काठमाडौं- पछिल्लो समय पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षमा लागेर सम्पर्क कार्यालय खोल्ने महत्त्वपूर्ण भूमिकामा रहेका पूर्णबहादुर (कान्छाराम) तामाङ कांग्रेस फुट्ने दाबी गर्छन् । फुटेको कांग्रेसमा पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा र वरिष्ठ नेता डा. शेखर कोइराला पक्ष हुने उनको भनाइ छ। कांग्रेसलाई एक ढिक्का बनाउनका लागि सभापति गगन थापा लचिलो नभएको र संवादमै नआएको कान्छारामको जिकिर छ ।

उनी गगन लचिलो भएको खण्डमा १०/१५ मिनेट भित्रै कुरा मिल्ने बताउँछन् । तर गगन आफूहरुको सम्पर्कमै नआएका कारण कांग्रेस फुट्ने अवस्थामा पुगेको उल्लेख गरे । गगन सम्पर्कमा आए पार्टीका बूढापाका नेता मिलाउने जिम्मा आफूले सम्हाल्ने बताए । गगन थापाले कांग्रेसका पूर्वकार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्कासँग मिलेर तयार पारेको ७ बुँदे सहमतिपत्र कार्यान्वयन गरेको खण्डमा कांग्रेस एक ढिक्का हुने कान्छारामको भनाइ छ ।

कान्छाराम र गगनको सम्बन्ध फागुन २१ को निर्वाचन अगाडि ठिकै थियो तर निर्वाचनमा गगनले कान्छारामलाई टिकट नदिएपछि उनी बिच्किएका हुन् । गगनसँग कान्छाराम बिच्किएको फाइदा अहिले शेरबहादुर देउवा पक्षले उठाइरहेको देखिन्छ । खबरहबले कांग्रेस नेता कान्छाराम तामाङसँग पार्टीको पछिल्लो अवस्था, विभाजनको कारण, गगन र पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षका विविध गतिविधि र समग्र अवस्थाका विषयमा विशेष कुराकानी गरेको छ । प्रस्तुत छ कुराकानीको सम्पादित अंश-

सम्पर्क कार्यालयको साँचो नेताहरूको हातमा सुम्पेको देखियो । नयाँ पार्टी खुल्दैछ कि क्या हो ?

अहिलेसम्म नयाँ पार्टी खोलिएको छैन । गगन कुमार थापालाई शेरबहादुर देउवा समूहले मिलेर जाने सहमति गरौँ भनेर धेरैचोटि भन्नुभयो । जेठको २२ गते पूर्णबहादुर खड्काको घरमा आएर सहमति गरेर जानुभयो । आज असार २५ नाघिसक्यो, अहिलेसम्म उहाँहरुले सम्पर्क गर्नु भएको छैन । सम्पर्क नगरेपछि शेखर कोइरालालाई अल्टिमेटम दिएको रहेछ । अब पार्टी मिल्छ जस्तो लाग्दैन । किनभने भदौ २ गते वडा सम्मेलन राखिएको छ ।

अब जम्मा ३८ दिन बाँकी छ । ३८ दिनभित्रमा यिनीहरू सहमतिमा नआए अब लगभग पार्टी फुट्यो भनेर जान्नुपर्छ । गगन सहमतिमा नआए छिट्टै पार्टी फुट्छ । डकुमेन्टहरू बनाइराखेको जस्तो मलाई लागेको छ । जहाँसम्म कार्यालय खोलेको कुरा छ, त्यो पन्ध्रौँ महाधिवेशनका लागि हो । मलाई चाहिँ घर खोजेर सम्पर्क कार्यालय व्यवस्था गरिदिनुहोस् भन्ने आग्रह गरिएको थियो । शेरबहादुर टिमले मलाई त्यस्तो जिम्मेवारी दिएको हो । मैले घर खोजेँ, सबैले गच्छेअनुसार पैसा उठाएर रंगरोगन गराएर मैले चाबी हस्तान्तरण गरेको हो ।

गगन सहमतिमा आएनन् भने पार्टी फुट्छ भन्नुभयो, सहमतिको विन्दु चाहिँ के हो ?

हाम्रो खासै त्यस्तो केही छैन, सातबुँदे सहमति भएको छ । विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित टोली गगनसँग छँदैछ । त्यसलाई पुरानो कार्यसमितिका सभापति शेरबहादुर देउवा र वरिष्ठ नेता शेखर कोइराला पक्ष १४औँ महाधिवेशनमा गगनको टिमका मान्छेहरुलाई केन्द्रीय कमिटीमा जो-जो आफ्नो पक्ष लगिदिनुहोस् भन्ने हाम्रो कुरा हो । ठिक छ- कार्यसमितिमा उसकै बहुमत पुर्‍याओस् । त्यो हामीलाई टाउको दुखाई छैन । महत्वपूर्ण कुरा चाहिँ पार्टी मिलेर जानुपर्छ । पार्टीमा सबैले दुःख पसिना लागेको छ ।

मिलेर जाने कुरामा चाहिँ तपाईहरु पनि लचिलो हुनुभएन रे ! आज एउटा सहमति गर्‍यो, भोलि अर्कै कुरा गर्नुहुन्छ रे ?

यो गलत कुरा हो । मलाई गगनपट्टि लाग्नुपर्ने आवश्यकता पनि छैन, शेरबहादुरसँग लाग्नुपर्ने आवश्यकता पनि छैन । म भोलि गगनसँग पनि नहुन सक्छु, शेरबहादुरसँग पनि नहुन सक्छु । राजनीति नै नगर्न पनि सक्छु । तर मैले देखेको कुरा बोल्नुपर्छ । म धार्मिक मान्छे हो । मैले बोलेका धेरै कुराहरू पुगेका पनि छन् । गगनहरुले गरेको कुरा एकदमै गलत छ ।

पार्टी सभापति गगन थापामाथि किन यति धेरै पूर्वाग्रही हुनुभएको ?

उसले पार्टीमा एकलौटी गर्छु भन्यो, गर्‍यो । अहिले उसले बुढापाकाको टोलीलाई मिलाएर लाँदा कसैले किन ल्याएको भनेर सोध्ला । गगनले पार्टी कुनै पनि हालतमा एक गर्न सक्दैन । गगनले एक हप्ताभित्रमा पार्टीलाई एक बनाएछ भने म कांग्रेसमा बस्दिनँ, राजनीति नै गर्दिनँ । मैले गगनको सबै व्यवहार बुझ्याछु । १३ औँ महाधिवेशनमा ससुरोसँग जुधेको बिर्सिनुभयो ? ससुरा त एउटा नातासम्बन्ध र घरभित्रको मान्छे हो नि । मितको साइनो त कति प्रगाढ हुन्छ । अनि पदको लागि आफ्नै ससुरासँग भिड्ने मान्छेले पार्टी एक बनाउँछ ? गगन ससुरालाई नै अन्याय गरेको हो ।

गगन इमान्दार पनि हो भन्नुभयो, आलोचना पनि गर्नुभयो, कुरा बुझिएन नि ?

गगनलाई इमान्दार भन्नुको कारण उनले साथीभाइ इष्टमित्र र प्रतिनिधिलाई म यो पार्टी आफ्नो पक्षमा ल्याउँछु र कब्जा गर्छु भनेका थिए । ५४ प्रतिशत मान्छेहरू मिलाएर पार्टी कब्जा गरेकोमा उनी ढुक्क छन् । भोलि ५४ प्रतिशत मान्छे हुँदाहुँदै अरु किन ल्याइस् भनेर उसलाई त कारबाही गर्ने भए ।

यो विषयमा गगन इमान्दार हो । अब भोलि ५४ मध्ये शेरबहादुर देउवा पक्षले पार्टी खोल्दा उनलाई छोडेर उता लाग्छन् । त्यसकारण उनी इमान्दार भएकै कारण फस्दै छन् । गगनले दुई तीन महिनामात्रै पर्खिदिएको भए उनलाई हामी इमान्दारपूर्वक र लोकप्रियताका साथ पार्टी सभापति बनाउने थियौँ । तर उनले जबरजस्ती विशेष महाधिवेशन गरे । भोलि तिनै विशेष महाधिवेशन पक्षधरले शेरबहादुर देउवा अथवा नयाँ पार्टी खोल्दा यतापट्टि आएपछि गगन फस्छन् । यति कुरा मैले बोलेँ कि गगनको राजनीति सकिँदैछ । गगन पक्षका २५ प्रतिशत बढी साथीहरु अहिले हाम्रो सम्पर्कमा हुनुहुन्छ ।

उसो भए कांग्रेस फुट्छ ?

