बढिसकेका छौँ । १५औँ महाधिवेशन सफल गराउनुपर्ने जिम्मा छ । मंसिरभित्र नियमित महाधिवेशन सम्पन्न गर्नुपर्ने विधानले दिएको समयसीमा हो । पार्टीको विधानले पनि एउटा कार्यविधि तोकेको छ र १५औँ महाधिवेशन सबैका निम्ति खुला पनि छ ।

यसलाई बृहत् रूपमा सबैलाई समेटेर महाधिवेशनमा जाने, स्वस्थ प्रतिस्पर्धा गर्ने र कसैलाई निषेधको राजनीति नगर्ने तथा महाधिवेशनको वातावरण सिर्जना गर्ने काम हाम्रो हो र हामी त्यसकै सिलसिलामा छौँ ।

त्यसका लागि पार्टीमा बढीभन्दा बढी सहभागिताका लागि पार्टी नेतृत्वले आफ्नो पहल गरिरहेकै छ । हाम्रो मिसन भनेको १५औँ महाधिवेशन हो । त्यसमा सबैजना जोडिनुहोला र जोडिनुहुन्छ भन्नेमा विश्वस्त छौँ ।

उहाँ नेपाल फर्किएपछि तपाईँहरूसँग संवादमा जुट्नुभएको छ कि छैन ?

व्यक्तिगत र समूहगत रूपमा विभिन्न तरिकाले छलफल त चलिनै रहेको छ । तर उहाँसँग ठ्याक्कै भेट भएर छलफल भएको छैन । १५औँ महाधिवेशनलाई सफल कसरी बनाउने र १५औँ महाधिवेशनमा मिलेर कसरी जाने भन्ने सन्दर्भमा छलफल भइरहेको छ ।

पूर्वसभापति फर्किनुभयो, उहाँको हामीले पूर्ण स्वास्थ्यलाभको कामना गरेका छौँ । हिजोको बैठकमा पनि गर्‍यौँ । उहाँले अभिभावकीय भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने हाम्रो अपेक्षा र अनुरोध छ । तर के हो भने संविधान, विधान र स्वतन्त्र न्यायपालिकाको निर्णयलाई हामी सबैले स्वीकारेर अगाडि बढ्नुपर्छ । सभापतिज्यूले पनि स्वीकार्नुपर्छ ।

देउवालाई सल्लाह दिने व्यक्तिले पनि मिल्न दिएनन् भन्ने कुराहरू आइरहेका छन् । उहाँहरूलाई के अनुरोध गर्न चाहनुहुन्छ ?

हामी संविधान मान्ने, संविधानले दिएका उपलब्धिलाई बचाउन सक्ने र संविधानले दिएका उपलब्धिलाई बचाउन एकजुट हुनुपर्ने बेला हो। पार्टीको संगठन दरिलो बनाउनुपर्ने र पार्टी आफैँ मजबुत बन्नुपर्ने बेला यही हो । चारैतिर छरिएका कार्यकर्तालाई एकीकृत गरेर महाधिवेशनकेन्द्रित गतिविधिमा लाने बेला पनि यही हो । पार्टीमा सबैलाई समेटेर निषेध र गुट–उपगुटको राजनीतिलाई अन्त्य गर्नुपर्ने बेला यही हो ।

हामीले विगतमा पनि गुट–उपगुट चलाएर नै पार्टीलाई ध्वस्त बनाउने प्रयत्न गरेका थियौँ । निर्वाचनमा त्यसको परिणाम देखिसकिएको छ । संविधानलाई मान्ने, कानुनी शासन मान्ने, स्वतन्त्र न्यायपालिकालाई मान्ने भएकाले हामी यही परिधिभित्र रह्यौँ भने पार्टी मजबुत हुन्छ । पार्टीलाई कमजोर गराउने छुट कसैलाई पनि छैन । सबैलाई समेटेर अगाडि बढ्न साथ दिन अनुरोध गर्दछु ।

