काठमाडौँ– उपत्यकाका ४ नगरपालिकाको संयुक्त प्रयासमा बुधबारदेखि रात्रिकालीन बस सेवा सुरु भएको छ । काठमाडौँ, ललितपुर महानगरपालिका र बुढानीलकण्ठ, चन्द्रागिरि नगरपालिकाको सहकार्यमा यो सेवा सुरु भएको हो । राति ८ बजेबाट सुरु हुने यो सेवा ११ बजेसम्म मात्रै उपलब्ध हुनेछ । सिसिटिभी, वाइफाइ, सुरक्षाकर्मीसहितको अत्याधुनिक सुविधासहित साझाका ४ विद्युतीय बस २ फरक रुटमा चल्ने यी बस छन् ।
विशेष गरी मुख्य व्यापारिक केन्द्र र सर्वसाधारणको अत्यधिक चाप हुने अस्पताल क्षेत्रलाई समेटेर उक्त रुट तय गरिएको छ । जुन काठमाडौँको पूर्वपश्चिम र दक्षिण रुटमार्फत ४ पालिकाको भूगोललाई समेटिएको छ ।
पहिले पनि सुरुवात गरिएको थियो रात्रिकालीन बस सेवा
चार पालिकाले बुधबारबाट थालेको रात्रिकालीन बस सेवा उपत्यकावासीका र लागि पहिलो भने होइन । तत्कालीन मेयर विद्यासुन्दर शाक्यको कार्यकालमा काठमाडौँ महानगरपालिकाले रात्रिकालीन बस सेवा शुरू गरेको थियो । तर केही समयपछि नै बन्द भएको थियो । महानगरले ८ बजेपछि सञ्चालन हुने रात्रिबसलाई सुविधा दिने जनाए पनि व्यवसायीले चासो नदेखाएपछि चलेको थिएन ।
यस्तै, २६ असार २०७६ बाट साझा यातायात आफैले न्युरोड गेटलाई केन्द्र बनाएर तीन वटा रुटमा रात्रिकालीन बस सेवा सुरु गरेको थियो । आर्थिक जटिलता र यात्रु अभावमा छोटो समयमै उक्त सेवा बन्द भयो ।
संघीय सरकारको संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले भने ‘रात्रिकालीन सम्पदा यात्रा’ योजना अघि सार्यो । जहाँ काठमाडौँ, भक्तपुर, पाटन र कीर्तिपुरका कला, संस्कृति र सम्पदालाई केन्द्रमा राख्दै स्थानीय उत्पादनलाई समेत बढावा दिने बताइयो । २०७९ साल भदौ १५ गते तत्कालीन मन्त्री जीवनराम श्रेष्ठले उद्घाटन गरे । तर यी सबै प्रयास पूर्वयोजनाबिनै सुरु गर्दा समन्वय र आर्थिक अभावमा वर्षदिन पनि टिक्न सकेनन् ।
द्रुत बस सेवा
रात्रिकालीन बस सेवा जस्तै काठमाडौँको सार्वजनिक यातायातलाई चुस्त बनाउन सरकारले २०८०, असोज ३ अर्थात् संविधान दिवसको अवसरमा तामझामका साथ द्रुत बस सेवा सुरु गरेको थियो । तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री प्रकाश ज्वालाले करोडौँ रकम खर्चेर सुरु गरेको उक्त योजना महिना दिन पनि टिकेन ।
पूर्वतयारी बिना नै मन्त्रीले गर्ने यस्ता महत्वकांक्षी योजनाले राज्यको ढुकुटीबाट द्रुत बसको रुटका लागि सडकमा रङ लगाउन, ट्राफिक संकेत राख्न र सडकको सामान्य सुधारमा मात्र साढे दुई करोड रुपैयाँ खर्च भयो । तर उपलब्धि शून्य भयो । सडक ६ लेनको नबन्दासम्म द्रुत बस सेवा सुचारु गर्न नसकिने जानकारको सुझाव अटेरी गर्दै मन्त्री ज्वालाले उक्त निर्णय गरेका थिए ।
रत्नपार्कबाट सूर्यविनायकसम्म १८.५ किलोमिटर खण्डका लागि यो योजना अघि सारिएको थियो । अत्यधिक ट्राफिक जाम हुने समय बिहान ९ देखि ११ र साँझ ४ देखि ६ बजेसम्म २५ बस सञ्चालनमा ल्याइयो । सडकमा रातो रङ लगाएका १९ ठाउँमा मात्रै बस रोकेर यात्रु चढाउने र ओराल्ने व्यवस्था गरिएको थियो ।
‘हप अन हप अफ’
पर्यटकलाई काठमाडौँ उपत्यकामा रहेका सम्पदा क्षेत्रसँग जोड्ने लक्ष्यसहित सरकारले जेठ ९, २०८० देखि ‘हप अन हप अफ’ हेरिटेज टुर बस सेवा सुरु गर्यो । आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक दुबैका लागि यो सेवा पर्यटन मन्त्रालयले सुरु गरेको हो । जसका लागि तत्कालीन समयमा साझाका ४० विद्युतीय बसमध्ये मध्ये दुई बस सम्पदा घुम्ती सेवाको रूपमा सञ्चालन गरिएको थियो । सो सेवा प्रयोग गर्दा ‘हप अन हप अफ’ अर्थात्, एकपटक ५ सय शुल्क तिरेर बिहान ८ बजेदेखि साँझ ६ बजेसम्म प्रयोग गर्न सकिन्थ्यो ।
पर्यटन मन्त्रालय, पर्यटन विकास बोर्ड र साझा यातायातको सहकार्यमा थालिएको यो सेवामा यात्रु आफ्नो रुचिअनुसार सम्पदा क्षेत्रको भ्रमण गरी पुनः अर्को स्थान जान सक्थे । तोकिएको रुटमा घुमिरहने ‘हप अन हप अफ’ को टिकट देखाएपछि जुनै बस आए पनि अर्को स्थान जान सक्ने सुविधा थियो । तर पूर्वतयारीबिना नै सुरु गरिएको यो सेवामा साझाका बस केही दिन त यात्रु बिना नै घुमिरहे । तर स्रोत सुनिश्चितता नभएपछि २ महिनामै सेवा बन्द गरियो ।
यी बस पुलचोकबाट कुपन्डोल, थापाथली, शहीदगेट, सुनधारा, जमल, दरबारमार्ग, कमलपोखरी, नक्साल भगवतीबहाल, मैतीदेवी, गौशाला, गुह्येश्वरी चल्थे। त्यहाँबाट तारागाउँ, बौद्ध, चाबहिल महाराजगन्ज स्वयम्भू, छाउनी, कालीमाटी, बल्खु, एकान्तकुना र जावलाखेलसम्म पुग्थे । जसकारण यतिबेला ती रुटमा ती बस रोकिने ‘हप अन हप अफ’ लेखिएको साइनबोर्ड स्टेसन अझैपनि देख्न सकिन्छ ।
पर्यटनमन्त्री सुदन किरातीले दुई महिनाको मात्रै खर्च जोहो गरेर सुरु गराएका थिए । सो अवधि समाप्त भएपछि साझाले सेवा दिन बन्द गरेको हो । यसरी स्रोत यकिन नगरी मन्त्रीको हठका कारण यो योजना पनि स्टन्टबाजीमै सिमित हुन गयो ।
कसरी गरिएको थियो हप अन, हप अफ बस सेवाको परिकल्पना ?
