काठमाडौं- नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति एवम् पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा सिंगापुर उडेपछि विभिन्न टिकाटिप्पणी सुरु भएको छ । चुनावको मुखमा देश छोड्दै देउवाले मौन असन्तोष व्यक्त गरेको देखिन्छ ।

विदेशमा बसेका नेपाली नागरिकहरु धमाधम टिकट काटेर भोट हाल्न स्वदेश फर्किएका बेला निवर्तमान सभापतिले देश छोड्ने विषय देशप्रति माया नभएको आरोप लगाइएको छ ।

पार्टीको दुई कार्यकाल सभापति र पाँच पटक प्रधानमन्त्री भइसकेका व्यक्ति एकाएक चुनाव छोडेर हिडेका छन् । कतिपयले फागुन २१ गतेको चुनाव छल्न उनी उपचारको बहानामा सिंगापुर हानिएको टिप्पणी गरेका छन् ।

उसो त देउवाले कांग्रेस महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले महाधिवेशमार्फत उनलाई सभापतिबाट अपदस्थ गरेको घटना पनि उनले स्वीकार्न सकिरहेका छैनन् ।

भदौ २४ को जेन–जी आन्दोलनका क्रममा देउवा दम्पती घरमै कुटिए । जेन–जी आन्दोलन र विशेष महाधिवशनबाट फालिँदा पनि देउवाले धैर्य गुमाएनन । धेरैले उनको यस व्यवहारको प्रशंसा पनि गरे ।

तर चुनावकै बेला देउवाको सिंगापुर यात्रा चुनाव छल्ने बहाना हो वा साच्चै उपहार हो ? शंका उब्जिएको छ । उनकी पत्नी आरजु यतिबेला भारतमा धार्मिक यात्रा गरिरहेकी छिन् ।

देउवा दम्पतीले चुनाव छल्ने प्रयास गरिरहदाँ उनी निकटका नेताहरु पनि गुमनाम छन् । आफूले टिकट पाउदाँसम्म सही तर अरुले टिकट पाउदाँ गलत लाग्ने मनोदशाबाट देउवापक्ष ग्रस्त देखिन्छन् ।

प्रकाशमान सिंह

काठमाडौं क्षेत्र नम्बर– १ मा सिंहले २०६४, २०७०, २०७४ र २०७९ गरी चारवटा चुनाव जितेका थिए । भदौमा भएको जेन–जी आन्दोलनका बेला सिंह उपप्रधान तथा सहरी विकास मन्त्री थिए । त्यो आन्दोलनपछि कांग्रेसमा नेतृत्व परिवर्तन गरेर जानुपर्ने बहस चुलियो । उनी नियमित महाधिवेशनका पक्षमा थिए ।

आमचुनाव अघि महाधिवेशन गर्न हुँदैन भन्ने मत थियो । तर ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गरेर बोलाएको विशेष महाधिवेशनले कांग्रेसको नेतृत्व परिवर्तन गर्‍यो । महाधिवेशनबाट नयाँ नेतृत्व आए पनि काठमाडौं १ मा सिंहले नै टिकट पाउने आशा गरिएको थियो । तर यसपालि उनले टिकट पाएनन् ।

यस क्षेत्रमा यसपटक प्रबल थापाको उम्मेदवारी रहेको छ । कांग्रेसको उम्मेदवार जिताउन लागिपरेको स्रोतले बताएपनि सिंह प्रचारप्रसारमा भने देखिएका छैनन् । बरु उनकी पत्नी सिर्जना सिंह घरदैलो कार्यक्रममा आकलझुकल देखिने गरेकी छन् ।

कृष्ण सिटौला

तेह्रथुमको संग्रातीमा जन्मिएका सिटौलालाई झापाली नेताका रुपमा चिनिन्छ । उनले बृहत् शान्ति सम्झौतामा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे ।

तात्कालिन कांग्रेस सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाका विश्वासपात्र सिटौला गृहमन्त्री र उपप्रधानमन्त्री भइसकेका छन् । तर उनी गृहमन्त्री छँदा भएको सुडान घोटालामा २९ करोड अनियमिततामा मुछिएको आरोप छ ।

