काठमाडौं- पारसमणि गोलाल संसदीय निर्वाचनमा उदयपुर क्षेत्र नम्बर १ बाट निर्वाचित सांसद हुन् । सत्तापक्षकै सांसद भएपनि उनी प्रतिनिधि सभामा सरकारलाई निरन्तर घचघच्याइरहने जनप्रतिनिधि मानिन्छन् । प्रतिनिधिसभाको बैठकमा उनले भौतिक पूर्वाधारमन्त्री सुनिल लम्साल सामान्य बिरामी हुँदा हेलिकप्टर चढेर उपचारका लागि काठमाडौँ आएको विषयमा कडा प्रश्न सोधे ।

उनले सरकारका नराम्रा काममा लम्पसार परेर साथ नदिने उल्लेख गरे । सरकार स्टन्टबाज शैलीमा लाग्नु नहुने उनको भनाइ छ । उनी सदनमा प्रश्न उठाएको भरमा सरकारको विरोध गर्‍यो भनेर बुझ्नु गलत भएको टिप्पणी गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘भ्रमणको बाहानामा १८–२० लाख खर्च गर्नु हुँदैन। एउटा गाउँमा सर्पको उपचार नपाएर मान्छे छटपटाएर मरेको छ। तर मन्त्रीहरु हेलिकप्टरमा अनुगमनका नाममा, अनेकथरी नाममा कुदिरहनु भएको छ । जनता तड्पेर मरिराखेको अवस्थामा सरकारमा रहेका व्यक्तिहरू मोजमस्तीमा लाग्नु हुँदैन भन्ने हाम्रो कुरा हो । सरकारका केही कामहरू गरिबमुखी भएनन् ।’

उनी वर्तमान सरकार जनतामुखी नभएकोमा असन्तुष्ट छन् । हिजोका सरकार पनि जनमुखी नभएकाले विद्रोह भएको उनको धारणा छ । पछिल्लो विकसित राजनीतिक घटनाक्रम, सरकारको कार्यशैली, जनअपेक्षा लगायत विषयमा केन्द्रित रहेर खबरहबले उदयपुर क्षेत्र नम्बर १ बाट निर्वाचित रास्वपाका सांसद पारसमणि गेलालसँग कुराकानी गरेको छ । प्रस्तुत छ कुराकानीको सम्पादित अंश-

सरकारप्रति सत्तापक्षकै सांसदहरू सन्तुष्ट हुनुहुन्न है ?

हामी जनप्रतिनिधि हौँ, त्यसैले जनताका आवाज उठाउँछौँ । जनताको चाहना अनुसार सरकार चल्नुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छौँ । हामीलाई संसद के हो, सदन के हो, सांसद के हो ? सबै थाहा छ । सरकार के हो भन्ने कुरो पनि बुझेका छौँ । हामीले जनताको पक्षबाट खेल्नुपर्ने भूमिका खेलेको हो । हामीले सरकारको विरोध गरेको होइन । सरकारले राम्रो काम गर्नुपर्छ भनेर घचघच्याइरहेका छौँ । सरकारले नराम्रा काम गरे लम्पसार परेर समर्थन गर्नु हुँदैन भन्ने मान्यता राखेको हो ।

सुरुमा त तपाईँहरू पार्टी र सरकारका गतिविधिमा विपक्षीले आलोचना गर्दा एकस्वर लागेर बचाउमा उत्रनुहुन्थ्यो । यस्तो परिवर्तन कसरी आयो ?

त्यसो होइन । हामी पहिलाजस्तो लम्पसारवादी होइन, लोकतान्त्रिक अभ्यासमा छौँ । सदन जनताको आवाज बोल्ने थलो हो । जनता के भन्छन् ? जनताले के अपेक्षा राखेका छन् ? जनताको दुःख के छ ? यो प्रश्न उठाउने ठाउँ हो । त्यसकारण सदनमा प्रश्न उठाएकै भरमा सरकारविरोधी रहेछ भनेर बुझ्नु हुँदैन । सरकारले राम्रो काम गर्नुपर्छ भनेर घचघच्याएको हो ।

तपाईंहरु सरकारका कुन कुन कुरामा असन्तुष्ट हो ?

प्रधानमन्त्रीको नियतमा खोट छ जस्तो मलाई लाग्दैन । तर उहाँ राम्रो हुँदै गर्दा सबै मन्त्रीहरूको कार्यशैली सबै राम्रो छ भन्ने पक्षमा हामी छैनौँ । मन्त्रीहरूले कार्यशैली परिवर्तन गर्नुपर्छ । स्टन्टबाजी कार्यशैलीमा लाग्नु हुँदैन । मन्त्रीहरूले हरेक भूगोलको समस्या बुझ्नका लागि सांसदहरूलाई सोधे भइगो नि । कहाँ के समस्या छ, बुझे भयो । समस्याको समाधान गर्न कसरी काम गर्ने भन्ने सल्लाह गरे भयो ।

सांसदलाई सहज तरिकाले सोध्ने हो भने उहाँहरुले बताइदिनुहुन्छ । त्यसकारण मैले मन्त्रीहरूलाई सन्देश दिन खोजेको हो । मन्त्रीहरूले कार्यशैली परिवर्तन गर्नुपर्छ । भ्रमणको बाहानामा १८– २० लाख खर्च गर्ने प्रवृत्ति राम्रो होइन । गाउँमा सर्पदंशको उपचार नपाएर मान्छे छटपटाएर मरेका छन् । तर मन्त्रीहरु अनुगमन र अनेक बहानामा हेलिकप्टरमा कुदिरहनु भएको छ । जनता तड्पेर मर्ने अवस्थामा सरकारमा रहेका व्यक्तिहरू मोजमस्तीमा लाग्नु हुँदैन भन्ने हाम्रो कुरा हो ।

गाउँमा एउटा राम्रो डाक्टर छैन । यी पैसाहरू त्यहाँ खर्च गरे भयो नि । सरकारका केही कामहरू गरिबमुखी भएनन् । न्यून वर्गमुखी भएनन्, जनमुखी भएनन् भन्ने हाम्रो स्पष्ट आवाज हो । त्यो हुनुपर्छ भनेर हामी जहिले घचघच्याइरहन्छौँ ।

हिजो पनि त्यही नभएका कारणले गर्दा विद्रोह भएको हो । सरकारले गरिबी बुझ्नुपर्‍यो, गरिबीतिर धकेल्ने र उसलाई हटाउने काममा लाग्नुभएन । गरिबी बुझ्ने नेता नै मन्त्री बन्नुपर्‍यो भन्ने हाम्रो धारणा हो । सुकिलामुकिलालाई अझै सुकिलो बनाउँदै लाने गरिबलाई दिनहुँ तड्पाइरहने सरकार त हामीले कल्पना गरेको होइन नि !

भोलि तपाईँहरूलाई यो प्रश्न उठाएको विषयमा पार्टी र सरकारमा भएका मानिसहरुले कारबाही गरे भने के गर्नुहुन्छ ?

हामीलाई पार्टी सभापतिले लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा प्रश्न उठाउन पाइँदैन भनेर आजसम्म भन्नुभएको छैन । सरकारमा रहेका आदरणीय प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहज्यूले पनि तपाईँहरूले प्रश्न उठाउन पाउनु हुँदैन भन्नुभएको छैन । यो लोकतान्त्रिक व्यवस्था हो, लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा आफूले देखेका र चित्त नबुझेका विषयहरुमा प्रश्न गर्न र सरकारलाई घचघच्याउन पाइन्छ ।

आदरणीय नेताहरूलाई पनि यो कुरा र अभ्यासबारे थाहा छ, त्यसकारण उहाँहरु यो दिशामा जानुहुन्न । र, हामीले यस्तो कुरा राख्दा उहाँहरुले पनि गर्व गर्नुपर्छ । लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा जनताको कुरा स्पष्ट रुपमा राख्नु भनेको न्यायका खातिर हो ।