कांग्रेस हामीले फुटाएको होइन । साउन २५ गते भित्रमा शेरबहादुर समूहले अर्को पार्टी दर्ता गर्छ । हामी हिँड्ने बाटो पनि त चाहियो नि । गगनको पछि आत्मसमर्पण गर्दै को जान्छ ? हामीले पनि उपाय त खोज्नु पर्‍यो । एउटा पार्टी दर्ता हुन्छ । कांग्रेस १०० प्रतिशत फुट्छ विश्वास गर्नुहोस् ।

चुनाव चिन्ह झण्डाहरू टुंग्याउनुभयो ?

यो महिनाभित्र लगभग हाम्रो फाइनल हुन्छ । दुईचार दिन परिस्थिति नियालेको हो । आजभोलि नै फाइनल हुनसक्छ । किनभने हामीले शेखर कोइरालाको निर्णय पर्खेर बसेको हो । पुरानो कार्यसमितिका अहिले पनि ९१ जना नेताहरु शेरबहादुर समूहमा हुनुहुन्छ ।

अहिले डा. शेखर कोइराला यता न उताको हुँदा चाहिँ तपाईँहरूलाई समस्या भएको हो ?

शेखरको आफ्नै एउटा समूह छ । शेरबहादुरको एउटा समूह छ । हामी एक भएर अहिलेसम्म काम गरेको छैन । शेखरको टिमबारे त थाहा छैन तर अब गगनले शेरबहादुरको टिमलाई लाँदैन भन्ने कुरा हामीले बुझिसक्यौँ । गगनले उहाँलाई मात्र लैजान्छ कि भन्ने शेखर डाक्टर साहबको कुरा छ । त्यही कारण शेखर डाक्टर साहबको कुरालाई पर्खिराखेका छौँ । शेखर डाक्टर साहबले भनेको कुरा गगनले नमाने एक दुई दिनमा शेखर र शेरबहादुर समूह मिलेर पार्टी खोल्छौँ । तर शेखरले यदि गगनसँग कुरा गरेर शेरबहादुर पक्षलाई पनि मिलाउँ भनेर प्रस्ताव राखेर निर्णय भयो भने त्यो अवस्था नरहन सक्छ ।

शेखरलाई निर्णायक ठान्नुभएको हो ?

यस्तो हो- शेखर गगनजीकोमा जानुभयो भने ठिकै छ। नत्र उहाँले छुट्टै पार्टी खोल्नु पर्‍यो । हामी शेरबहादुर पक्षले पनि छुट्टै खोल्नुपर्‍यो । बरु हामीसँग मिलेर जाउँ भन्ने कुरामा त शेखरजी सहमत नै हुनुहुन्छ नि ।

‘नेपाली कांग्रेस फुट्या छैन, फुट्दा पनि फुट्दैन’

अहिले कांग्रेसमा मिलाउने मध्यस्थकर्ताको पो अभाव भयो कि ?

हामी यति लचक छौँ कि शेरबहादुर समूहका मान्छे सबैले पद र अवसर पाइसके । तर गगन समूहका कसैले पाएका छैनन् । पूर्णबहादुरले उपप्रधानमन्त्री, रक्षामन्त्री, गृहमन्त्री सबै पाउनुभयो । सिटौला, प्रकाशमान, प्रकाशरण, विमलेन्द्र हुँदै आरजुले पनि सबै पद पाइसक्नुभयो । तर गगनको टिमले केही पाएको छैन । गगनको टोलीले सत्ता चलाएकै छैन । हामीलाई त्यहाँ लैजाकाको लागि त गगनले हाइहाइ गरेर मिलाउनु पर्थ्यो नि । तर उहाँले मिलाउन चाहनुभएको छैन । सबै पाएर पनि हाम्रो टिमले लचकता अपनाइरहेको छ नि । म स्वयंले धेरै अवसर पाइसकेँ ।

मिल्न नचाहनुको कारण चाहिँ के बुझ्नुभयो ?

मेरो विश्लेषणमा गगन इमान्दार हो भन्ने बुझेको छु । किन भने ५४ प्रतिशतको बहुमत लगेर गएपछि उहाँले तिनीहरु किन चाहियो भनेर हेला गर्नुभयो । अब ५४ प्रतिशतले भोलि अर्को लफडा गरिदिए गगन बिचरा कहाँ जाने ?

अहिले पुराना नेताहरूको काम छैन, युवालाई अवसर दिनुपर्छ भन्ने पनि देखिन्छ नि ?