नेपाल पर्यटन बोर्डले सन् २०१८, १९ देखि नै पर्यटकका लागि हप अन, हप अफ बस सञ्चालनको विषयमा पहल थालेको थियो ।
जसका लागि पूर्वकार्यकारी प्रमुख दीपकराज जोशीको कार्यकालमा सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययन भएको थियो । उक्त अध्ययनले अत्याधीक पर्यटक, ट्राफिक फ्रि र फराकिलो सडक भएमा मात्रै यस्तो सेवा सञ्चालन हुन नसक्ने निष्कर्ष निकालेको थियो । तर मन्त्री गुरुङले उक्त अध्ययनलाई वेवास्ता गर्दै यो सेवा शुरू गरे । परिणामस्वरप दीर्घकालीन हुन सकेन ।
सटल बस सेवा
तत्कालीन पर्यटनमन्त्री प्रेम आलेले त्रिभुवन विमानस्थल क्षेत्रमा निःशुल्क एयरपोर्ट सटल बस सेवा शुरू गराएका थिए । पर्यटन बोर्डद्वारा गत जेठदेखि परिचालित यो सेवा भने अहिले पनि सञ्चालनमा रहेको एयरपोर्ट स्रोतले जानकारी दिएको छ । ‘अहिले पनि आन्तरिक तथा बाह्य दुबैतर्फ यो सेवा दिइरहेका छौँ,’ उक्त स्रोतले भन्यो । नेपाल बन्द वा अन्य कारणले यात्रु विमानस्थलमा अलपत्र पर्दा गन्तव्यसम्म पुर्याउन यो सेवा सुरु भएको हो ।
यस्तै, तीन वर्षअघि घोषणा गरिएको सटल बस सेवा अन्ततः पोखरा महानगरपालिकाले पनि नयाँ वर्षसँगै कार्यान्वयनमा ल्याएको छ । आर्थिक वर्ष २०७०/०८० मा घोषणा गरेको सेवा २०८३ वैशाख १ गतेदेखि सुरु भएको छ । उक्त सेवा पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलदेखि अमरसिंह चोकसम्म सञ्चालन हुनेछ । असारसम्म निःशुल्क रहने उक्त सेवा त्यसपछि न्यूनतम शुल्कमा निरन्तरता दिइनेछ । बिहान ६ बजेदेखि राति १० बजेसम्म दैनिक दुई बस सञ्चालन गरिने महानगरले जनाएको छ ।
निलो बस
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले निर्वाचित भएपछि महिलाका लागि चितवनमा १७ साउन २०८० देखि निशुल्क ब्लु बस सेवा सुरु गरेका थिए । २१ फाल्गुनको निर्वाचनबाट बहुमत पाएर सरकारमा पुगेको रास्वपा नेतृत्वको सरकारले यतिबेला सय बुँदे कार्यसूचीमा तीन महिनाभित्र उक्त सेवा सातै प्रदेशमा विस्तार गर्ने बताएको छ । तथापि चितवनमा सञ्चालित यो सेवा हाल प्राविधिक र कानुनी जटिलता देखाउँदै स्थगित गरिएको छ ।
नयाँ वर्षदेखि सुरु भएको रात्रिकालीन बस सेवा निरन्तर सुचारु गर्न के छ तयारी ?
विगतको प्रयासलाई पालिकासँगको सहकार्यमा पुनः सुचारु गरिएकाले अब चाहिँ यसले निरन्तरता पाउने साझा यातायातका सीइओ भुपेन्द्र अर्यालले बताए ।
‘सरोकारवाला निकायको पर्याप्त सपोर्ट नहुँदा विगतमा हामी प्रयास सफल हुन सकेनौँ । अहिले हामीलाई ४ पालिकाको सहयोग छ, यसलाई निरन्तरता दिने गरी योजना बनाएका छौँ,’ उनले भने ।
अर्यालका अनुसार अहिले साझाको आफ्नै कोषबाट पाइलटिङ प्रोजेक्टका रुपमा यो सेवा थालिएको हो ।
‘रातिमा सेवा दिन कर्मचारीका लागि ६ देखि ७ हजार रुपैयाँ बढी खर्च लाग्छ यसको लागि अर्को वर्षदेखि पालिकाले बजेट व्यवस्थापन गर्नुपर्छ र घाटा पूर्ति गर्न उहाँहरू तयार पनि हुनुहुन्छ,’ उनले थपे, यसका लागि आवश्यक पूर्वाधार चार्जिङ स्टेसन, पार्किङका लगायतका लागि पनि उहाँहरू सकारात्मक हुनुहुन्छ ।
प्रतिक्रिया