हामीले सरकारले चाहेको सल्लाह मागेको खण्डमा सल्लाह पनि दिन्छौँ र ट्रयाकभन्दा बाहिर गएर काम गर्न खोज्यो भने रचनात्मक आलोचना पनि गर्छौँ । तर हाम्रो कुरा के हो भने सरकार गलत तरिकाले हिँड्नु हुँदैन । यो मनोरञ्जन गर्ने समय होइन । यो युगान्तकारी परिवर्तनका लागि योगदान दिने समय हो ।

हामीले गरेको गल्तीले सारा युवाको भविष्य सकिन्छ भन्ने कुरालाई मध्यनजर गर्दै हामीले सजग गराइरहनु पर्छ । त्यसकारण हामी सरकारलाई खबरदारी गर्छौँ, प्रश्न गर्छौँ । सही कार्यशैली र दिशातिर जानुपर्छ भन्छौँ । अनावश्यक पैसा खर्च गरेर हिँड्नु हुँदैन, जनताको चुलोसम्म सरकारले खर्च गर्ने पैसा सेवा गर्न पाउनुपर्छ । यो हाम्रो स्पष्ट भिजन र धारणा हो ।

अहिले पार्टी सभापति र प्रधानमन्त्री बीचको दूरी बढेको छ रे ! त्यसकारण तपाईंहरुजस्ता सांसदहरु सरकारको विपक्षमा हुनुहुन्छ रे हो ?

यो हिजोका दिनमा हालीमुहाली गरेर राज्यकोषको पैसा दुरुपयोग गरेर र देशलाई लुट्दै ऐस आराम गरेर हिँडेका मान्छेहरुले आरोप लगाउने विषय हो । सम्माननीय प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापति रवि लामिछानेबीच सम्बन्धमा कुनै खटपट छैन । होला, कहिलेकाहीँ काम गर्दै जाँदा यसरी अगाडि बढौँ भनेर एक जनाले भन्नुहोला, अर्कोले यसरी होइन, बरु यसरी गरौँ भन्नुहोला । त्यो भनेको दूरी बढेको होइन । सल्लाह र छलफल भएको हो । सम्बन्धमा एक इन्च पनि तलमाथि भएको छैन । हामीलाई त्यो किसिमको महसुस पनि छैन ।

कुनै पनि सांसदलाई सरकारको विरोधमा बोल है भनेर कसैले कान फुकेको प्रमाण कसैले ल्याउँछ भने म त्यसलाई पुरस्कार दिन्छु । त्यसकारण हामी जनताको सेवक हौँ । जनताको आवाज बोलिरहन्छौँ । सत्तापक्षमा भएका सांसदले जनताको आवाज बोल्नु हुँदैन भनेर कहाँ लेखेको छ र ?

अहिले त प्रधानमन्त्री हटाएर पार्टी सभापतिलाई प्रधानमन्त्री बनाउने भन्ने किसिमका कुरा पनि भित्रभित्रै चलिरहेको भन्ने सुनिन्छ ? के सत्य हो ?

यो कुरा प्रमाणित गरेर कसैले देखाउँछ भने त्यसलाई हामी पुरस्कार दिन्छौँ । हामीलाई कहिले पनि यस्तो फिल गराइएको छैन । ‘तिमी पार्टी सभापतिको पक्षमा छौ, त्यसैले बचाउ गर है’ भन्ने किसिमको कुरा कसैले गरेको छैन । हामी प्रधानमन्त्रीको पक्षमा छौँ, प्रधानमन्त्रीको बचाउ गर है भन्ने कुरा पनि गरेको छैन ।

उहाँहरुबीचको सम्बन्ध एकदमै राम्रो छ । तर सम्बन्ध बिगार्नका लागि बाहिर खेलबाड भने निरन्तर भइरहेकै देखिन्छ । पार्टी सभापति यति उदार भएर प्रधानमन्त्रीलाई सहयोग गरिरहनुभएको छ कि यो कुनै पार्टीमा यसअगाडि यसखाले अभ्यास नै थिएन ।

उसो भए पाँचै वर्ष वालेन्द्र प्रधानमन्त्री बन्नुहुन्छ ?