०४८ साल यता उनले भाग लिएका ६ वटा चुनावमध्ये उनले ३ वटामा मात्रै जीत हात पारेका छन् । सिटौलाले ०४८, ०५१ र ०६४ सालका चुनाव हारेका छन् भने ०५०, ०५६ र ०७० मा भएका संसदीय चुनाव जितेका छन् ।

तत्कालीन सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाको निधनपछि कांग्रेस भित्रबाटै धेरैले सिटौलाको राजनीति सकियो भन्ने टिप्पणी गरेका थिए । झापा–३ कांग्रेसबाट राजेन्द्र घिमिरेले उम्मेदवारी दिएका छन् । यद्यपि सिटौला प्रचारप्रसारमा देखिएका छैनन् ।

पूर्णबहादुर खड्का

शेरबहादुर देउवाका अत्यन्तै विश्वासिला खड्का पाँच पटक सांसद र पाँच पटक मन्त्री भइसकेका छन् । उनी दुई पटक गृहमन्त्री, दुईपटक युवा तथा खेलकुद मन्त्री, एक–एक पटक सञ्चार र उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्री भए ।

पञ्चायती व्यवस्था विरुद्धको आन्दोलनका क्रममा पटक–पटक समातिएर खडकाले करिब ५ महिना हिरासतमा बिताउनुपर्‍यो । २०४८, २०५१, २०५६ मा उनले प्रत्यक्ष चुनाव जितेर सांसद भए भने २०६४ सालमा उनी समनुपातिक सांसद बने ।

२०७० सालमा भएको चुनावमा जितेका खड्का २०७४ सालमा भने पराजित भएका थिए । ०७९ मा भने सुर्खेतका जनताले उनलाई विजयी बनाएर पठाए । उनले कार्यवाहक सभापतिसमेतको भूमिका निर्वाह गरेका छन् ।

नेपाली कांग्रेसको जारी १४ औं महाधिवेशनपछि सभापति देउवाको अनुग्रहमा मनोनित उपसभापति भएका हुन् । यसपटक उनका कान्छा भाइ विष्णुबहादुर खड्का सुर्खेत–१ बाट उम्मेदवार बनेका छन् । पार्टीको आन्तरिक समस्याले गर्दा चुनावमा भाग नलिएपनि उनी भाइ जिताउन मैदानमै छन् ।

रमेश लेखक

कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य रहेका लेखक बौद्धिक र प्रभावशाली नेताका रुपमा चिनिन्छन् । २०७९ सालमा कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नम्बर– ३ बाट निर्वाचित भएका थिए । यसअघि ०५६ र ०७० सालको निर्वाचनमा पनि उनी यही क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए । तर ०७४ सालको निर्वाचनमा भने एमालेसँग झिनो मत अन्तरले पराजित भएका थिए ।

पहिलो प्रतिनिधि सभाको चुनाव जितेको दुई वर्षपछि लेखकले कांग्रेसको संसदीय दलको सचेतकका रुपमासमेत काम गरे ।शान्तिप्रक्रियापछि नेपालको अन्तरिम संविधानलाई अन्तिम रुप दिन पनि उनको भूमिका छ ।

पटक पटक उनी भौतिक पूर्वाधार तथा योजना मन्त्री र गृहमन्त्री बने । तर उनको कार्यकालमा जेन–जी आन्दोलनमा १९ जना विद्यार्थीले ज्यान गुमाएपछि राजिनामा दिए । लेखक पनि यतिबेला गुमनाम छन् ।

लेखक उम्मेदवारसँगै घरदैलो कार्यक्रममा सहभागी भएर काठमाडौं फर्किएको स्रोतले बताएको छ ।

डा. शशांक कोइराला

उनी कांग्रेसका संस्थापक नेता विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका कान्छा पुत्र हुन् । साथै, उनी एक आँखाको चिकित्सक (ओप्थ्याल्मोलोजिष्ट) हुन् । ०४६ साल अघिसम्म डाक्टरी पेशामा रहेका उनी बहुदल आएपछि सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश गरेका हुन् । कोइराला नवलपरासीबाट चार कार्यकाल विजयी जनप्रतिनिधि समेत हुन् ।

