काठमाडौं- अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामको अवधि थप गर्ने सहमति कार्यान्वयनमा आएको छ । १४ बुँदे उक्त सहमतिअन्तर्गत विश्व व्यापारका लागि महत्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालनमा ल्याइने भएको छ ।

सहमति अनुसार अमेरिकाले इरानमाथि लगाएको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने प्रक्रिया सुरु गर्नेछ भने ३० दिनभित्र उक्त नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा अन्त्य हुनेछ । इरानले पनि आगामी ६० दिनसम्म होर्मुज जलडमरूमध्यबाट आवतजावत गर्ने व्यावसायिक जहाजहरूको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न सक्दो प्रयास गर्ने र कुनै शुल्क नलिने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।

के छन् त अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारीपत्रका १४ बुँदामा ?

१. संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान तथा वर्तमान युद्धमा रहेका तिनीहरूका सहयोगीहरू, यस समझदारी पत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर गर्दै, लेबनान लगायतका सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाहीहरू तुरुन्त र स्थायी रूपमा अन्त्य भएको घोषणा गर्दछन् । उनीहरू अबदेखि एकअर्काविरुद्ध कुनै पनि युद्ध वा सैन्य कारबाही सुरु नगर्ने, एकअर्काविरुद्ध बल प्रयोग वा बल प्रयोगको धम्कीबाट टाढा रहने र लेबनानको क्षेत्रीय अखण्डता तथा सार्वभौमसत्ता सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछन् । अन्तिम सम्झौताले लेबनान लगायत सबै मोर्चाहरूमा युद्धको स्थायी अन्त्य र यस बुँदाका अन्य प्रावधानहरूलाई पुष्टि गर्नेछ ।

२. संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान एक अर्काको सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्न तथा एकअर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्न प्रतिबद्ध छन् ।

३. संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान आपसी सहमतिमा थप गर्न सकिने गरी बढीमा ६० दिनभित्र वार्ता गर्न र अन्तिम सम्झौतामा पुग्न प्रतिबद्ध छन् ।

४. यस समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएलगत्तै संयुक्त राज्य अमेरिकाले इस्लामिक गणतन्त्र इरानविरुद्धको आफ्नो नौसैनिक नाकाबन्दी र कुनै पनि किसिमका अवरोध वा अड्चनहरू हटाउन सुरु गर्नेछ र ३० दिनभित्र नौसैनिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा समाप्त गर्नेछ । यस अवधिमा, जलयानहरूको आवतजावत इस्लामिक गणतन्त्र इरानद्वारा पुनर्स्थापित भइरहेको युद्धपूर्वको यातायात संख्याको अनुपातमा हुनेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले अन्तिम सम्झौतापछि ३० दिनभित्र इस्लामिक गणतन्त्र इरानको नजिकै रहेका आफ्ना सेनाहरू हटाउने थप प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ ।

५. यस समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएपछि, इस्लामिक गणतन्त्र इरानले फारसको खाडीदेखि ओमानको खाडी र सोको विपरीत दिशामा व्यावसायिक जलयानहरूको सुरक्षित र नि:शुल्क आवतजावतका लागि ६० दिनसम्म आफ्नो तर्फबाट अधिकतम प्रयास गर्नेछ। व्यावसायिक जलयानहरूको आवतजावत तुरुन्तै सुरु हुनेछ र इस्लामिक गणतन्त्र इरानद्वारा प्राविधिक तथा सैन्य अवरोधहरू हटाउन र बारुदी सुरुङहरू सफा गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै, ३० दिनभित्र यसलाई पूर्ण रूपमा सुचारु गरिनेछ। इस्लामिक गणतन्त्र इरानले हर्मुजको जलडमरूमध्यमा भविष्यको प्रशासन र सामुद्रिक सेवाहरू तय गर्नका लागि ओमान सल्तनतसँग संवाद गर्नेछ। यो छलफल लागू हुने अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र हर्मुजको जलडमरूमध्यका तटीय राज्यहरूको सार्वभौम अधिकार अनुरूप फारसको खाडीका अन्य तटीय राज्यहरूसँगको परामर्शमा गरिनेछ।

६. संयुक्त राज्य अमेरिकाले क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग मिलेर इस्लामिक गणतन्त्र इरानको पुनर्निर्माण र आर्थिक विकासका लागि कम्तीमा ३०० अर्ब अमेरिकी डलरको निश्चित र पारस्परिक रूपमा सहमत योजना तयार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। यस योजनाको कार्यान्वयनको संयन्त्रलाई ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौताको अंशको रूपमा अन्तिम रूप दिइनेछ। सान्दर्भिक वित्तीय कारोबारका लागि आवश्यक पर्ने सबै इजाजतपत्र, छुट र अनुमतिहरू संयुक्त राज्य अमेरिकाद्वारा प्रदान गरिनेछन्।