स्वयं सभापतिज्यूले भनिसक्नुभयो– यो पाँच वर्ष मात्र होइन, अर्को पाँच वर्ष पनि म देश राम्रो हुन्छ भने त्याग्न तयार छु भनेर । उहाँले यति भनिसक्दा पनि अरु के प्रमाण चाहियो र ? अर्को पाँच वर्षलाई पनि उहाँले घोषणा गरिसक्नुभयो । तर यो पाँच वर्षको बहसमा तपाईंहरु अल्मलिरहनुभएको छ ।

यहाँले अघि भनेजस्तै जनतामा एकदमै छटपटी देखिन्छ। जनताको छटपटी कम गर्न र निराशा चिर्न पाँच वर्षसम्म सरकारले कसरी काम गर्नुपर्ला ?

पहिलो सरकारले मिहिन तरिकाले जनताका समस्या सुन्नुपर्छ । जनप्रतिनिधि मार्फत त्यो समस्या समाधान गर्नलाई पहल गर्नुपर्छ । भिडियो प्रचारबाजी र स्टन्टबाजीमा लाग्नु हुँदैन । दोस्रो- डाटाबेसमा ग्यास आपूर्ति हिजोको भन्दा धेरै देखिन्छ । तर बजारमा ग्यास छैन । त्यसोभए त्यो गाँस कहाँ छ ? कहाँ गइरहेको छ ? भन्ने कुरा मिहिन ढंगले विश्लेषण गर्नुपर्छ । ग्यास कसरी गायब भइरहेको छ त्यो हेर्ने काम सरकारको हो ।

तेस्रो- मैले के भनेको हो भने सरकारमा रहेका मन्त्रीले काम गर्न सकेनन् भने त्यसलाई असक्षम भन्न मिल्दैन । व्यक्ति आफैँमा असक्षम हुँदैन । तर सम्बन्धित क्षेत्रमा दक्षता छैन भने राजीनामा दिएर मार्ग प्रशस्त पनि गर्नुपर्छ । म एमबीबीएस डाक्टर पढ्न सक्दिना । अब म असक्षम होइन नि । म सक्दिन भनेपछि मेरो क्षमताले दिँदैन । काम गर्न सकिनँ भन्नु असक्षम होइन ।

मैले मास्टर डिग्री गरेको छु । एमबीबीएस डाक्टर पढ्न सक्दिनँ भन्दा म असक्षम हुन्न । त्यस्तै, मन्त्रालयमा पुगेपछि काम गर्न सकिँदैन भने खुरुक्कन मार्ग प्रशस्त गरेर अरुलाई मौका दिने हो । मैले मेरो काम गर्न सकिन भने अर्को अब्बल मान्छे होला, उसले गर्छ ।

कर्मचारी संयन्त्रलाई फकाएरफुल्याएर काम गराउन सकिँदैन । उनीहरूलाई ट्रयाकमा ल्याउन सकिँदैन भने असक्षम हुँदैन । राजीनामा दिएर योग्य व्यक्तिलाई पठाउने हो । मार्ग प्रशस्त गर्नुपर्‍यो । अरु अब्बल मान्छे जान्छन् । यो जनताले चाहेको कुरा हो । जनताको आवाज उठाउने नै भनेर हामीले चुनावमा भोट मागेको हो ।

चौथो- पहिला आफूले राम्रो काम गरेर देखाउने हो । स्थानीय तह र प्रदेशमा नेतृत्व आफ्नो नभएका कारण काम गर्न सकिएन भन्ने किसिमले प्रचारबाजी र अनावश्यक हल्ला गर्ने होइन । आफूले पाएको जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गराउन सक्यो भने मात्रै अरु कुरा मिल्दै जान्छ । आफ्नो जिम्मेवारी नै पूरा गर्न नसक्ने अनि दोष अरुलाई दिने बाटोमा लाग्नु हुँदैन ।