विराटनगरमा जन्मिएका उनी ०६४ देखि नवलपरासी निर्वाचन क्षेत्र नं–१ बाट चुनाव लड्दै र जित्दै आएका छन् । काम नगरेपनि उक्त क्षेत्रका जनताले कांग्रेसलाई भोट हाल्छन् भनेर उनी आफैले भनेका थिए । सधै सुरक्षित क्षेत्रबाट चुनाव लड्दै आएका शशांकले यस पटक टिकट पाउन सकेनन् । उनी पार्टी सभापति बन्ने दौडमा छन् ।

शशांक काठमाडौंमा छन् । तर उनका सहयोगी कांग्रेस उम्मेदवार जिताउन नवलपुर–१ मा खटिरहेको उनका निकट स्रोत बताउँछ । यस क्षेत्रमा बालकृष्ण घिमिरे उम्मेदवार छन् ।

बालकृष्ण खाण

देउवा निकट रहेर राजनीतिक छलाङ लिने नेतामध्ये खाण एक हुन् । विद्यार्थी राजनीति मार्फत २०३० सालबाट राजनीति प्रारम्भ गरेका हुन् । पञ्चायतकालमा उनले २ वर्ष जेलजीवनसमेत बिताए।उनको गृहनगर रूपन्देही क्षेत्र नम्बर –३ हो ।

कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य उनी ०७४ को निर्वाचनमा समानुपातिकबाट निर्वाचित भएर संघीय संसदको प्रतिनिधिसभामा नेपाली कांग्रेस संसदीय दलको प्रमुख सचेतक भएर काम गरे । रक्षामन्त्री, शिक्षा राज्यमन्त्री र गृहमन्त्री बनेर काम गरे । तर अन्तमा नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा समातिए । आज उक्त मुद्दाकै कारण टिकट प्राप्त गर्न सकेनन् ।

उनी चुनाव प्रचारमा मात्रै नभएर पार्टीको अन्य कार्यक्रमहरुमा पनि सहभागी भएको देखिदैन । पार्टीभित्रै खाण चुनाव उठेमा कांग्रेसलाई नोक्सान हुने टिकाटिप्पणी हुँदै आएको छ । यसपटक उनको क्षेत्रमा सुशील गुरूङको उम्मेदवारी रहेको छ ।

वीरबहादुर बलायर

डोटीका स्थायीबासी बलायर कांग्रेस सुदूरपश्चिम प्रदेश सभापति हुन् । ०३३ सालदेखि राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका उनले ०३६ सालबाट सक्रिय रुपमै लागेका हुन् । विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका उनले तीन वर्ष ६ महिना बन्दी जीवन बिताएका छन्
बलायर ०४६ सालको जनआन्दोलनताका ‘हिरो’ नेताको रुपमा चिनिन्छन् ।

विगतमा प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई हराउन अन्तरघात गरेको भन्दै पार्टी कार्यालयमा उनको समूहले गिरिजाप्रसाद कोइराला चढेको गाडीमा चढेर नाराबाजी गरेका थिए । ०६४ सालको संविधानसभाको पहिलो निर्वाचनमा डोटी क्षेत्र नम्बर १ बाट हार व्यहोरे पनि बलायरले ०७० सालमाविजयी हासिल गरेका थिए ।

त्यसैगरी ०७९ उनले कैलाली ४ बाट निवार्चित भएका थिए । सन्तनेता कृष्णप्रसादसँग नजिक रहेर काम गरेका उनी कांग्रेस विभाजनपछि देउवाको पक्षमा उभिएका थिए । त्यसपछि उनी देउवा प्यानलमै रहेर राजनीति गरिरहेका छन् ।

बलायरले सुरुदेखि नै अब चुनाव नलड्ने घोषणा गरेका थिए । ०७९ को निर्वाचित भइसकेपछि बाँकी जीवन अभिभावकको रुपमा रहने अभिव्यक्ति दिएका दिए । आसन्न निर्वाचनको प्रचारप्रसार उनी पनि खटिएका छैनन् ।

डा. आरजु राणा देउवा

नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति देउवा स्वास्थ्योपचारका लागि भन्दै चुनावको मुखमा सिंगापुर गइरहँदा उनकी पत्नी आरजु यतिबेला धार्मिक भ्रमणमा भारत छिन् । उनी कांग्रेसकी पूर्व केन्द्रीय सदस्यका साथै अघिल्लो सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री थिइन् । आरजु पनि यो निर्वाचनमा कतै देखिएकी छैनन् ।