काठमाडौँ– रुस–युक्रेन युद्ध लम्बिँदै गर्दा पाकिस्तानजस्ता अल्पविकसित मुलुकमा यसको असर देखा पर्दै जान थालेको छ । जेपी मोर्गन चेस बैंकका एकजना विश्लेषकले रुसले युरोपेली मुलुकहरु र अमेरिकालाई लक्षित गर्दै उर्जा आपूर्ति कटौति गरिदिएको खण्डमा उर्जाको मूल्यले आकाश छुने टिप्पणी गरेका छन् ।

दैनिक ३० लाख ब्यारेल आपूर्ति बन्द भएको खण्डमा विश्वमा प्रतिब्यारेल तेलको मूल्य १९० अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यसभन्दा अझ खराब अवस्थाको कल्पना गर्दा रुसले दैनिक ५० लाख ब्यारेल तेलको उत्पादन कटौती गरेको खण्डमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढेर ३८० डलरसम्म पुग्ने बताइएको छ ।

यस्तो अवस्था आएको खण्डमा पाकिस्तानमा श्रीलंकाले भन्दा खराब संकट देखा पर्ने छ । तेलको मूल्य १०० डलर प्रतिब्यारेल आसपास रहेको अवस्थामा अहिले समेत त्यहाँ उर्जा संकटको सम्भावनाहरु देखा परिरहेका छन् ।

उच्च मुद्रास्फीति, राष्ट्रिय मुद्राको मूल्यमा भारी गिरावटजस्ता कारणले पाकिस्तानमा आर्थिक चुनौतिहरु थपिएका छन् । पैसा नहुँदा पाकिस्तानको व्यापार घाटा चालु आर्थिक वर्षमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा उच्च ४८ अर्ब ६६ करोड डलर पुगेको छ ।

अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो ५७ प्रतिशतले बढी हो । यसको समाधानका लागि गत मे महिनामा पाकिस्तानको शहबाज शरिफको सरकारले ८०० भन्दा धेरै गैर अत्यावश्यक एवम् विलासी वस्तुको आयोतमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो ।

धेरै चर्चा गरिएको चीन–पाकिस्तान इकोनोमिक करिडोर (सिपेक) अहिले पाकिस्तानका लागि आयको स्रोत नभइ दायित्वको बोझ बनेको छ । पाकिस्तानले चीनको एक उर्जा कम्पनीलाई पैसा तिर्दैमा सरकारी आय गुमाइरहेको छ । चीनबाट ठूलो परिमाणमा ऋण तथा अनुदान सहयोग प्राप्त गरेपनि पाकिस्तानमा सिपेक परियोजना अन्तर्गतका धेरै निर्माणकार्य जस्ताको त्यस्तै रहेका छन् ।

जुन महिनामा मात्रै पाकिस्तानमा २० प्रतिशत भन्दा धेरैको मुद्रास्फीति देखिएको थियो । यसअघि अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले पाकिस्तानलाई पेट्रोलियम पदार्थमा ५० पाकिस्तानी रुपैयाँ मूल्य बढाउन सुझाव दिएको थियो । यससँगै केबल ३३ दिनको अवधिमा पेट्रोलको मूल्य १४९ रुपैयाँबाट बढेर २४९ रुपैयाँ पुगेको थियो ।

यसबाहेक त्यहाँ विद्युत एवम् ग्यासको राजश्वमा पनि वृद्धि गरिएको छ । यसैक्रममा अत्यावश्यक वस्तुको आयातले पनि मुलुकको विदेशी सञ्चितीमा भार थपिरहेको छ । पाकिस्तानले चालु आर्थिक वर्ष सन् २०२१/२२ को पहिलो ११ महिनामा ३ अर्ब ५६ करोड अमेरिकी डलर बराबरको खाना पकाउने ग्यास आयात गरेको छ ।

यो अघिल्लो वर्ष भन्दा ४४ प्रतिशतले धेरै हो । पाकिस्तानको घरेलु बजारमा खाना पकाउने ग्यासको मूल्य सन् २०१९ को जनवरीमा २०० रुपैयाँ प्रतिलिटर रहेकोमा अहिले ५५० रुपैयाँ प्रतिलिटर पुगेको छ ।

पाकिस्तानको स्टेट बैंक अफ पाकिस्तानका अनुसार पछिल्ला दुई दशकयता पाकिस्तानले खाने तेल र तेलहन उत्पादनको आयात बढ्दै गएको छ । सन् २०२० मा मात्रै पाकिस्तानको कूल खपतको ८६ प्रतिशत तेल विदेशबाट आयात गरिएको थियो ।

जनसंख्या बढेसँगै आयात पनि सोही अनुसार बढ्दै गएको बताइएको छ । मुलुकभित्रै सोयबिन र अन्य तेल उत्पादन गर्ने सरकारको योजनाले सन्तोषजनक नतिजा ल्याउन सकेका छैनन् ।

पाकिस्तानी बैंकर युसुफ नजारका अनुसार पाकिस्तानले जति अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट अरु कुनै मुलुकले पनि सहायता पाएका छैनन् । पाकिस्तानमा आउने नागरिक वा सैनिक सरकारले त्यहाँको अर्थतन्त्रमा विद्यमान आधारभूत समस्याको सम्बोधन गर्न नसकेका कारण यस्तो अवस्था आएको उनको भनाइ छ ।

विश्व बैंकले हालै सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा पाकिस्तान अस्थीरताको भूमरीमा फस्नसक्ने चेतावनी दिइएको छ । २१ औं शताब्दीको सुरुवातयता पाकिस्तानले हरेक वर्ष १६ देखि २१ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको घाटा व्यहोरिरहेको छ ।

उक्त प्रतिवेदनमा सोही कारण मुलुकको राष्ट्रिय उत्पादकत्व घट्दै गएको जनाइएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको पछिल्लो सहायताका बावजुद पाकिस्तानले अझै खराब अवस्थाको सामना गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ ।