आएर कहिल्यै ऋतु सिद्धिदैन, लाएर माया मुटु रित्तिदैन
स्वीकार मात्र गर एक बार, संसार तिम्रै अनि बार बार !
राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेले लेखनीमार्फत समय र प्रेमलाई जीवनको चास्नीमा घोलेका थिए । सुख–दुख, हाँसोे–आँसु, अँध्यारो–उज्यालो सम्भवतः जीवनको रंग भनेकै यही हो । सुगन्धविनाको फूल, तृप्ति र उद्देश्यविनाको प्राप्ति अनि प्रसन्नताविनाको जीवन व्यर्थ हुन्छ । मान्छेले सुख एकै वस्तुको प्राप्तिबाट पाउँछ भने दुःखका निम्ति धेरै चीजको संयोग मिल्नुपर्छ । धनभित्रको दरिद्रभन्दा गरिबीभित्रको दुःख लाखौँ गुना बेश छ ।

बा भन्थे– बाबु , जत्रो ओढ्ने छ , त्यतिमात्र खुट्टा पसार्नू । तर विडम्बना म सत्य चाहन्छु, असत्य छ । जीवन चाहन्छु, मरण छ । संयोग खोज्छु, वियोग छ । पूर्णता खोज्छु, जबर्जस्तसँग अपूर्णता आइलाग्छ । अनि मेरो मानसले भन्यो– हेर, संसार योजनामा चल्दैन । सन्तोषभन्दा ठूलो सफलता अर्को छैन ।

आर्थिक सम्पन्नताको चुली टेकेका बिल गेट्सको डिभोर्स भएको छ । डायनाको एक झल्को पाउन संसारले मरिहत्ते गर्‍याे, तर युवराज चार्ल्सलाई  त्यो सम्बन्ध जचेन । आइन्स्टाइनको मस्तिष्क मानव सभ्यताका लागि उपहार बन्यो । उनै महान्आत्मा ‘यहुदी’का नाममा जन्मभूमिबाट लखेटिए । स्वरकिन्नरी लतामंगेशकरको स्वरलाई दुनियाँले पूजा गर्‍यो । जीवनको उत्तराद्र्धमा उनले स्वमूल्यांकन गर्दै भनिन्– ‘अर्को जन्म हुन्छ भने मलाई लतामंगेशकर भएर जन्मन नपरोस् । यसभित्र कति पीडा छ, त्यसको अनुभव मलाई मात्र छ ।’ त्यसैले जे छ त्यसमा चित्त बुझाउनु, जे छैन त्यसका पछिल्तिर नकुद्नु जीवन बाँच्ने असली कला हो । अरुको आँगनको दुबो हरियो देखेजस्तै हो– उपलब्धीको मापन । त्यसमा कुनै सार छैन ।

प्रतिकूल परिवेशमा अनुकूलको जमिन टेक्नु नै सफलताको मापन हो । अहिले जस्तो मेट्रो ट्रेन वा बोइङ चढेर मदन ल्हासा गएको भए ठोकेर भन्न सकिन्छ– मुनामदन कृतिको रचना हुने थिएन । उहिल्यै लाली पाउडर जन्मिएको हुँदो हो त लैला– मजनु, रोमियो–जुलियट यस धरामा देखा पर्ने थिएनन ।

न्यूक्लियरको आविष्कार भएको थियो भने रामायण र महाभारतका ती ठेलीको जन्म नै हुने थिएन । मानिस समस्याका कारण आतिन्छन, रुन्छन, कराउँछन, गुनासो गर्छन् । तर समस्या त हरेक युगमा थियो । कपाल फुलेपछि बाउले छोरालाई सरक्क राज्य सुम्पने रामराज्यमा पनि समस्या थिए । समस्याको गाँठो फुकाउन नै त मानव सभ्यता यो धरामा निसृत भएको हो । यही सही प्रयासले नै त उसले आफैँले पत्याउन नसक्ने गरी आविष्कार गर्‍यो ।

