काठमाडौं– मेक्सिकोमा शक्तिशाली आपराधिक गिरोहका कुख्यात नाइके सुरक्षा कारवाहीमा मारिएपछि देशभर अप्रत्यासित हिंसा र आतङ्क मच्चिएको छ । मेक्सिकोका धेरै राज्यमा आपराधिक गतिविधि चलाइरहेको कार्टेल हालिस्को नुएभा जेनेरेसियोन (सीजेएनजी) नामक गिरोहका नाइके नेमेसियो ओसेगुएर सेर्भान्टेजको सुरक्षा कारवाहीमा सोमबार मृत्यु भएको हो ।

उनलाई एल मेन्चोको नामले पनि चिनिने अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । उनको मृत्युको खबर सार्वजनिक भएसँगै गिरोहको दबदबा रहेको हालिस्कोसहित मेक्सिकोका दर्जनौँ राज्यमा हिंसा मच्चिएको खबर छ ।

उक्त गिरोहका सदस्यहरुले विभिन्न राज्यमा सडक जाम गरेका छन् । अर्कातिर कयौँ मुख्य सडकमा सवारी साधनमा आगजनी गरेका छन् । आइतबार उक्त गिरोहमा आबद्ध सयौँ व्यक्तिहरूले बन्दुक बोकेर विभिन्न शहरमा आतङ्क मच्चाएको बीबीसीले उल्लेख गरेको छ ।

आगजनी र आतङ्कपछि यसै वर्ष हुन गइरहेको विश्वकप फुटबलको आयोजक शहर एवम् हालिस्कोको राजधानी गुवाडालाहाराको ठाउँठाउँबाट धुवाँको कालो मुस्लो उडिरहेको दृश्य सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका छन् । हिंसामा हालसम्म नेशनल गार्डका २५ सैनिकको ज्यान गएको समाचार संस्था एपीले जनाएको छ ।

हालिस्को राज्यका गभर्नर पाब्लो लेमुस नभारोले राज्यमा आपतकाल घोषणा गरेका छन् । उनले सबै सार्वजनिक सवारी सञ्चालन स्थगित गरेका छन् । अहिले ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरुलाई एकै ठाउँमा भेला नहुने निर्देशनसमेत जारी गरेका छन् ।

समाचार संस्था रोयटर्ससँगको कुराकानीमा पर्यटकहरूले पर्यटकीय शहर पुएर्तो भलार्ता ‘युद्धभूमि’ मा परिणत भएको बताएका छन् । अमेरिकी टेलिभिजन सीबीएसका अनुसार मेक्सिकोका विभिन्न २ सय ५० भन्दा धेरै स्थानमा सडक ठप्प छन् । यसमध्ये हालिस्को राज्यमा मात्रै ६५ स्थानमा सडक बन्द गरिएको छ ।

गिरोहको आक्रमणको निशानामा बैङ्क तथा वित्तीय संस्था पनि परेका छन् । विभिन्न बैङ्कका २० वटा शाखामा लुटपाट भएको बीबीसीले उल्लेख गरेको छ । मेक्सिकोका विभिन्न स्थानमा सोमबारका लागि विद्यालय बन्द गरिएको छ भने छिमेकी ग्वाटोमालाले पनि सीमामा सुरक्षा कडा पारेको छ ।

हिंसामा संलग्न भएको आरोपमा ११ जना र लुटपाटमा संलग्न भएको आरोपमा अरू १४ जना गरी हालसम्म २५ जनालाई नियन्त्रणमा लिइएको छ ।

मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लडिया शेनबउमले राज्य र संघीय अधिकारीबीच सहकार्य भइरहेको भन्दै नागरिकलाई शान्त र सूचीत हुन आग्रह गरेकी छिन् । उनले मुलुकका अधिंकाश भागका गतिविधिहरु सामान्य हिसाबमा सञ्चालन भइरहेको पनि जानकारी दिएकी छिन् ।

एअर क्यानाडा, युनाइटेड एअरलाइन्स, अमेरिकन एअरलाइन्सजस्ता हवाई सेवा प्रदायकले हालिस्कोमा उडान रद्द गरेका छन् । अमेरिकाले मेक्सिकामा रहेका आफ्ना नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । अमेरिकाले हालिस्को, तामाउलिपास, मिचोआकान, गुएरेरो र नुएभो लियोनका विभिन्न ठाउँमा सुरक्षित हुन आग्रह गरेको छ ।

बेलायत सरकारले हालिस्कोमा गम्भीर सुरक्षा घटनाबारे समाचार आएको भन्दै पर्यटकलाई अति उच्चसतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । बेलायतले आफ्ना नागरिकलाई स्थानीय अधिकारीको निर्देशन पालना गर्न पनि आग्रह गरेको छ ।

सुरक्षा कारवाही

आइतबार गरिएको सुरक्षा कारवाहीमा एल मेन्चो पनि भनेर चिनिने सेभान्टेजको मृत्यु भएको हो । उनलाई पक्राउ गर्ने योजनाअनुसार हालिस्कोको तापाल्पा शहरमा सुरक्षा कारवाही सञ्चालन गरिएको थियो ।

यद्यपि, कारवाहीका बेला एल मेन्चोको सुरक्षामा खटिएका अङ्गरक्षकले जथाभावी गोली चलाउन थालेपछि सुरक्षा बलले प्रतिकार गरेका थिए । घटनामा गोली लागेर घाइते भएका एल मेन्चोलाई हवाइजहाजमार्फत् राजधानी मेक्सिको सिटी लैजाने क्रममा मृत्यु भएको रक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ ।

कारवाहीका क्रममा उनीसहित गिरोहमा संलग्न अन्य चारजना पनि मारिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमले जनाएका छन् ।मेक्सिकोको रक्षा मन्त्रालयका अनुसार कारवाहीका क्रममा तीनजना सुरक्षाकर्मी घाइते भएका छन् । घटनास्थलबाट हवाईजहाज खसाल्ने र बख्तरबन्द गाडी ध्वस्त पार्ने क्षमताका रकेट लञ्चर पनि बरामद भएका छन् ।

रक्षा मन्त्रालयले मुलुकको विशेष सैन्य बलको योजना अनुसार कारवाही सञ्चालन गरिएको जानकारी दिएको छ । रक्षा मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै एपीले जनाएअनुसार कारवाहीमा मेक्सिकोको वायुसेना पनि परिचालन गरिएको थियो ।

अमेरिकी संलग्नता

उनलाई पक्राउ गर्न सञ्चालन गरिएको सुरक्षा कारवाहीका लागि अमेरिकाले गुप्तचर जानकारी प्रदान गरेको जनाएको छ । अमेरिकी प्रेस सचिव क्यारोलाइन लेभिटले आइतबार अबेर दिएको जानकारी अनुसार एल मेन्चो अमेरिका र मेक्सिकन सरकारको शीर्ष निशानामा थिए । उनी अमेरिकातर्फ फेन्टेनिल तस्करीमा संलग्न शीर्ष नाइके रहेको लेभिटको भनाइ छ ।

उनका अनुसार कारवाहीमा तीन जना गिरोहका सदस्य मारिएका छन् भने तीनजना घाइते भएका छन् । लेभिटको दाबीअनुसार कारवाहीका क्रममा अन्य दुई जनालाई पक्राउ गरिएको छ ।

सफल कारवाही सञ्चालन र सहकार्य गरेकोमा मेक्सिकन सेनालाई ट्रम्प प्रशासनले प्रसंशा दिएको लेभिटको भनाइ छ । एल मेन्चोको मृत्यु भएको घटनाले अमेरिका र मेक्सिकोबीचको सम्बन्धमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

ट्रम्प प्रशासनले मेक्सिको र ल्याटिन अमेरिकी मुलुकमा सक्रिय आपराधिक गिरोहलाई निमिट्यान्न पार्ने उद्देश्य लिएको छ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मेक्सिकोले आफ्नो भूमिमा सक्रिय गिरोहलाई नियन्त्रण नगरेको खण्डमा भन्सार महशुल बढाइदिने र एकपक्षीय रुपमा सैन्य कारवाही गर्नेसम्मका धम्की दिने गरेका थिए ।

अमेरिकाले एल मेन्चोका लागि १ करोड ५० लाख डलर इनाम राखेको थियो । ट्रम्प प्रशासनले सीजेएनजी गिरोहलाई एक वर्षअघि विदेशी आतंककारी संगठनको सूचीमा पनि राखेको थियो ।

प्रथम ट्रम्प प्रशासनका बेला मेक्सिकोका लागि अमेरिकी पूर्वराजदूत एवम् वर्तमान उपविदेशमन्त्री क्रिस्टोफर लन्डउले सुरक्षा कारवाहीको प्रसंशा गर्दै खराब मान्छेभन्दा असल मान्छे धेरै शक्तिशाली रहेको टिप्पणी गरेका छन् ।

अमेरिकाको लागूऔषध प्रतिरोधी निकाय डीईएको अन्तर्राष्ट्रिय विभागका पूर्वप्रमुख माइक भिजिलले शक्तिशाली गिरोहविरुद्ध आक्रामक र प्रभावकारी रुपमा लडिरहेको भन्ने सन्देश ट्रम्प प्रशासनलाई मेक्सिकोले दिएको टिप्पणी गरेका छन् ।

एल मेन्चो

५९ वर्षीय एल मेन्चो प्रशान्त महासागरको किनारमा रहेको मिचोआकान राज्यमा हुर्केको विश्वास गरिन्छ । बीबीसीका अनुसार शुरुवाती चरणमा गाँजाखेती गर्थे । उनी पहिलो पटक सन् १९८० को दशकमा अवैध आप्रवासीका रुपमा अमेरिका पुगेका थिए । अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा रहँदा उनी विभिन्न अपराधमा संलग्न हुन थाले ।