पुरानाको काम छैन भन्दैमा बाउआमालाई लगेर खोलामा हाल्ने ? वृद्ध पनि त चाहियो नि । त्यही वृद्धहरूले लडाईं लडेर त आज गगन सभापति भए । नलडेको भए त उनी सभापति हुँदैन थिए । मेरो भनाइ के हो भने बुढापाका पनि चाहियो, तरुणतन्नेरी पनि चाहियो । मंसिरसम्ममा नयाँ पार्टी खोलेर गगन र शेरबहादुरको पार्टी दाँजौला, मंसिरपछि कुरा गरौँ ।

उसोभए कांग्रेस अब एक ढिक्का नहुने पक्कापक्की हो ?

हामी त अहिले पनि एक ढिक्का हुन तयार थियौँ । तर गगन पक्ष एक ढिक्का बनाउनका लागि तयार छैन । त्यसकारण पार्टी फुट्ने विश्लेषण गरेर नै सबै तयारी सुरु भएको हो । गगन भागेको भागेकै गरेपछि हामीले आत्मसमर्पण गर्ने कुरो भएन । गगन अहिले बेलुका राति आयो भने पनि १२/१ बजेसम्म मिलाइदिने जिम्मेवारी मेरो भयो ।

तर गगन लचिलो भएर आओस् । को बुढा पाका मान्दैन, त्यसको जिम्मेवारी म लिन्थेँ । सुरुमा गगन सम्पर्कमा आउनुपर्‍यो नि । इमान्दार कुरामा त दुवै चिज मिल्नुपर्‍यो नि । गगन लचिलो भएर आए पार्टी फुट्दैन । गगनले यही पारा देखाउने हो भने पार्टी फुट्छ । गगन आए पार्टी मिलाइदिन्छु भन्या हो । बूढा मिलाउने जिम्मेवारी मेरो भयो । त्यसको लागि गगन तयार हुनुपर्‍यो ।

तपाईँसँग गगन र शेरबहादुर पक्ष मिलाउने सूत्र चाहिँ के छ ?

भएको कुरालाई इमान्दार भएर दुई वटै टिमले स्वीकार गरेपछि त सूत्र त्यही हो नि । पुराना कार्यसमितिका मान्छेहरूलाई उपयुक्त जिम्मेवारी दिने । समितिहरूमा शेरबहादुर समूहका मान्छेहरू पनि मिलाएर राखिदिने, पद सबैलाई समान रूपले वितरण गर्ने, लचिलो हुने । इमान्दारिता देखाउने हो भने त १० मिनेटमै मिल्ने कुरा छ नि ।

किन गगन लचिलो नभएका भेट्न किन नचाएका होलान त ?

अहिले गगनलाई ५४ प्रतिशतले ले उचालेका छन् । भोलि उनीहरुले लफडा गरिदिन्छन् ।

उसो भए तपाईंको भनाइमा गगन यता न उताको हुँदैछन् हो ?

गगनले कांग्रेस मिलाउन सकेन भने राजनीतिमा ठूलो दुःख पाउँछन् । उनी राजनीतिमा सफल हुँदैनन् । गगन मसँग परिवार जस्तो भएर हुर्केको, उसका सबै आनीबानी मलाई थाहा छ । गगनले धेरै दुःख पाउँछ । गगनको सोच प्रधानमन्त्री हुने देश चलाउने हो नि । तर अब भोलिका दिनमा गगनको विरुद्ध सबै पार्टी लाग्ने अवस्थामा देखिन्छ । गगन हराउन हिजो पनि सबै लागेका थिए, भोलि पनि त्यही तरिकाले लाग्छन् । बिचारा गगनको लक्ष्य सकिँदैछ ।

एकता नभए वैकल्पिक शक्ति बनाउनुपर्ने कांग्रेस संस्थापन इतरको धारणा

आजको दिनमा गगनले मिलाउन ठ्याक्कै के गर्नुपर्छ ?

गगनले मिल्नका लागि सात बुँदेमा कुनै छलफल गर्नुपर्ने भए गर्नुपर्छ । यसो भयो भने आज राति नै मिल्न पनि सकिन्छ । गगन मिल्न तयार भए आजै मिलाइदिन्छु । मिलाएपछि म मंसिरसम्म राजनीति गर्छु, त्यसपछि गर्दिनँ ।

गगन सहित कांग्रेस मिल्यो भने चाहिँ राजनीति नगर्ने ?