७. संयुक्त राज्य अमेरिकाले अन्तिम सम्झौताको हिस्साको रूपमा सहमति गरिएको तालिका अनुसार संयुक्त राष्ट्र संघ सुरक्षा परिषद्का प्रस्तावहरू, अर्थात् आईएईएको बोर्ड अफ गभर्नर्सका प्रस्तावहरू, र अमेरिकाका सबै एकपक्षीय प्राथमिक तथा द्वितीयक प्रतिबन्धहरू लगायत इस्लामिक गणतन्त्र इरानविरुद्धका सबै प्रकारका प्रतिबन्धहरू समाप्त गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। इस्लामिक गणतन्त्र इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाले माथि उल्लिखित प्रतिबन्धहरू समाप्त गर्ने विषयको गम्भीर महत्त्वलाई स्वीकार गर्दछन् र उनीहरूबीच पारस्परिक सहमति कायम गर्नका लागि वार्तामा यी विषयहरूलाई तुरुन्तै सम्बोधन गर्ने आफ्नो मनसाय व्यक्त गर्दछन्।

८. इस्लामिक गणतन्त्र इरानले आफूले आणविक हतियार प्राप्त वा विकास नगर्ने कुरालाई पुन: पुष्टि गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान बुँदा सातमा उल्लिखित समयतालिका बमोजिम पारस्परिक रूपमा सहमति गरिने संयन्त्र अनुसार भण्डारण गरिएको संवर्द्धित सामग्रीको व्यवस्थापन गर्न सहमत भएका छन्, जसमा आईएईएको प्रत्यक्ष रेखदेखमा सम्बन्धित ठाउँमै सामग्रीको घनत्व घटाउने न्यूनतम विधि अपनाइनेछ। दुवै पक्ष अन्तिम सम्झौतामा सहमति गरिने सन्तोषजनक ढाँचाका आधारमा इरानको आणविक आवश्यकतासँग सम्बन्धित संवर्द्धनको मुद्दा र अन्य पारस्परिक रूपमा सहमत मामिलाहरूमा छलफल गर्नका लागि पनि सहमत भएका छन्। अन्तिम सम्झौताले यस बुँदाका प्रावधानहरूलाई पुष्टि गर्नेछ। संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरानले माथि उल्लिखित आणविक मुद्दाहरूको गम्भीर महत्त्वलाई स्वीकार गर्दछन् र उनीहरूबीच पारस्परिक सहमति कायम गर्नका लागि वार्तामा यी विषयहरूलाई तुरुन्तै सम्बोधन गर्ने आफ्नो मनसाय व्यक्त गर्दछन्।

९. अन्तिम सम्झौता नभएसम्म, संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान यथास्थिति कायम राख्न सहमत छन्। इस्लामिक गणतन्त्र इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमको वर्तमान यथास्थितिलाई कायम राख्नेछ र संयुक्त राज्य अमेरिकाले कुनै नयाँ प्रतिबन्धहरू लगाउने छैन र यस क्षेत्रमा थप सेना परिचालन गर्ने छैन।

१०. संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ कि यस समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएलगत्तै र प्रतिबन्धहरू समाप्त नभएसम्म, अमेरिकी वित्त मन्त्रालयले इरानी कच्चा तेल, पेट्रोलियम उत्पादनहरू, र तिनका सह-उत्पादनहरूको निर्यात, तथा बैंकिङ कारोबार, बिमा, यातायात लगायतका सबै सम्बद्ध सेवाहरूका लागि छुट जारी गर्नेछ।

११. संयुक्त राज्य अमेरिकाले इस्लामिक गणतन्त्र इरानको रोक्का गरिएका वा प्रतिबन्धित रकम र सम्पत्तिहरू प्रयोगका लागि पूर्ण रूपमा उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। यस समझदारी पत्रको कार्यान्वयनसँगै, संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरानले वार्ताका क्रममा यी रकमहरू फुकुवा गर्ने सम्बन्धी कार्यविधिमा पारस्परिक सहमति गर्नेछन्। त्यस्ता रकमहरू, चाहे मूल खातामै राखिएका हुन् वा स्थानान्तरण गरिएका हुन्, इस्लामिक गणतन्त्र इरानको केन्द्रीय बैंकद्वारा तोकिएको कुनै पनि अन्तिम लाभार्थीलाई भुक्तानी गर्नका लागि पूर्ण रूपमा प्रयोगयोग्य बनाइनेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोही अनुसार आवश्यक सबै इजाजतपत्र र अनुमतिहरू जारी गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ।

१२. संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरान यस समझदारी पत्रको सफल कार्यान्वयन र अन्तिम सम्झौताको भविष्यको पालनाको अनुगमन गर्न एउटा कार्यकारी संयन्त्र स्थापना गरिने कुरामा सहमत छन्।

१३. यस समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि, र यस समझदारी पत्रको बुँदा १, ४, ५, १० र ११ को कार्यान्वयन सुरु भएको र यी उपायहरूको निरन्तर कार्यान्वयनको अधीनमा रही, संयुक्त राज्य अमेरिका र इस्लामिक गणतन्त्र इरानले बाँकी बुँदाहरूमा मात्र केन्द्रित भई अन्तिम सम्झौताका लागि वार्ता सुरु गर्नेछन्।

१४. अन्तिम सम्झौतालाई संयुक्त राष्ट्र संघ सुरक्षा परिषद्को बाध्यात्मक प्रस्तावद्वारा अनुमोदन गरिनेछ।