काठमाडौं- भदौ २३ र २४ गते भएको जेन–जी आन्दोलनको क्रममा बानेश्वरस्थित यातायात व्यवस्था विभाग जलेर क्षतिग्रस्त बन्यो । विभागको सवारीचालक अनुपतिपत्र (लाइसेन्स) छाप्ने ५ वटा ‘मास प्रिन्टर’ सहित डाटा प्रणाली र समग्र पूर्वाधारमा क्षति पुग्यो ।

यसकारण तत्काल सेवा प्रवाह गर्न नसक्ने निर्णयमा विभाग पुग्यो । सेवाग्राहीको अत्याधिक चाप हुने देशैभरका यातायात कार्यालय करिब २ महिनासम्म ठप्प भए । अस्थायी प्रणाली स्थापना गरेर सवारी दर्ता, नवीकरण, चालक अनुमतिपत्र परिक्षा लगायतको सेवा सुरु गरेपनि विभागले लाइसेन्स छपाईको काम भने गर्न सकेन ।

त्यसपछि विभागले लाइसेन्स छपाईको जिम्मा सुरक्षण मुद्रण केन्द्रलाई दियो । विभागले १२ लाख थान लाइसेन्स ६ महिनाभित्र छपाई सम्पन्न गर्नेगरी कार्तिक १२ गते केन्द्रसँग सम्झौता गरेको थियो । निवर्तमान सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री जगदीश खरेलले गत कार्तिक २१ गते केन्द्रमा रहेको प्रिन्टिङ प्रेसको बटन थिचेर लाइसेन्स छपाइको शुभारम्भ गरेका थिए ।

नयाँ ट्रायल पास भएका र नवीकरणका लागि आवेदन दिएका गरी सो अवधीमा विभागसँग करिब २५ लाखको हाराहारीमा स्मार्ट लाइसेन्स प्रिन्ट हुन बाँकी थियो । तर बजेट अपुग हँदा पहिलो चरणमा २७ करोड ६० लाख रुपैँया बजेटमा १२ लाख थान मात्र छपाई गर्नेगरी विभागले सम्झौता गरेको जनाएको थियो ।

अत्यावश्यक लाइसेन्समात्र छपाई

विभागले आन्दोलन अघिदेखी अत्यावश्यक लाइसेन्स आवश्यकता पर्नेहरुका लागि २४ घण्टाभित्र उपलब्ध गराउँदै आएको थियो । केन्द्रसँग १२ लाख थान छपाइ गर्ने सम्झौता भएपनि हालसम्म अत्यावश्यकतर्फका २५ हजार थान मात्रै छपाई भएको यातायात व्यवस्था विभागका सूचना तथा प्रविधि निर्देशक केशव खतिवडाले बताए ।

‘सम्झौता अनुरुप केन्द्रले इमर्जेन्सीतर्फका २५ हजार थान मात्रै छपाई गरेर पठाएकोमा विभागले वितरण गरेको छ,’ उनले भने ।
उनका अनुसार बाँकी ११ लाख ७५ हजार थानमध्ये यो हप्तामात्रै छपाइका लागि सेवाग्राहीको विवरण पठाइएको छ ।

‘केन्द्रसँग आवश्यक सामाग्री नहुँदा सम्झौता अनुरुप ब्लकका लाइसेन्स छपाई यो हप्ता मात्रै सुरु भएको छ । हामीले १ लाख ७० हजारको डेटा पठाएका छौँ,’ उनले भने ।

सोबारे केन्द्रका निर्देशक कार्यकारी निर्देशक देवराज ढुङ्गानासँग जानकारी माग्दा उनले दिनको दश हजारका दरले छपाई भइरहेकाले समयमै सम्पन्न हुने दाबी गरे ।

‘लाइसेन्सका लागि आवश्यक सामाग्री जुटाउन समय लाग्यो अब सबै सामान जुटिसकेको छ । दिनहुँ १० हजारका दरले यो हप्तादेखि छाप्न थालेका छौँ । हाम्रो अब हरेक दिन सोही दरमा छपाइ हुने हुँदा समयमै सकिन्छ,’ उनले भने ।

२ महिना अघिको कुराकानीमा पनि ढुङ्गानाले सोही कुरा बताएका थिए । ‘हाम्रो पनि पहिलो काम भएकाले प्राविधिक जटिलता आयो । अहिले सहज भएको छ । छपाइमा ढिलासुस्ती हुँदैन,’ उनले दाबी गरे ।

केन्द्रले पाएको समयसीमा पूरा हुन अब १५ दिन मात्रै बाँकी छ । ढुङ्गानाले भनेअनुसार प्रतिदिन १० हजार प्रतिका दरले छपाइ हुँदा पनि १ लाख ५० हजार थान मात्रै लाइसेन्स छापिनेछ ।

६ महिने समयावधीभित्र सरदर बढीमा ४ लाख मात्रै लाइसेन्स छपाइ हुने आँकलन गर्न सकिन्छ । यस्तै, यातायात व्यवस्था विभागका सूचना तथा प्रविधि निर्देशक खतिवडाका अनुसार लाइसेन्स नवीकरण र नयाँ लिने गरि विभागमा देशभरबाट दैनिक अत्यावश्यक बाहेक ३ हजार सेवाग्राहीले आवेदन दिने गर्छन् ।

कार्तिक २४ गतेबाट सो सेवा सुचारु गरेको विभागमा कार्तिक २४ गतेदेखि चैत ६ गतेसम्म ४ महिना १२ दिनमा ३ लाख ९६ हजार नयाँ लाइसेन्स थप भएको छ । विभागको डाटा सेन्टर स्थापनाका लागि अर्थ मन्त्रालयमा फाइल पठाइएपनि त्यो अघि नबढेको उनले बताए ।

‘विभागको सबै सेवा सुविधा अस्थाई डाटा सेन्टरबाटै चलिरहेको छ । खरिद प्रक्रियामा जानका लागि अर्थ मन्त्रालयमा फाइल पठाएका थियौँ । तर निर्णय आएको छैन,’ उनले भने ।

केन्द्रबाट छपाई भएका कार्डमा चिप्सको सट्टा क्यूआर कोड प्रयोग गरिएको छ । उक्त कार्ड ल्याबमा परीक्षण गरेसँगै वितरण सुरु गरिएको थियो । केन्द्रका अनुसार यसमा उच्चस्तरको सुरक्षा प्रणाली रहेका छन् । नयाँ कार्डमा छ तहसम्म सुरक्षा प्रविधि प्रयोग भएको छ । कार्डमा दृश्य र अदृश्य गरी ३४ प्रकारका सुरक्षा विशेषता रहेका छन् ।