काठमाडौं– के तपाईंलाई छाती डम्म हुने वा पोल्ने समस्या छ ? यदि छ भने ग्यास्ट्रिक भयो भनेर सामान्य औषधि वा तातो पानीको भरमा नबस्नुहोला । जसलाई हामी सामान्य ग्यास्ट्रिक ठान्छौँ, त्यो हृदयाघात (हर्ट अट्याक) को लक्षण पनि हुन सक्छ।

१- ग्यास्ट्रिक र मुटुको दुखाइ कसरी छुट्याउने ?

मुटुको दुखाइ छाला काटेको जस्तो टसक्क बिझ्ने खालको हुँदैन । यदि छातीको बीच भागमा भारी भयो, केही कुराले थिचेको जस्तो महसुस भयो वा त्यो दुखाइ सरेर घाँटी, बङ्गारा वा पाखुरातिर गयो भने तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ । विशेषगरी उच्च रक्तचाप (ब्लड प्रेशर हाई)  र मधुमेह (सुगर) भएका बिरामीले पेटको माथिल्लो भाग वा छातीमा असजिलो हुँदा ग्यास्ट्रिक हो भनेर बस्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ ।

२- प्राकृतिक बाइपास को फाइदा (व्यायामको महत्त्व) 

नियमित व्यायाम गर्नेहरूको मुटु बलियो हुन्छ । दिनमा ३० देखि ४५ मिनेट (हप्तामा १५० मिनेट जति) पसिना आउने गरी हिँड्ने वा व्यायाम गर्ने बानीले मुटुमा  प्राकृतिक बाइपासको काम गर्छ । यसको अर्थ, यदि मुटुको एउटा मुख्य नसा बन्द भइहाल्यो भने पनि व्यायाम गर्ने मानिसको मुटुमा रहेका मसिना नसाहरू सक्रिय हुन्छन् र रगत सञ्चालनमा मद्दत गर्छन् । जसले गर्दा हृदयाघात नै भए पनि क्षति कम हुन्छ ।

३- मःम र मासु खाँदा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

नेपालीहरूको प्रिय खाजा मःम र मासु खाँदा रातो मासु (खसी, राँगा) भन्दा सेतो मासु (कुखुरा, माछा) खानु राम्रो हुन्छ । किनकी त्यस्तो मासु मुटुका लागि सुरक्षित हुन्छ। बजारमा पाइने मःममा बोसो र छालाको प्रयोग धेरै हुन सक्ने भएकाले सचेत रहनुपर्छ । 

सबैभन्दा खतरनाक बानी भनेको– एकैपटक धेरै बोसोयुक्त मासु, चर्को नुन, रक्सी र चुरोटको सेवन गर्नु हो । यी चिजहरू एकैसाथ खाँदा रक्तचाप एक्कासि बढेर मुटु फुट्ने वा मस्तिष्कघात हुने जोखिम हुन्छ ।

४- नेपालमै हुन्छ ९५ प्रतिशत उपचार

मुटुको उपचारका लागि अब विदेश धाउनुपर्ने बाध्यता हट्दै गएको छ । मुटु प्रत्यारोपण र कृत्रिम मुटु राख्ने बाहेकका ९० देखि ९५ प्रतिशत रोगको उपचार नेपालमै विश्वस्तरको प्रविधिबाट भइरहेको छ । सरकारी अस्पतालहरूमा सेवा प्रभावकारी बन्दै गएकाले पैसा नभएरै उपचार नपाउने अवस्था कम हुँदै गएको छ ।

 डा. भगवान कोइराला