काठमाडौं- पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावादमा अमेरिका र इरानबीच चलेको शान्ति वार्ता निष्कर्षविहीन भएपछि दुई साताका लागि तय भएको युद्धविराम अब अन्यौलमा परेको छ । शनिबार दिनभर र आइतबार बिहानसम्म २१ घण्टा भएको वार्ता असफल भएसँगै दुई देशबीच फेरि युद्ध चर्किने जोखिम बढेर गएको छ ।

शान्ति वार्तापछि आयोजित संक्षिप्त पत्रकार सम्मेलनमा अमेरिकी टोलीका मुख्य वार्ताकार उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले परमाणु हतियारको विषयमा ठोस सहमति जुट्न नसकेको जानकारी दिए । शान्ति वार्तामा इरानले हर्मुज जलसन्धिमा आफ्नो नियन्त्रण कायम हुनुपर्ने अडान पनि राखेको थियो । यस विषयमा पनि अमेरिकी पक्षले सकारात्मक प्रतिक्रिया नदिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमले जनाएका छन् । मुख्य यी दुई बुँदामा सहमति जुट्न नसकेपछि वार्ता निष्कर्षमा पुग्न नसकेको हो ।

पत्रकार सम्मेलनमा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले दुई देशबीच २१ घण्टासम्म गम्भीर छलफल भए पनि आपसी मतभेद हटाउन नसकिएको जानकारी दिए । उनले यो परिणाम अमेरिकाका लागि भन्दा पनि इरानका लागि बढी हानिकारक हुने चेतावनी दिए । अमेरिकाले आफ्ना सर्तहरू स्पष्ट रूपमा राखेको तर इरानले ती सर्त मान्न तयार नभएको भान्सको भनाइ छ ।

अमेरिकाले एउटा सरल प्रस्ताव इरानसामु राखेको भन्दै उनले यो नै अमेरिकाको तर्फबाट ‘अन्तिम र उत्तम’ प्रस्ताव भएको टिप्पणी गरे । अब इरानले अमेरिकी प्रस्ताव स्वीकार गर्छ वा गर्दैन भन्ने कुरा प्रतीक्षाको विषय भएको उनको भनाइ छ ।

अमेरिकाले इरानसँग भविष्यमा कहिल्यै पनि परमाणु हतियार नबनाउने र त्यस्ता हतियार बनाउन प्रयोग हुने उपकरणहरू समेत नराख्ने प्रतिबद्धता खोजेको थियो । तर, वार्ताका क्रममा इरानबाट त्यस्तो कुनै ठोस प्रतिबद्धता नआएको उपराष्ट्रपति भान्सले जानकारी दिए । उनले अमेरिका निकै लचक भएर इमानदारीपूर्वक वार्तामा प्रस्तुत भए पनि खासै प्रगति हुन नसकेको दाबी गरे । पत्रकार सम्मेलनलगत्तै उनी अमेरिका फर्किएका थिए ।

अर्कोतर्फ इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले भने वार्ता असफल हुनुमा अमेरिकाको दोष रहेको जनाएका छन् । उनीहरूका अनुसार अमेरिकी पक्ष यथार्थवादी नभएको र उनीहरूले इरानसँग निकै ठूला मागहरू अघि सारेका कारण कुराकानी निष्कर्षमा पुग्न नसकेको हो । इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले हर्मुज जलसन्धिको नियन्त्रण, इरानको आणविक कार्यक्रम, इरानमाथि लगाइएका प्रतिबन्ध, युद्धको क्षतिपूर्ति र क्षेत्रीय युद्धको अन्त्यका बारेमा केन्द्रित थिए ।

इरानी प्रवक्ता बाघेईले अमेरिकी पक्षको आलोचना गर्दै कूटनीतिक प्रक्रियाको सफलता विपक्षी टोलीको गम्भीरता र इमानदारीमा भर पर्ने बताए । उनले अमेरिकाले अनावश्यक र अत्यधिक मागहरू राख्न छोड्नुपर्नेमा जोड दिए ।

इरानले वार्ताका लागि आफ्नो तर्फबाट केही सर्तहरू अघि सारेको थियो, जसमा हिजबुल्लाहमाथि भइरहेको इजरायली आक्रमण रोकिनुपर्ने माग पनि समावेश थियो । यसबाहेक इरानी टोलीले अमेरिकाले रोक्का गरिदिएको ६ अर्ब डलर रकम फुकुवा हुनुपर्ने, परमाणु कार्यक्रमका बारेमा ठोस ग्यारेन्टी पाउनुपर्ने र हर्मुज जलसन्धि भएर जाने जहाजहरूसँग शुल्क लिन पाउनुपर्ने जस्ता मागहरू पनि राखेको थियो । प्रवक्ता बाघेईलेले यति ठूला र जटिल मुद्दाहरूमा पहिलो भेटमै सहमति हुन्छ भनेर अपेक्षा गर्नु नै सही नभएको तर्क समेत गरेका छन् ।

इरानको बुझाइमा अमेरिकाले निकै धेरै र अनावश्यक मागहरू राखेका कारण कुराकानी निष्कर्षमा पुग्न नसकेको हो । शनिबारको वार्ताबाटै कुनै अन्तिम सहमति निस्कने अपेक्षा कसैले नगरे पनि केही सकारात्मक संकेत आउने र युद्धविरामको समय थपिने धेरैको आशा थियो । तर उपराष्ट्रपतिको भनाइले वार्तामा निकै कम आशा मात्र बाँकी रहेको देखाउँछ ।

यससँगै दुई हप्ताका लागि तय गरिएको युद्धविरामको भविष्य अन्योलमा परेको छ । यो युद्धमा मध्यस्थकर्ता र वार्ता आयोजक पाकिस्तानले भने शान्ति प्रयासमा आफ्नो भूमिका जारी राख्ने बताएको छ । आइतबार पाकिस्तानी विदेशमन्त्री इसाक डारले दुवै पक्षलाई युद्धविराम कायम राख्न आग्रह गरेका छन् । सन् २०१५ मा ओबामा प्रशासनले इरानसँग परमाणु सम्झौता गरेयता अमेरिका र इरानबीच भएको यो पहिलो प्रत्यक्ष वार्ता हो ।

त्यसबेलाको सम्झौतालाई पछि राष्ट्रपति ट्रम्पले खारेज गरिदिएका थिए । यो वार्ता सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि दुई देशबीच भएको सबैभन्दा उच्च स्तरको छलफल पनि हो । वार्तामा कुनै ठोस सहमति हुन नसके पनि धेरै विश्लेषकहरूले अमेरिका र इरानका प्रतिनिधिहरू यसरी आमनेसामने बस्नुलाई नै एउटा ठूलो घटनाका रूपमा हेरेका छन् ।