काठमाडौं- भारतको रक्षा निर्यात र घरेलु उत्पादनमा निकै ठूलो वृद्धि भएको छ । ‘रुबिक्स डाटा साइन्सेस’ को नयाँ प्रतिवेदन अनुसार आर्थिक वर्ष २०१७ मा १५ अर्ब रुपैयाँ हाराहारी रहेको भारतको रक्षा निर्यात आर्थिक वर्ष २०२६ मा ह्वात्तै बढेर ३८४ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । यो वृद्धि २५ गुणाभन्दा बढी हो । त्यस्तै आर्थिक वर्ष २०२५ मा स्वदेशी रक्षा उत्पादन पनि १.५४ ट्रिलियन रुपैयाँ पुगेको छ । यो अहिलेसम्मकै उच्च रेकर्ड हो ।

सरकारले ‘आत्मनिर्भर भारत’ र ‘मेक इन इन्डिया’ अभियानलाई जोड दिएको छ । यसले गर्दा स्वदेशी उत्पादन बढेको हो । रक्षा क्षेत्रमा निजी कम्पनीहरूको सहभागिता पनि बढेको छ । भारतले अब आयात घटाएर स्वदेशी उत्पादन बढाउने रणनीति लिएको छ । भारतले आर्थिक वर्ष २०२९ सम्ममा रक्षा उत्पादन ३ ट्रिलियन र निर्यात ५०० अर्ब रुपैयाँ पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ ।

विगत एक दशकमा भारतको रक्षा बजेट झन्डै तीन गुणा बढेको छ । आर्थिक वर्ष २०१४ मा २.५३ ट्रिलियन रहेको बजेट आर्थिक वर्ष २०२७ मा ७.८५ ट्रिलियन पुगेको छ । सन् २०२५ मा भारत विश्वकै पाँचौँ ठुलो सैन्य खर्च गर्ने देश बनेको छ । भारतले आफ्नो कुल गृहस्थ उत्पादन (जीडीपी) को करिब २ प्रतिशत रकम रक्षा क्षेत्रमा खर्च गर्दै आएको छ ।

सरकारले अहिले स्वदेशी उद्योगलाई प्राथमिकता दिएको छ । आर्थिक वर्ष २०२५ मा रक्षा मन्त्रालयले २.०९ ट्रिलियन रुपैयाँका १९३ वटा सम्झौता गर्‍यो । जसमा रकमका आधारमा ८१ प्रतिशत सम्झौता नेपाली नभई भारतीय कम्पनीहरूले नै पाएका छन् । रक्षा उत्पादनमा निजी क्षेत्रको हिस्सा १९ प्रतिशतबाट बढेर २३ प्रतिशत पुगेको छ । अहिले करिब १६ हजार साना तथा मझौला उद्योग यस क्षेत्रमा आबद्ध छन् । ४६२ वटा कम्पनीलाई ७८८ वटा औद्योगिक अनुमतिपत्र दिइएको छ ।

भारतले अहिले ८० भन्दा बढी देशमा रक्षा सामग्री निर्यात गर्छ । यसमा मिसाइल, नौसेना प्रणाली, राडार र ड्रोनहरू पर्छन् । ब्रह्मोस क्रुज मिसाइल र आकाश एयर–डिफेन्स सिस्टम मुख्य निर्यात सामग्री हुन् । सन् २०२५ को डिसेम्बरमा भारतले भियतनाम र इन्डोनेसियासँग ४० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको ब्रह्मोस मिसाइल सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिएको थियो ।