हो । म लफडामा फस्दिनँ । यदि पार्टी फुट्यो भने म एउटा आमन्त्रित सदस्य लिएर बस्छु । शेखर समूह र शेरबहादुर समूहलाई सहयोग गर्छु, शेखर-शेरबहादुर समूहमा बस्छु । मिल्यो भने राजनीति गर्दिनँ ।

गगनसँग केमा तुस पर्‍यो यति सारो ?

म ०७४ मा माओवादी र नेकपा मिल्दा ३६ हजार भोट ल्याएर हारेको । ०७९ मा माओवादीसँग गठबन्धन भयो । मैले त्यसमध्येबाट देशैभरिबाट ४ नम्बरमा भोट पाएँ । कांग्रेसमा दोस्रो भएँ । पहिलो सुनिल शर्मा भए । ओलीले पहिलो नम्बरमा भोट ल्याउँदा रविले दोस्रो तेस्रोमा डाक्टर सुनिल र चौथोमा मैले ल्याएको हो । ४७ हजार भोट ल्याएको थिएँ ।

तर ०८२ मा उनले मलाई टिकट दिएनन् । दोस्रो कुरा मलाई टिकट दिनुपर्छ भन्ने पनि होइन । तर सिफारिस गरेका ६ जनाभन्दा बाहिरबाट उनले अर्को व्यक्तिलाई टिकट दिए । राष्ट्रियसभामा पनि त्यस्तै भयो । गगनसँग मेरो २० चोटीसम्म सम्पर्क हुन्थ्यो तर टिकट नपाएपछि भएन । ए कान्छा दाइ यसो पो भयो है भनेर एक पटक उसले सम्झिनु पर्दैन ? तर मैले उसले पठाएको उम्मेदवारलाई भोट हाल्दिनुस् भनेर मत माग्दै हिडेँ । अर्काको हातको भोट आफूले हाल्ने कुरा भएन । त्यति गर्दा पनि हाम्रो मान्छे तेस्रो भयो । मैले एक्लै लड्दा ३६ हजार भोट ल्याएको उसले १६ हजार ल्यायो ।

तपाईँलाई त कांग्रेस फिर्दा फाइदा रहेछ नि ?

होइन ! मैले राजनीति गर्दिनँ भन्न त पाएँ नि । मलाई कांग्रेस एक ढिक्का होस्, आजको दिनमा पनि नफुटोस् भन्ने छ । तर मैले आफ्नो निर्णय लिन त पाएँ नि ।

उसो भए नयाँ पार्टी खोल्दा तपाईँ के भूमिकामा रहने ?

म चौकीदारको भूमिकामा हुन्छु । मैले पार्टीका साथीहरुलाई भनिसकेको छु– एक एक मुठी खर्च गरी पार्टी बनाएर अगाडि बढौँ । कति कप चिया खान्छौँ, त्यो सबैले भाग लगाएर पैसा तिरौँ भन्ने तरिकाले अगाडि बढेको छु । त्यसकारण म चौकीदार हुन्छु । पद मलाई चाहिएन । नर्सरीबाट सुरु गरिदिन्छु, पार्टी खोल्यो भने ।

धेरै जनाले त कान्छाराम तामाङका कारण पनि पार्टी फुट्छ पनि भन्दा रहेछन् नि ?

अहिले शेरबहादुर दाइको समूहमा पूर्णबहादुर, प्रकाशमानसिंह, बिमलेन्द्र जजसले जे गर्नु परे पनि मसँग सल्लाह लिने गरेका छन् । मैले यसो गर्नुपर्छ, यसरी जानुपर्छ भन्ने कुरा गरेपछि उहाँहरुले समर्थन नगर्ने भन्ने कुरा छैन । मेरो कुरा पनि उहाँहरुले अलिअलि मान्नुहुन्छ जस्तो लाग्छ ।

उसो भए कान्छाराम तामाङका कारण कांग्रेस मिल्न नसकेको भन्ने कुरालाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

यो कुरा चाहिँ मलाई गगनले फोन गरेर भनेको खण्डमा म आज नै कांग्रेस पार्टी छोड्न तयार छु । यता शेरबहादुर पक्षले भन्छ भने पनि म तयार छु । तर मैले कुनै पनि हिसाबले पार्टी फुटाउन खोजेको होइन । म आफ्नो तर्फबाट पार्टी मिल्यो भने केही समयपछि रहन्न, आफ्नै पेशा व्यवसायमा फर्किन्छु भन्ने निर्णय गरेको हो ।