शास्त्रले खबरदारी गरेको छ– मुखबाट बोली निकाल्नुअघि एकपटक सोच्नु । लेख्नुअघि दुईपल्ट सोच्नु । केही काम गर्नुअघि तीनपल्ट सोच्नु । सधैं हेक्का राख्नु– घमण्डले मान्छे फुल्न सक्ला तर फैलिन सक्दैन । जो मान्छेसँग धनबाहेक अरु केही छैन, त्यो भन्दा महादरिद्र संसारमा अरु कोही हुँदैन ।

भविष्य रहेसम्म सपना देख्नुपर्छ । चुक घोप्ट्याएजस्तो रात चिर्न सके मात्र विहान आउँछ । आमाले शिशु जन्माएपछि प्रस्रव पीडा बिर्सिएजस्तै भत्किएका सपना टेकेर नयाँ सपना देख्नु जीवन हो शायद ।

भविष्य रहेसम्म सपना देख्नुपर्छ । चुक घोप्ट्याएजस्तो रात चिर्न सके मात्र विहान आउँछ । आमाले शिशु जन्माएपछि प्रस्रव पीडा बिर्सिएजस्तै भत्किएका सपना टेकेर नयाँ सपना देख्नु जीवन हो शायद । मान्छेको गुनासो र रहर पनि पानीमा लेखिएको अक्षरजस्तै रहेछन् । तरंगित त हुन्छ, स्थायी रहँदैन । पानीले पानीमा कसले पो पानी लेख्न सकेको छ र ? समयसँग जिस्किएर अनि जोरी खोजेर बिताएका ती दिन अब फिर्ता ल्याउन पक्कै सकिन्न ।

सुकर्मले ऊर्जा दिन्छ, दुष्कर्मले खोटी बनाउँछ । सुख खोज्न हिँडेको मानिस दुखको गर्तमा जाकिएको छ । सन्तान चाहिने सम्पतिले पुरिएको छ । सम्पति दरकार पर्ने सन्तानले घेरिएको छ । साधन धनीसँग छ, स्वाद गरिबले पाएको छ । नरम आसन पैसावालले जोडेको छ तर गहिरो निद्रा निर्धनको आँखाभित्र लुकेको छ । फेरिएको त मूलत : अंक मात्र हो।

प्रकृतिका नियम समान छन् । देशको राजनीतिक व्यवस्था फेरिए पनि गाईवस्तुले घाँस चपाएरै उग्राएका छन् । लामखुट्टेले रगत चुसेर भाग्ने क्रम छोडेको छैन । कली धपक्कै बलोस न बाघले कुनै बाहनामा घाँस खान थालेको छैन । मयूरको नाच उही छ । कोइली स्वरको सम्मोहन घटेको छैन । गौंथली गुँडको कलात्मक आकर्षण झन्झन् बढ्दो छ ।

सूर्यको पूर्वबाट शुरु भएको यात्रा पश्चिममा घर्किने क्रम यथावत छ । संगीतको सम्पूर्ण काव्य सात सुरमै सीमित छ । कखरा र एबीसीका अक्षर न बढ्न सके, न घट्न । यी यावत दृश्य देख्दादेख्दै पनि मानिसभित्र एउटा छद्म अहं छ, जसले प्रकृतिका हरेक अंशमा आफ्नो स्वामित्व खोज्छ ।

भरिया भएर सन्तानलाई शहरिया बनाउने बा र शहर भासिएका सन्तानबाट एउटा फरिया नपाउँदा पनि गुनासो नगर्ने आमाका सपना पाइला पाइला शहीद हुँदै आएका छन् । निराशाले सबैलाई लपेटेको छ । धेरै मानिस २५ वर्षकै उमेरमा मरेका छन् तर उनीहरुको अन्तिम संस्कार ७५ वर्षमा हुने गरेको छ । आखिर जति नै किताब पढे पनि पीडा लुकाएर हाँस्न र मन बाँधेर बाँच्न त जिन्दगीले नै सिकाउने हो ।