पार्टी एकीकृत बनाउनका लागि पूर्वसभापति देउवा दाइले अभिभावक भएर भूमिका खेलिदिनुहोस् भन्ने म सुझाव दिन्छु । उहाँहरूले विशेष महाधिवेशनबाट आएको नेतृत्वलाई स्वीकार गरेर छलफलमा लचिलो भइदिएको अवस्थामा पार्टी जुरुक्कै एकजुट भएर जान्छ । देउवा दाइले पार्टीलाई विभाजनतर्फ नलागेर एकीकरणतर्फ लागिदिनुपर्छ ।

तपाईंहरू पनि लचक हुनुभएन रे, उहाँहरूलाई समेट्नै खोज्नुहुन्न रे ? पार्टी विभाजन त गगन थापाले गर्दैछन् भन्ने आरोप तपाईंहरूमाथि पो लागिरहेको छ नि ?

पार्टीको सभापतिले कसरी पार्टी विभाजन गर्नु ? उहाँले त पार्टी मजबुत कसरी बनाउने, संगठन कसरी बलियो बनाउने, सबैलाई कसरी समेट्ने भन्ने कुरा हो । पार्टी विभाजन त कुनै पनि हालतमा गर्नु हुँदैन ।

पार्टीका नेताहरूले गरेका संघर्ष, योगदान, पाएका अवसर, राम्रा–नराम्रा पाठहरूलाई फेरि समीक्षा गर्दै नयाँ पुस्ताले खोजेको परिवर्तनको नेतृत्व गरेर पार्टी संगठन मजबुत बनाउनका लागि गगन थापाले नेतृत्वदायी भूमिका खेल्नुपर्छ । त्यसलाई सबैले समर्थन गर्नुपर्छ ।

किनभने कांग्रेसको मिसन त क्लियर छ । अर्कोतिर १५औँ महाधिवेशनमा सबैलाई प्रतिस्पर्धा गर्न बाटो खुला छ । कसैलाई निषेध गरिएको छैन । विश्वासको वातावरण कसरी सिर्जना गर्ने भनेर छलफल भइरहेको छ ।

त्यसकारण मलाई लाग्छ, त्यस्तो कुनै गुट बनाउने, पार्टी संगठन कमजोर बनाउने किसिमका कामहरू त पार्टी सभापतिबाट भएको देखिएको छैन ।

अब चार महिनाभित्रमा अधिवेशन सम्पन्न गर्नुपर्ने संवैधानिक बाध्यता हामीलाई छ । हामी सबैजना अधिवेशनकै तयारीमा लाग्नुपर्ने हुन्छ ।

उहाँहरू नजोडिए पनि तपाईंहरू चार महिनाभित्रमा महाधिवेशन गर्ने पक्षमै हुनुहुन्छ ?

हामी संविधानको समयसीमाभन्दा बाहिर जान सक्दैनौँ । हामीले महाधिवेशन जतिखेर सम्पन्न गर्नुपर्छ भनेर विधान र नियममा तोकिएको छ, त्यसअनुसार गर्छौँ ।

उहाँहरू जोडिने, नजोडिने सवाल नै छैन नि । १५औँ महाधिवेशनको कुनै पनि कार्यविधिमा कहीँ पनि रोकटोक गरिएकै छैन । अहिले पनि के हो भने सबैलाई बृहत् एकता गरेर विश्वासको वातावरण बनाएर अधिवेशनमा जाऔँ भन्ने हाम्रो मिसन त्यही छ ।

त्यसका लागि छलफल, संवाद र आवश्यक परेका कुराकानीहरू भइरहेका छन् । अहिले हामी न्यायपालिका र निर्वाचन आयोगको निर्णय मान्दैनौँ, संविधान नै मान्दैनौँ भन्ने छुट छैन । राजनीतिक दल पनि संविधानको एउटा अंग नै हो ।

अब हाम्रो तयारी १५औँ महाधिवेशनकै हो । र अहिले १५औँ महाधिवेशन गर्नका लागि पार्टी नेतृत्व र पार्टी चाहिँ एकदम उदार भएर अगाडि बढेको छ । हामी सबैलाई समेटेरै १५औँ महाधिवेशनमा जाने तयारीमा छौँ ।

यो १५औँ महाधिवेशनमा सबैलाई एकजुट बनाएर लैजाने मूल सुत्र चाहिँ के हो ? समाधानको उपाय के हो ?

