काठमाडौं- काठमाडौंको मध्य बानेश्वरस्थित भ्याली भ्यू इङ्लिस स्कूलमा कक्षा ४ को अन्तिम परीक्षा दिँदै गर्दा ९ वर्षकी एक अबोध बालिकाका आँखामा एउटा सपना थियो— देशकै प्रतिष्ठित भनिने ‘बूढानीलकण्ठ स्कूल’ मा पढ्ने । साथीहरू त्यता जाने तयारीमा थिए, उनको बालमस्तिष्कले सोच्यो, ‘त्यहाँ जान पाए मेरो भविष्य सुरक्षित हुन्छ ।’ छोरीको बलियो तर्क र चाहनाका अगाडि मध्यमवर्गीय आमाबुबाले आफ्ना इच्छा र रहरहरू त्यागे ।

२०७९ साल चैत २४ गते भएको कडा प्रवेश परीक्षामा ती बालिकाले दोस्रो स्थान हासिल गरिन् । आमा सावित्रा घिमिरे र बुबाले सुख–दुःख गरेर जम्मा गरेको सम्पूर्ण बचत र सपना बूढानीलकण्ठको हातामा सुम्पिए । तर, कसैले सोचेको थिएन- जुन विद्यालयलाई उनीहरूले ’ड्रिम स्कूल’ ठानेका थिए, त्यहीँभित्र छोरीको सुन्दर भविष्यलाई एउटा कहिल्यै निको नहुने ‘ट्रमा’ (मानसिक आघात) ले कुरूप बनाउनेछ ।

आज तिनै तीक्ष्ण र क्षमतावान् बालिका १२ वर्षकी भइन् । तर, उनी न त विद्यालय जान सक्छिन्, न त सामान्य जीवन नै जिउन सक्छिन् । विद्यालयमा ’रोल नम्बर ३००२’ को चिनारी पाएकी ती बालिका अहिले आफ्नै घरमा वा अस्पतालको शैयामा एउटा ’थुनुवा’ सरहको जीवन बिताउन बाध्य छिन् ।

शिक्षकहरुबाटै कक्षाकोठाभित्र दानवीय व्यवहार

घटनाको सुरुवात विद्यालयका सिनियर विद्यार्थीहरुले जबर्जस्ती हरर मुभी देखाएपछि भयो । हरर मुभी हेरिसकेपछि उनि सामान्य कुरामा डराउने तर्सिने हुन थालिन् । उनको त्यो व्यवहारबारे कसैलाई केही जानकारी भएन । त्यो बेलामा उनले मनोसामाजिक परामर्श पाउनुपर्ने हो । तर उल्टै उनले विद्यालयकै दुई जना शिक्षिका— कविता बराल अधिकारी (केबीए म्याम) र प्रिया पौडेल (पीपी म्याम) बाट शारीरिक र मानसिक दुर्व्यवहार भयो ।

बालिकाकी आमा सावित्रा घिमिरेले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लेखेको स्टाटस ती शिक्षिकाहरूले ती बालिकालाई कक्षाकोठामा एक्लै पारेर तर्साउने, लुछ्ने, पिट्ने, गाली–गलौज गर्दै चिच्याउने र विभेदपूर्ण व्यवहार गर्ने गरेको आरोप लगाइएको छ । एउटा ९–१० वर्षको कलिलो बालमस्तिष्कले यो निरन्तरको शारीरिक र मानसिक प्रताडना सहन सकेन । परिणामस्वरूप, २०८२ साल वैशाख २९ गतेदेखि ती बालिका अचानक अचेत भएर लड्न थालिन् । विद्यालयभित्रै पटक–पटक बेहोस हुन थालेपछि मात्र प्रशासनले परिवारलाई खबर गर्‍यो ।

आमा सावित्राले छोरीलाई बचाउन देशका ठूला ठूला अस्पतालहरू धाइन् । नेसनल न्यूरो सेन्टर, न्यूरो अस्पताल बाँसबारी, त्रिवि शिक्षण अस्पताल, मेधार्मा क्लिनिक्स, अन्नपूर्ण न्यूरो र कान्ति बाल अस्पतालसम्म पुर्‍याएर सबै किसिमका जटिल शारीरिक परीक्षणहरू गरिए । चिकित्सकहरूको रिपोर्टले परिवारको होस उडायो । शारीरिक रूपमा कुनै रोग थिएन, बरु विद्यालयभित्र पाएको गहिरो मानसिक चोटका कारण बालिका ‘कन्भर्जन डिसअर्डर’ जस्तो कडा मानसिक समस्याबाट ग्रसित भइसकेकी थिइन् ।

के हो कन्भर्जन डिसअर्डर ?