बीस वर्षको उमेरमा एउटा मानिस आफ्नो इच्छामा हिँड्छ, तीस वर्षमा बुद्धि र ४० वर्षमा अनुमानमा हिँड्छ । अज्ञानी हुनु लाजमर्दो होइन, जति सिक्ने इच्छा नराख्नु हो । बाफ बनेर उँडेका सपना एकदिन बादल बनाएर बर्षाउनु सफलता हो । केही यस्तो लेख जुन पढ्न लायक होस, केही त्यस्तो गर लेख्न लायक होस् । आत्मविश्वास पनि छाताजस्तै होस, झरी त रोक्दैन तैपनि बाछिटाबाट बचाउँछ ।

बाफ बनेर उँडेका सपना एकदिन बादल बनाएर बर्षाउनु सफलता हो । केही यस्तो लेख जुन पढ्न लायक होस, केही त्यस्तो गर लेख्न लायक होस् । आत्मविश्वास पनि छाताजस्तै होस, झरी त रोक्दैन तैपनि बाछिटाबाट बचाउँछ ।

समय घडी हेरेर मात्र नभई बाटो हिँडेर पनि घर्किने रहेछ । धनी र असलमा मान्छेमा फरक के हो भने धनी मानिस अरुको दुःखमा स्वार्थ देख्छ भने असल मानिसले दया । सफल मानिस फैसलाले दुनियाँ बद्ल्छ । असफल मानिस दुनियाँको डरले फैसला बद्ल्छ । जिन्दगीमा यस्तो मानिसलाई किमार्थ अन्याय नगर्नु जो सँग गुहार्न ईश्वरबाहेक कोही हुँदैन । जिन्दगी कुहिरोजस्तै हुन्छ, जति हिँड्दै गयो उति बाटो देखिदै जान्छ । मेहनत, हिम्मत र लगनले सपना सफलतामा अनुवाद हुन्छ । सबै गुमाएर पनि हौसला बाँकी छ भने केही गुमेको छैन ।

टेकेको लाठी, समाएको हाँगा र उक्लिएको सिंढी बिर्सिनेको अस्तित्व एकदिन नामेठ भएर जान्छ । शरीरको सौन्दर्य त भ्रम हो । सबैभन्दा सुन्दर वाणी हो, यसले दिल जित्न र चिर्न दुवै सक्छ । दुनियाँमा समस्या समस्यामा नभएर दृष्टिकोणमा हुन्छ । आफू अज्ञानी छु भन्ने थाहा पाउनु ज्ञानको ठूलो फड्को हो । प्रकृतिको नियम यो छ कि जुन रुखमा मीठो फल हुन्छ, मान्छे त्यहीँ बढी ढुंगा मिल्काउँछन् ।

ठूलो मानिस बन्नु उत्तम हो, अझ राम्रो मान्छे बन्नु सर्वोत्तम हो । हार्दिक सम्बन्धले बाचा, कसम माग्दैन । रोज डे, प्रपोज डे, चकलेट डे जस्तै रोटी डे हुँदो हो त संसारमा कसैले सारंगी पेट बाँच्नु पर्दैनथ्यो । अभावको गीत लेख्न दरबार पर्दैनथ्यो । आखिर जसले जस्तो बाटो बनाउँछ, लक्ष्य उस्तै भेट्ने हो । तागतमा जीवन र कमजोरीमा हार हुन्छ । गल्ती भनेको काममा निरन्तर लागिरहेको सबुत हो । हामी त्यही हौं, जुन आफ्नो सोचले बनाएको हुन्छ । दुःखमा साथ दिनेहरु ईश्वर हुन्छन्, सुखमा साथ दिनेहरु मनुष्य । हरेक विजेता त्यो हार खाएको मानिस हो, जसले फेरि प्रयास गर्न जानेको हुन्छ ।

