काठमाडौं- नेपाली कांग्रेसका निर्वतमान सभापति शेरबहादुर देउवाले २०४८ यता जित्दै आएको गृहजिल्ला डडेल्धुरामा यसपटक नतिजा उल्टियो । डडेल्धुरा मात्रै होइन, जेन–जी आन्दोलनपछि रुपान्तरणको नारा बोकेका सभापति गगनकुमार थापासमेत सर्लाही–४ बाट पराजित भए । पराजयपछि केही क्षेत्रका कांग्रेस उम्मेदवार हराउन निवर्तमान संस्थापन पक्ष अर्थात् देउवा समूहको हात रहेको चर्चा छरपष्ट छ । तर नतिजा हेर्दा अन्तघातले मात्रै कांग्रेस हारेको भन्ने अवस्था छैन । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीप्रति देखिएको चुनावी लहरले कांग्रेससहित पुराना दललाई बढारिदिएको छ ।

आश्वासन दिएर काम नगर्ने पुराना दलको नियतबाट आजित मतदाताले यसपटक नयाँलाई परीक्षण गर्न चाहे । त्यही घानमा ४ दशकदेखि डडेल्धुरामा कायम कांंग्रेसको विरासत भत्किँदा नेता नैनसिंह महर पराजित हुन पुगे । उनलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का उम्मेदवार ताराप्रसाद जोशीले सात हजार १० मतले हराए । महरको पराजयमा यतिबेला सिंगापुरमा रहेका देउवाबाट भएको अन्र्तघातको चर्चा छ । देउवाले महरलाई हराउन सिंगापुरबाट सयौँ मतदातालाई फोन गरेको समाचार एकपछि अर्को भाइरल भइरहेका छन् ।

त्यस चर्चामा सत्यता छ वा छैन, देशभरको लज्जास्पद नतिजापछि पार्टीले अझैसम्म चुनावी समीक्षा गरेको छैन । आइतबार मात्रै समानुपातिक सांसद सिफारिसका लागि केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिको बैठक बसेको छ । यति ठूलो चुनावी धक्का व्यहोरेको कांग्रेसको अबको रणनीति के होला ? कांग्रेस धुल टक्टक्याउँदै कसरी अघि बढ्ला ? डडेल्धुरामा आफैँ पराजित हुन पुगेका कांग्रेस नेता नैनसिंह महरसँग खबरहबले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

कांग्रेसको गढमा समेत जित निकाल्न सक्नु भएन । यहाँलाई कहाँनिर बल पुगेन ?

म कांग्रेसको विरासत जोगाउन डडेल्धुरा गएको हुँ । हामीले लामो समयदेखि जनताको माग र समस्या पहिचान गरेर समयानुकूल रणनीति बनाउन सकेनौँ । जसकारण पार्टी समय सान्र्दभिक बनेन । त्यहीकारण म लगायत सयौँ उम्मेदवारले पराजय ब्यहोर्नुपरे जस्तो लाग्छ ।

पुसमा भएको दोस्रो विशेष महाधिवेशनपछि पार्टी बदलिएको भाष्यसहित निर्वाचनमा होमिए पनि लज्जासपद हार हुनुको कारण के हो जस्तो लाग्छ ?

अब एक डेढ हप्ताभित्र पार्टीले समष्टिगत समीक्षा गर्ने तयारी भइरहेको छ । त्यसपछि कहाँ, को, के कारणले पराजित भइयो, के कमजोरी भयो, पराजित गराउन क–कसको भूमिका रह्यो भन्ने वडा तहबाटै छलफलसहित रिपोर्ट संकलन गरेर समीक्षा गर्नेछौं । त्यसपछि कारण बाहिर आउनेछ ।

तपाईं तत्कालीन सभापति देउवानिकट भए पनि विशेष महाधिवेशनबाट नेतृत्व लिएका गगनकुमार थापाको हातबाट टिकट लिएर चुनावमा होमिनुभयो । निर्वतमान सभापतिको क्षेत्रमा जाँदै गर्दा उहाँको साथ मिल्यो कि मिलेन ?