यो यस्तो गम्भीर मानसिक अवस्था हो, जहाँ गहिरो मानसिक तनाव वा आघातका कारण व्यक्तिको शरीरका अङ्गहरूले काम गर्न छोड्छन् । हाल ती बालिका जुनसुकै बेला बेहोस भएर ढल्छिन् । कहिले उनको पूरा शरीर नै पक्षघात भए जस्तो चल्दैन, त कहिले स्मृति गुमेर आफ्नै आमाबुबा र आफन्तलाई समेत चिन्न नसक्ने अवस्थामा पुग्छिन् ।

हातखुट्टा भाँचिएको भए एकदिन जोडिने आशा हुन्थ्यो, तर मस्तिष्क नै विक्षिप्त पारिएपछि चिकित्सकहरूले पनि उनी कहिले पूर्ण ठीक हुन्छिन् भन्न सकेका छैनन् । बालअधिकार त टाढाको कुरा, उनी हाँस्ने–खेल्ने सामान्य स्वतन्त्रताबाट समेत वञ्चित छिन् ।

अपराधी जोगाउने ‘नमूना’ विद्यालय र पन्छिने प्रशासन

कान्ति बाल अस्पतालको मानसिक विभागले विद्यालयमा दिइएको शारीरिक सजायकै कारण बालिकाको यो अवस्था भएको भन्दै विद्यालयलाई सचेत गराएर पत्र काट्यो । तर, बूढानीलकण्ठ स्कूल प्रशासनले ती दुई शिक्षिकालाई कारबाही गर्नुको साटो उल्टै संरक्षण दियो ।

पीडित पक्षले बाल हेल्पलाइन, शिक्षा मन्त्रालय र राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषदमा लिखित निवेदन दियो । तर विडम्बना, शिक्षा मन्त्रालयका सहसचिव रुद्र अधिकारी, जो आफैँ बूढानीलकण्ठ विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष हुन्, उनले यसमा मेरो कुनै भूमिका हुँदैन भन्दै पदीय जिम्मेवारीबाट सोझै पन्छिए ।

आमा सावित्रा घिमिरेले विद्यालयका प्रिन्सिपल केशर खुलालमाथि गम्भीर आरोप लगाएकी छिन् । २०८२ भदौ ३० मा घटनाका प्रत्यक्षदर्शीसँग कुरा गरिरहँदा उनलाई प्रिन्सिपलको निर्देशनमा स्कूलको गेटबाट लखेटिएको थियो ।

तत्कालीन अध्यक्ष शर्मिला कार्की र समिति सदस्य हेमेन्द्र बोहोराले प्रमाण हेरेर कारबाही हुनुपर्ने बताए पनि प्रिन्सिपल केशर बहादुर खुलालले शिक्षकले कुटेकै भरमा त तपाईंको छोरीलाई त्यस्तो समस्या भएको होइन भन्दै पन्छिए ।

न्युज ट्वाइण्टी फोर टेलिभिजनबाट प्रसारित कार्यक्रम सिधा कुरासंगको कुराकानीमा प्रिन्सिपल खुलालले आफू यो विद्यालयमा आउनुभन्दा पहिलेको कुरा भएकोले यसबारेमा आफुलाई धेरै कुराहरु थाहा नभएको बताएका छन् ।

‘उनी ५ कक्षामा पढ्दाखेरीको कुरा हो । ७ कक्षाको बीचतिर आइसकेपछि मकहाँ आईपुग्यो । त्यसपछि तुरुन्तै अभिभावक समेत रहने गरी छानबिन समिति बनाएर अध्ययन गर्दा शिक्षिकाहरुमाथि लगाइएको आरोप सत्य होइन भन्ने कुरा आयो’ उनले भने ।