पाचौँ- ३०–३५ वर्षमा केही पनि भएन, बिगारे, सके भन्नेतर्फ पनि हामी जानु हुँदैन । उपलब्धिहरुलाई रक्षा गर्दै बाँकी राम्रो काम गरेर अगाडि बढ्ने हो । कसले कुन क्षेत्रमा हुँदा कति भ्रष्टाचार गरेको छ, देशलाई कति लुटेको छ ? त्यसलाई कारबाही गर्ने हो । सबैलाई एउटै डालोमा लगाएर हेर्ने काम त्याग्नुपर्छ ।

छैटौँ- सरकारलाई रचनात्मक सुझाव दिने र घचघच्याउने व्यक्तिलाई प्रतिशोधको भावनाले हेर्ने होइन । गलत तरिकाले ट्रिट गरिराखेको छ भने त्यसलाई त्यही अनुसार कारबाही गर्ने हो । नत्र रचनात्मक सुझाव दिने र सकारात्मक आलोचना गर्नेमाथि जाइलाग्नु हुँदैन । कसको काम के हो, त्यसलाई आफ्नो काम गर्न दिनुपर्छ । मैले पक्ष विपक्ष दुवैको कुरा गरेको हो ।

सातौँ- समन्वय र साझेदारीमार्फत अगाडि बढ्ने कोसिस गर्नुपर्छ । विरोधीहरू मात्रै भए भने तिनीहरुलाई वास्ता गर्नु हुँदैन । समन्वय गर्ने व्यक्तिसँग मिल्दा कुराहरुमा र राष्ट्रिय हितको पक्षमा साझेदारी समेत गर्नुपर्छ । साझेदारीको विषयमा अहिलेको सरकार नरम देखिन्छ ।

मन्त्रीहरूले राजीनामा दिनुपर्ने अवस्था आएको हो ?

जनताले के भन्छन् हामीले त्यही कुरा उठाइदिने हो । केही मन्त्रीहरूमा पहिलाको धङधङी अझै बाँकी रहेको देखिन्छ । मन्त्रीहरूमा धङधङी रहने र काम गर्न नसकेको हो भने मार्ग प्रशस्त गर्नुपर्छ । मार्ग प्रशस्त गर्दा अयोग्य भन्ने हुँदैन ।

तपाईंको विश्लेषणमा अहिलेसम्म को को मन्त्री सफल, को को असफल हो ?

यसमा मेरो व्यक्तिगत विश्लेषण केही छैन । जनता र तपाईंहरू मिडियाले विश्लेषण गर्नुभएकै होला । मैले सबैलाई एउटै सन्देश दिन्छु- आफूले काम गर्न सकिएन र परिणाम दिन सकिएन भने ओगटेर बस्ने होइन । हामीलाई असफल हुने छुट छैन । तपाईहरुले मार्ग प्रशस्त गर्नुस्, योग्य व्यक्ति जान्छन् । दायाँबायाँ कुरै छैन ।

प्रधानमन्त्रीको कार्यशैलीलाई कसरी हेरिरहनुभएको छ ?

प्रधानमन्त्रीको नियतमा खोट छैन । सबैसँग चिया खानुपर्छ, सबैसँग कुम जुधाएर हिँड्नुपर्छ भन्ने छैन । तर नीति कानुन र नियमको पालना सबैले गर्नुपर्छ । प्रधानमन्त्री होस् या अरु, त्यो प्रोटोकलको प्रश्न रहेन ।

प्रधानमन्त्री सदन नआएको विषयलाई कसरी हेर्नुभएको छ ?

सदन दैनिक आउनुपर्छ भन्ने छैन । सदन आएर प्रधानमन्त्रीको लुगा, चस्मा, जुत्ताको विषयमा प्रशंसा गरेर काम छैन । तर नियम नीति र कानुनले के भन्छ त्यो भने सबैले पालना गर्नुपर्छ । उहाँले नियम नीति र कानुन पालना गर्दै पनि आउनु भइरहेको छ । अब पनि अझ व्यापक ढंगले गर्नुहुन्छ भन्ने लागेको छ ।