म निर्वतमान सभापति शेरबहादुर देउवानिकट रहेर काम गरेको नेता हुँ । उहाँको परिवार र सचिवालयले सुझाएरै टिकट लिएको थिएँ । उम्मेदवारी दर्ताको समयमा मध्यराति १२ बजे शेरबहादुर दाइले म लड्दिनँ भनेपछि उहाँनिकट सबैको सहयोगले नै मैले टिकट पाएको थिएँ । टिकट लिइसकेपछि भने उहाँहरूसँग कुनै संवाद हुन सकेन ।

टिकट लिएर डडेल्धुरा जाँदा र नतिजा आफ्नो पोल्टामा नपरेर फर्किनुपर्दा यहाँको मानसपटलमा कस्ता सोच आए ?
प्रजातन्त्रमा हारजित जे हुन्छ, स्वीकार्नु यसको विशेषता हो । हामीले जितलाई मात्रै महत्व दिइरहेका हुन्छौं । प्रजातान्त्रिक विचार बोकोर लामो समयदेखि यसकै लागि लडेकाले निर्वाचनमा सहभागी हुँदा आएको परिणामलाई स्वीकार्न तयार हुनुपर्छ ।

म पनि त्यहीँ धारणासाथ डडेल्धुरा गएको थिएँ, जितेको भए गजबै हुन्थ्यो तर पराजयबाट म हतोत्साहित छैन । त्यसकारण निर्वाचन जित्ने–हार्ने मेरो उद्देश्य अहिलेलाई सकिएको छ । कांग्रेसलाई अहिले देशभर आएको सुनामीले बालुवा बनाएको छ । दल र उम्मेदवारप्रति जनताको विश्वास सधैँ एकै रहँदैन । त्यसैले त्यो बालुवामा जरा गाडेर विरुवा उमार्दै पालुवा पलाउने बनाउनुपर्छ । त्यसलाई हराभरा बनाउँदै पार्टी पुनःनिर्माण गर्नुपर्ने छ । त्यसका लागि बहुपक्षीय छलफलमा छु ।

निर्वाचनको यति ठूलो धक्कापछि कांग्रेसले अब आफूलाई कसरी उभ्याउँछ ?

अहिलेसम्म कसैले पनि निर्वाचन समीक्षाको खाका पेश गरेको छैन । हिजोको अवस्था अब कसैको रहेन । देशभर चुनावी सुनामीले हामीसहित पुराना दललाई बालुवा बनाइसकेपछि अहिले त्यहाँ कुनै बुट्यान पातपतिङ्गर छैन । अब हिजोका गल्ती, कमजोरी सच्याउँदै नयाँ सुरुवात गर्ने हो । जनसम्पर्क बढाउँदै, जनतामै भिजेर जनचाहानाअनुरुप नयाँ बनेर अगाडि बढ्ने हो । त्यसकारण हिजोका लेनदेन, आग्रहपूर्वाग्रह, सर्मथन र विरोध सबै डिलिट गरेर नयाँ ऊर्जासहित पार्टी र आफूलाई समयसापेक्ष बदलेर बलियो बनाउन अगाडि बढ्ने हो ।

सभापतिले चुनावी नतिजापछि नैतिकताको आधारमा राजीनामा दिन्छु भन्नुभयो । नेतृत्व पुनगर्ठनको सम्भावना छ ?

यो विषयमा म व्यक्तिगत रुपमा जान चाहन्न । पार्टीको आधार खोज्नुपर्ने अवस्था छ, त्यसका लागि कसले के त्याग्नुपर्ने हुन्छ, सबै अवस्थाका लागि तयार रहेर काम गर्ने हो । अन्यथा, पार्टीको अस्तित्व संकटमा पर्छ ।

निर्वतमान सभापति देउवा फागुन १९ गते फर्किने बताउँदै सिंगापुर उड्नुभएको तर, फर्किनुभएन । उतैबाट यहाँलाई हराउन भूमिका खेलेको खबर आए । त्यसमा सत्यता छ ?

मेरो क्षेत्रमा ४६ हजार हाराहारीमा मत खसेको थियो । त्यसमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार ताराप्रसाद जोशीको मतसमेत मलाई आएको भन्ने मेरो विश्वास हो । घात–अन्तरघात भए–भएन भन्नेबारे मैले यहाँलाई भनिसकेँ । विपक्षी उम्मेदवारसम्मले मलाई मत दिएको विश्वास राखेको छु । अन्य कुरामा अब तलबाट रिपोर्ट आउला । तर त्यसको पनि कुनै अर्थ रहँदैन । घात–अन्तरघातले मात्रै पार्टीमा यो अवस्था भएको छैन । त्यसैले पार्टी सुधारका लागि खटेको छु ।

विशेष महाधिवेसनपछिको समूह र निर्वतमान संस्थापन पक्ष अझै पनि दुई धारमा छन्, पार्टीलाई बलियो बनाउन निर्वतमान सभापतिसँग संवाद भएको छ ?

उहाँ उपचारका लागि सिंगापुर जानुभएको छ । उपचारपछि फर्किने आशा गरेका छौँ । अहिले मेरो औपचारिक रुपमा दोहोरो संवाद भएको छैन ।