सन् १९९४ मा अमेरिकातर्फ हेरोइन तस्करी गरेको आरोपमा तीन वर्ष जेल बसेका थिए । ३० वर्षको उमेरमा अमेरिकाबाट देश निकालामा परेपछि मेक्सिको फर्केका उनको आपराधिक यात्रा भने थामिएन । त्यसबेला उनको गृहराज्य मिचोआकानमा मिलेनियो कार्टेल नामक गिरोह सक्रिय थियो । उनी पनि सोही गिरोहमा आबद्ध थिए । छोटो समयमा नै उनले निर्दयी नाइकेको छवि बनाइसकेका थिए ।

यो गिरोह लामो समय एकैसाथ रहन सकेन । गिरोह विभाजित भएपछि सन् २००९ मा उनले कार्टेल हालिस्को नुएभा जेनेरेसियोन नामक नयाँ समूह स्थापना गरे । छोटो समयमै यो समूहले मेक्सिकन अपराधिक साम्राज्यमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनायो ।

आक्रामक क्षेत्रीय विस्तारका कारण बीचबीचमा अरु गिरोहसँग उनको तनाव चलिरहन्थ्यो । उनी नेतृत्वको सीजेएनसी र ह्वाकिन ‘एल च्यापो’ गुजमान नेतृत्वको सिनालोआ कार्टेलबीच बारम्बार द्वन्द्व भइरहन्थ्यो ।

तर, मेक्सिकन आपराधिक साम्राज्यमा आन्तरिक विवादका कारण सिनालोआ कार्टेलको प्रभुत्व कालान्तरमा घट्दै गयो । हाल एल च्यापो र उनका शक्तिशाली छोराहरू जेलमा छन् । सिनालोआ कार्टेलको प्रभाव कमजोर हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष फाइदा एल मेन्चो र उनको गिरोहलाई पुग्यो । एपीका अनुसार यो गिरोह मेक्सिकोका ३२ मध्ये २१ र प्रायः अमेरिकाका सबै राज्यहरूमा सक्रिय छ ।

यो गिरोह कोकेन, मेथाम्फेटामाइन, हेराइन, फेन्टेनिलजस्ता लागूऔषध र अवैध आप्रवासीहरू अमेरिका तस्करी गर्ने गतिविधिका लागि बदनाम छ । यो गिरोह इन्धन चोरी, अशुली, हत्या, अपहरण, बँधुवा मजदुर, सम्पत्ति शुद्धीकरण, ठगी र यस्ता धेरै आपराधिक गतिविधिमा पनि संलग्न रहेको पाइन्छ ।

सन् २०१५ मा यो गिरोहले मेक्सिकन सुरक्षा बलमाथि घातक हमला गरेको थियो । उक्त घटनामा गिरोहले एउटा सैन्य हेलिकोप्टर पनि खसालेको थियो । सन् २०२० को फेब्रुअरी महिनामा यो समूहले मेक्सिको सिटीका तत्कालीन प्रहरी प्रमुख ओमर गार्सिया हार्फुचको हत्या प्रयास गरेको थियो । सडकमा कारमा सवार भइरहेका बेला धराप थापेर गार्सिया हार्फुचको हत्या प्रयास गरे पनि जोगिएका थिए । हाल उनी मेक्सिकोको संघीय सुरक्षा मन्त्री छन् ।

आतङ्क सिर्जना र आपराधिक गतिविधि गर्न यो गिरोहले घरेलु बम र चालकरहित हवाई उपकरण ड्रोनको पनि प्रयोग गर्दै आएको छ । व्यक्ति हत्या र लागूऔषध तस्करीका लागि यो समूहले प्रयोग गर्ने ड्रोन अमेरिकी र मेक्सिकन सुरक्षा निकायका लागि टाउको दुखाइको विषय बन्दै आएको रोयटर्सले जनाएको छ ।

निर्दयी, महत्वकाङ्क्षी, आक्रामक र क्रुरताका लागि बदनामी कमाएका एल मेन्चोको मृत्युलाई मेक्सिकोको आपराधिक जगतमा निकै घातक घटनाका रुपमा हेरिएको छ ।

यस घटनाले मेक्सिकोका आपराधिक गिरोहलाई एक दशकअघि सिनालोआ कार्टेल गिरोहका नाइके ‘एल च्यापो’ पक्राउ परेयताकै सबैभन्दा ठूलो धक्का दिएको एपीको विश्लेषण छ । एल मेन्चोको हत्याको प्रभाव मेक्सिकोसहित विश्वभर पर्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

यसरी शक्तिशाली गिरोहको नाइकेको हत्या हुँदा मेक्सिकोभित्र र सीमापार उक्त गिरोहका प्रभाव ह्वात्तै घटेर जानेछ । अब उनको स्थानमा अर्को को नाइके आउँछ र उसले कसरी यो गिरोहलाई सञ्चालन गर्छ भन्ने धेरैको चासो छ ।

डीईएको अन्तर्राष्ट्रिय विभागका पूर्वप्रमुख माइक भिजिलका अनुसार एल मेन्चो तानाशाहजस्ता थिए । ‘एल मेन्चोले सबैथोक नियन्त्रण गर्थे । उनी कुनै देशको तानाशाहजस्ता थिए’, भिजिललाई उद्धृत गर्दै एपीले लेखेको छ ।