म प्रधानमन्त्रीको जस्तै क्यारेक्टर मनपराउने मान्छे हो । तर नीति नियम सबैले मान्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । सदनमा जवाफ दिनुपर्ने ठाउँमा उहाँले दिनुपर्छ। १० गते आउँछु भन्नुभएको छ । ५ गते प्रश्नहरू पठाइसक्ने पर्ने भन्नुभएको छ । त्यो सबैले गर्नुहोला । प्रधानमन्त्रीका धेरै काम छन्, देशको अवस्था धेरै सुधार गर्नुपर्नेछ । उहाँलाई असफल हुने छुट छैन । तर सदनप्रति पनि उहाँ उत्तरदायी र जवाफदेही बन्नुपर्छ ।

यहाँहरू सदन गएको चार महिना बितिसकेको छ । यो चार महिनामा हाम्रा यी गल्ती कमजोरी भए, हामी यसले यसलाई सुधार्नुपर्छ भन्ने लागेको केही छ ?

सुधार्न कहाँ जरुरी छ भने मन्त्रीज्यूहरूले संघीय मन्त्रीको कार्यक्षेत्रमा पर्ने तत्‌तत् निकायहरूमा आफ्नो कार्यक्षेत्रमा पर्ने उदाहरणीय काम गरेर देखाउनुपर्‍यो । संघीय मन्त्रीले प्रदेश र स्थानीय तहले गरेका कामको विरोध गर्नुभएन ।।

पहिला आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्रको काम राम्रोसँग गरेर देखाउने त्यसपछाि मात्रै अरुकोमा आँखा लगाउनु उचित हुन्छ । आफ्नो उत्कृष्ट काम गर्नुभएको छ भने जनताले महसुस गरिरहनु भएको हुन्छ । त्यसकारण मन्त्रीज्यूहरू पनि गलत वेमा हिँड्नुभएको छ कि ? स्थानीयले साथ दिएन अथवा प्रदेशले साथ दिएन भन्नु आवश्यक छैन ।

आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्र भएको संघीय सरकारको कार्यक्षेत्रभित्र भएको जुनजुन निकाय छन्, ती निकायहरूमा उत्कृष्ट काम गरेर जनताले ‘वाउ’ भन्ने अवस्थाको सिर्जना गर्नुपर्छ । त्यसो भएपछि त स्वाभाविक रुपमा जनताले, प्रदेशले काम गरे नगरेको भनेर महसुस गरिहाल्नुहुन्छ नि । यहाँनेर मन्त्रीज्यूहरू सुध्रन आवश्यक छ । मन्त्रीज्यूहरूले पनि गर्न केही आवश्यक होला ।

चाहँदा चाहँदै पनि कहिलेकाहीँ उहाँहरूसँग त्यो लेभलको क्षमता नहुन पनि सक्छ । त्यो अवस्था भयो भने मन्त्रीज्यूहरूले नलजाइकन नधकाइकन मार्ग प्रशस्त गर्दा उचित हुन्छ । सरकारले आफ्नै क्षेत्रको काम राम्रोसँग गर्ने हो । अरुकोमा खोट लगाएर हिँड्ने बेला भएको छैन ।

सांसदहरूको कार्यशैलीप्रति तपाईंको प्रतिक्रिया के छ ?

सांसदहरूको कार्यशैली भन्दा पनि बोल्ने शैली कहिलेकाहीँ ठिक लाग्दैन । संसदले विधेयक ल्याएर कानुन बनाउने अभ्यास नेपालमा छैन । त्यो संसद स्वयंले विधेयक ल्याएर कानुन बनाउने अभ्यास गर्नुपर्छ भनेर हामीले भनिरहेका छौँ । हाम्रो महामन्त्रीज्यूले पनि सदनमा कुरा राख्नुभएको छ ।

सदनमा कहिलेकाहीँ जनताको पीडा आकर्षित ढङ्गले उठेको हुन्छ । जनताको पीडा बोल्ने बित्तिकै त्यो सांसद खतम, त्यो सांसदले कामै गरेन भन्ने तरिकाले पनि हेर्नु हुँदैन । भाषाको मर्यादाभित्र सबै जना सांसद बस्नुपर्छ । यो कुराका लागि पार्टीले निरन्तर रुपमा रुलिङ पनि गरिराखेको छ ।