काठमाडाैं – भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीको पाँचौँ दिन प्रधानमन्त्री बालेन शाहले विपद्पछिको खोज, उद्धार, राहत तथा व्यवस्थापनको काम चुनौतीपूर्ण भए पनि सरकार दृढताका साथ अघि बढिरहेको बताएका छन् ।

आइतबार सामाजिक सञ्जालमार्फत जानकारी दिँदै प्रधानमन्त्री शाहले प्रतिकूल मौसम, जटिल भूगोल र लगातारको जोखिमका कारण बाढीबाट भएको जनधन तथा भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण सङ्कलन गर्न कठिन भइरहेको बताएका हुन् ।

“विगत पाँच दिनदेखि हाम्रो देशले अकल्पनीय र हृदयविदारक प्राकृतिक विपद्को सामना गरिरहेको छ,” उनले भनेका छन्, “प्रतिकूल मौसम, जटिल भूगोल र लगातारको जोखिमका कारण यो काम चुनौतीपूर्ण भए पनि हामी दृढताका साथ नागरिकको जीवनरक्षाका लागि अघि बढिरहेका छौँ ।”

आफ्ना प्रियजन, घरबार र जायजेथा गुमाउँदाको पीडा ठूलो हुने भन्दै प्रधानमन्त्री शाहले सङ्कटको यस घडीमा सरकार गम्भीर र संवेदनशील रहेको बताएका छन् । नागरिकको सुरक्षा र अभिभावकत्व प्रदान गर्नु सरकारको सर्वोच्च दायित्व भएकाले सम्पूर्ण राज्य संयन्त्रलाई युद्धस्तरमा परिचालन गरिएको उनको भनाइ छ ।

प्रधानमन्त्रीका अनुसार बाढीपछि हालसम्म ९ हजार ४३५ जनालाई हवाई तथा स्थलमार्गबाट उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याइएको छ । राहत तथा उद्धारका लागि आइतबार थप ७२ सहित हालसम्म ३९४ उडान भएका छन् । प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल नेपालका गरी २० हजार ६१८ सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ ।

प्रभावित विद्युत् आयोजना क्षेत्रबाट नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत २७९ जनाको उद्धार गरिएको छ । यस्तै, रसुवाको माथिल्लो त्रिशूली–१ आसपासबाट दुई दिनमा २५० जनाको उद्धार गरिएको प्रधानमन्त्री शाहले जानकारी दिएका छन् । उक्त क्षेत्रमा चिनियाँ र कोरियन विशेषज्ञ टोलीले नेपाली सेनासँग समन्वय गरी खोज तथा उद्धारको काम गरिरहेको छ ।

नुवाकोटको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा फसेकाहरूको उद्धार प्रयास पनि जारी रहेको प्रधानमन्त्रीले बताएका छन् । उद्धारका लागि नेपाली सेनाका इन्जिनियरहरूले ब्लास्टिङको काम अघि बढाइरहेका छन् । घटनास्थलमा नेपाली सेना, तालिमप्राप्त कुकुरसहित सशस्त्र प्रहरी तथा नेपाल प्रहरीका विशेषज्ञ गरी ९० जनाको संयुक्त टोली खटिएको छ ।

प्रधानमन्त्रीका अनुसार उद्धार टोलीले आइतबार दिउँसो सुरुङको मुख्य भागमा पुगेर २×३ फिटको प्वाल बनाउन सफल भएको थियो । डोरीको सहायताले टोली तल झरेर सुरुङभित्र रहेका व्यक्तिलाई बोलाउँदा कुनै प्रतिक्रिया प्राप्त नभएपछि ठूला उपकरण प्रयोग, ब्लास्टिङ तथा प्वाल फराकिलो पार्ने काम एकसाथ अघि बढाइएको छ ।

माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ जलविद्युत् आयोजनामा पनि नेपाली सेना र नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको संयुक्त टोली उद्धारमा खटिएको छ । रसुवाको चिलिमे, लाङटाङ खोला र मैलुङ खोला जलविद्युत् आयोजनामा समेत नेपाली सेनासँग समन्वय गरी भारतीय, चिनियाँ तथा कोरियन विशेषज्ञ टोलीले खोज तथा उद्धारको काम अघि बढाइरहेको प्रधानमन्त्रीले बताएका छन् ।

त्यस्तै, बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट २६७ घाइतेलाई उद्धार गरी स्थानीय तथा काठमाडौँका विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । तीमध्ये १५६ जना अस्पतालबाट डिस्चार्ज भइसकेका छन् । प्रभावित क्षेत्रमा उपचार तथा मनोपरामर्शका लागि चिकित्सकसहितको टोली परिचालन गरिएको छ ।

राहत तथा उद्धारका लागि स्वदेश तथा विदेशबाट आर्थिक तथा मानवीय सहयोग प्राप्त भइरहेको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन् । प्रधानमन्त्री राहत कोषमा आइतबार मध्यान्हसम्म ९ वटा वाणिज्य बैंकका खातामा ५ अर्ब २४ करोड ७९ लाख ४४ हजार ५८५ रुपैयाँ जम्मा भएको उनले जानकारी दिएका छन् ।

रसुवा र नुवाकोटका विभिन्न स्थानमा २६ वटा आश्रयस्थल तथा राहत वितरण केन्द्र सञ्चालनमा ल्याइएको छ । ती केन्द्रबाट आइतबार मात्रै ३ हजार ४५४ जनाले अस्थायी आश्रय तथा राहत प्राप्त गरेको प्रधानमन्त्रीले बताएका छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगतर्फ एसियाली विकास बैंक, विश्व बैंक, अमेरिका, अस्ट्रेलिया, भारत, चीन, स्विट्जरल्यान्डलगायतका मुलुक तथा संस्थाबाट आर्थिक तथा मानवीय सहायता प्राप्त भइरहेको उनले जानकारी दिएका छन् । भारतबाट हालसम्म ६८।५ टन मानवीय सहायता तथा अत्यावश्यक औषधि प्राप्त भएको छ ।

बाढीका कारण अवरुद्ध सञ्चार सेवा तथा सडक पुनः सञ्चालनका लागि पनि काम भइरहेको प्रधानमन्त्रीले बताएका छन् । प्रभावित क्षेत्रमा नेपाल टेलिकमका १०६ र एनसेलका ७५ वटा बिटिएस टावर सञ्चालनमा आइसकेका छन् । बाँकी टावरहरू पनि चाँडै सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको उनको भनाइ छ ।

बाढीका कारण हालसम्म ७८१ जनाको शव फेला परेको प्रधानमन्त्री शाहले जानकारी दिएका छन् । नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको सहयोगमा शव व्यवस्थापन भइरहेको छ । पहिचान भएका शव आफन्तलाई जिम्मा लगाउने तथा पहिचान हुन नसकेका शवलाई कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी व्यवस्थापन गर्ने काम भइरहेको उनले बताएका छन् ।

प्रधानमन्त्री शाहले विपद्को सामना गर्न सरकार, सुरक्षा निकाय, स्वयंसेवक तथा नागरिक सबैको सामूहिक प्रयास आवश्यक रहेको बताएका छन् । प्रभावित प्रत्येक नागरिकसम्म राहत पुर्‍याउने तथा पुनर्निर्माण र पुनःस्थापनाको काम पूर्ण नतिजा नआएसम्म निरन्तर जारी राख्ने प्रतिबद्धता पनि उनले व्यक्त गरेका छन् ।