दुःखमा साथ दिनेहरु ईश्वर हुन्छन्, सुखमा साथ दिनेहरु मनुष्य । हरेक विजेता त्यो हार खाएको मानिस हो, जसले फेरि प्रयास गर्न जानेको हुन्छ ।

सपना देख्ने सोख हुनेलाई रात छोटो लाग्छ । जसलाई सपना पूरा गर्ने सोख छ, उसलाई दिन छोटो लाग्छ । कहिले समयअनुसार आवश्यकता बदलिन्छ भने कहिले आवश्यकताअनुसार समय बद्लिदैन । उज्यालोमा त कोही न कोही अवश्य भेटिन्छ, त्यसैले त्यस्तो मानिस खोज्नुस् जसले अन्धकारमा पनि तपाईंलाई साथ दिन्छ । आफैं मेहनत गरेर आफ्नो भाग्य लेख्नू , नत्र परिस्थितिले तपाईंको भाग्य लेखिदिने छ ।

परारजस्तो पोहोर थिएन, पोहोरजस्तो अहिले छैन् । यसरी नै समय बगिरहेको छ । कुखुराले बासेर, मानिसले घण्टाघर जस्तो घडी बनाएर समयलाई कैद गर्ने दुष्प्रयास त गर्‍यो, तर निष्फल हुँदै गइरहेको छ । मानिसले चरा देखेर जहाज बनायो, माछाको जीवन नक्कल गरेर पानी जहाज बनेर तैरिन जान्यो । खै, संसारको सबैभन्दा विवेकशील जुनी पाएको मानिस तर सार्थक मानिस भएर बाँच्न किमार्थ जानेन् ।

आज शहरमा घरभन्दा अग्ला पर्खाल छन् । जनताको भात खाने पैसा काटेर बम, गोली र बारुदमा पैसा स्वाहा बनाइएको छ । आखिर के का लागि ? नीतिमध्ये अब्बल नीति मानिने राजनीतिको एउटै मन्त्र हो– मानव धर्म । तर युद्धका लाभाहरु बीचमा बसेर शान्तिको मन्त्र जप्नुपर्ने यो बाध्यताको जड के हो ? आगोमा हात राख्यो भने पोल्छ । पोल्नु आगोको धर्म हो । हिउँले हात ठिहिर्‍याउँछ । सिस्नुमा हात राख्दा पोलेन भने, जाँड खाँदा लागेन भने त्यो के जाँड, त्यो सिस्नो के सिस्नो ? जाबो एउटा रेसम किराले त मानिसको आङ्लाई वर्षौंसम्म जोगाएर आफूलाई कीर्तिमानी बनाउँछ भने हामीले हाम्रो जीवनलाई सार्थक बनाउन कति गर्नुपर्छ ?

संसारमा सबैभन्दा बढी दिइने तर कम ग्रहण गरिने वस्तु हो– अर्ती । आफूभित्रबाट आत्मसात गरिएको वस्तु मात्र दिगो र चीरस्थायी हुनसक्छ । नयाँ वर्ष शुभकामनामा सीमित भयो भने त्यो देउरालीको ढुंगो घुम्ने कामभन्दा पर नहुने पक्का छ ।

संसारमा सबैभन्दा बढी दिइने तर कम ग्रहण गरिने वस्तु हो– अर्ती । आफूभित्रबाट आत्मसात गरिएको वस्तु मात्र दिगो र चीरस्थायी हुनसक्छ । नयाँ वर्ष शुभकामनामा सीमित भयो भने त्यो देउरालीको ढुंगो घुम्ने कामभन्दा पर नहुने पक्का छ । हरेक समयलाई शुभघडी मान्ने परम्परा बस्यो भने नयाँ वर्षले हैन, कामको प्रतिफलले जीवन नयाँ ढर्रामा प्रवेश गराउँछ । त्यतिबेला उड्न पुतली बन्नु पर्दैन । इन्द्रिय शून्य तौल भएर कावा खान दौडाउने पक्का छ ।