पहिला त संविधान, विधान र न्यायपालिकाको निर्णय मान्नुपर्छ । १५औँ महाधिवेशनमा भाग लिनका लागि विश्वासिलो वातावरण तयार गर्न छलफल अगाडि बढाउने हो । सर्वोच्च अदालतको निर्णय स्वीकार गर्नुपर्‍यो, नेतृत्व स्वीकार गर्नुपर्‍यो ।

संगठन बलियो बनाउन सकारात्मक ढङ्गले सबै अगाडि बढ्नुपर्‍यो । संगठन मजबुत बनाउन सकारात्मक अभ्यास देखाएनौँ भने पार्टी संगठन आफैँ कमजोर हुन्छ। त्यस्तो छुट त हामीलाई छैन नि । त्यसकारण हामी केन्द्रीय नेतृत्व र सबै पार्टीमा भरपूर एकता गर्ने र एक सूत्रमा बाँध्ने अभियानमा छौँ ।

अहिलेका पदाधिकारीले पुराना नेताको कुरै सुन्दैनन् भन्ने चर्चा हुन्छ, तपाईं पनि उपसभापति हुनुहुन्छ, पुराना नेताको कुरै नसुन्नुभएको हो ?

होइन, त्यो सम्भवै छैन । पुरानो नेतृत्वलाई स्वीकार नगर्ने र उहाँहरूलाई सम्मान नगर्ने हाम्रो राजनीतिक संस्कार होइन । हामीले उहाँहरूलाई स्वीकार नगर्ने हो भने त हामी कस्तो संस्कार सिक्दै छौँ र ?

त्यस्तो भावना, त्यस्तो किसिमको अभ्यास अहिलेको केन्द्रीय समितिले कतै गरेको पनि छैन र गर्नु पनि हुँदैन । हामी उहाँहरूलाई सधैँ सम्मान गर्छौँ र हामी पनि उहाँहरूबाट त्यही अपेक्षा राख्छौँ ।

पार्टीको पूर्वसभापतिलाई एयरपोर्टमा समेत स्वागत गर्न नजाने ? उहाँहरूले सम्मान गर्ने भए त एयरपोर्टमा स्वागत गर्न जानुहुन्थ्यो र पार्टी कार्यालय नै जाऔँ भन्ने अनुरोध गर्नुहुन्थ्यो नि भन्ने कुरा पनि उठेको छ नि ?

हाम्रो पार्टीका पूर्वसभापति पार्टीका अभिभावक हुनुहुन्छ । उहाँको पूर्ण स्वास्थ्यलाभको कामना पनि हामी गरिरहेका छौँ । उहाँलाई अब भेट्ने र कुरा गर्ने भन्ने विषय त हाम्रो संस्कारभित्रकै कुरा हो ।

पार्टी सभापति गगनकुमार थापाले पनि उहाँलाई भेट्ने, कुरा गर्ने अवस्था रहन्छ नै । नभेट्ने कुरै हुँदैन । हामी पनि भेट्छौँ ।

हाम्रो अभिभावकका रूपमा रहनुभएका नेतालाई पार्टी मजबुत गराउने किसिमबाट उहाँले अभिभावकीय भूमिका खेल्नुपर्छ । यो समूह, त्यो समूहभन्दा पनि उहाँ त अब अभिभावकीय रूपमा अगाडि बढ्नुपर्ने समय आइसकेको छ ।

उहाँलाई विवादको रूपमा बनाउने, उहाँको नाम अगाडि सारेर पार्टीलाई कमजोर बनाउने काम कसैले पनि गर्नु हुँदैन । कसैले गर्नुपर्ने आवश्यकता छ जस्तो पनि मलाई लाग्दैन ।

उसो भए पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा नेपाल आउँदै हुनुहुन्छ भन्ने जानकारी थिएन ?

थिएन । हामीले यस्तै सञ्चारमाध्यमहरूबाट मात्रै सुनेका हौँ । आधिकारिक रूपमा हामीलाई केही पनि जानकारी थिएन ।