आफ्ना बालबालिकाहरु पनि सोही विद्यालयमा भएकाले खुलेर बोल्न नसकेको र रिपोर्ट लेख्दा अभिभावकहरुलाई सम्मिलित नगराइएको सावित्राको आरोप छ । घटनाबारे अध्ययन गर्न बनेको छानविन समितिले पीडित बालिकासंग पनि बयान नलिएर रिर्पोट बनाएको प्रिन्सिपल खुलालले स्वीकारेका छन् ।

घटनाबारे प्रहरीको उदासिनता

पीडित बालिकाकी आमा सावित्रा छोरीलाई न्याय माग्दै राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद् पुगिन् । परिषदले अनुसन्धानका लागि प्रहरी वृत्त महाराजगन्जलाई पत्र काट्यो ।

अनुसन्धानको निष्कर्ष माग्न जाँदा प्रहरीले गैरजिम्मेवार रूपमा जवाफ दिँदै भन्यो— ‘हामी त निष्कर्षमा पुग्नै सकेनौँ ।’ प्रहरीले किटानी जाहेरी लिन समेत अस्वीकार गरेपछि आमा सावित्रा जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालय पुगिन् ।

सरकारी वकिलको कडा निर्देशन पछि मात्र २०८३ वैशाख ७ गते (दर्ता नं. ९१६) किटानी जाहेरी दर्ता भयो । तर, जाहेरी दर्ता भएको दुई महिना बितिसक्दा पनि महाराजगन्ज प्रहरी काम भइरहेको छ भन्दै पन्छिरहेको उनको आरोप छ । संविधानको धारा २१ ले ग्यारेन्टी गरेको अपराध पीडितको हकलाई प्रहरीले कुल्चिएको उनले बताइन् ।

आमाको खुल्ला चुनौती : हिम्मत भए बहसमा आउनुस्

आफ्नो संसार उज्यालो बनाउने छोरी अस्पतालको कुनामा छटपटाइरहँदा, पीडक शिक्षिकाहरू भने खुल्ला आकाशमा मोजमस्ती गरिरहेको देख्दा आमा सावित्राको धैर्यको बाँध टुटेको छ ।

उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रधानमन्त्री, शिक्षामन्त्री र कानुनमन्त्रीलाई सिधा प्रश्न गरेकी छिन्– के बूढानीलकण्ठ विद्यालयलाई सरकारले स–साना नानीबाबुहरूको जीवनसँग खेलबाड गर्ने इजाजत पत्र दिएको हो ? उनले प्रिन्सिपल केशर खुलाल र विद्यालयको सिंगो टोलीलाई ‘फेस टु फेस’ बहसमा बस्न खुल्ला चुनौती दिएकी छिन् ।

“तपाईंका प्रमाण तपाईं ल्याउनुस्, तपाईंको सिंगो स्कूल बोलाउनुस् म सार्वजनिक मञ्चबाटै उद्घोष गर्छु तपाईं बोलुञ्जेल म एक शब्द बोल्ने छैन । तर मैले बोल्ने बेला मेरा प्रश्नहरूको जवाफ तपाईंले कुरा नचपाइकन दिनुपर्छ । यदि मैले मिथ्या बोलेकी छु भने तत्काल मलाई हतकडी लगाएर खोरमा जाकियोस् । हिम्मत छ भने सिंगो बूढानीलकण्ठ एकातिर भएर आओस्, म एक्लै अर्कोतिर बसेर जवाफ दिन तयार छु’ उनले चेतावनी दिएकी छन् ।

एउटा नामी विद्यालयको ’ब्रान्ड नेम’ को भ्रममा परेर मैले आज आफ्नो सर्वस्व गुमाएकी छु । छोरीलाई अहिले भानुभक्त मेमोरियल विद्यालय पानीपोखरीमा भर्ना त गरिएको छ, तर रोगका कारण उनी त्यहाँ पनि जान सकेकी छैनन् । एउटी आमा आज पनि आफ्नी अर्धचेत छोरीको हात समातेर न्यायको पर्खाइमा छिन् । के यो राज्यले ती अबोध बालिकालाई न्याय देला ?