फिल्मी पर्दामा लाखौँ दर्शकको मन जितेका स्टार जब राजनीतिक मैदानमा उत्रिन्छन्, तब धेरैलाई लाग्छ-अब उनीहरू यहाँ पनि लामो समयसम्म चम्किनेछन्।

लोकप्रियता, ठूलो फ्यान फलोइङ र जनसमर्थनका कारण उनीहरूलाई चुनाव जित्न पनि धेरै कठिन हुँदैन। तर रोचक कुरा के छ भने संसदसम्म पुगिसकेपछि पनि धेरै कलाकार केही वर्षमै राजनीतिलाई अलविदा भन्दै फेरि आफ्नो पुरानै संसार-फिल्म उद्योग-तर्फ फर्किन्छन्।

आखिर यस्तो किन हुन्छ ? किन चम्किरहेको राजनीतिक यात्रा छाडेर कलाकार फेरि क्यामेरा, सेट र अभिनयकै दुनियाँमा फर्किन चाहन्छन् ? यसको पछाडि केही रोचक र यथार्थपरक कारण लुकेका छन् ।

कतिपय कलाकार राजनीतिमा सफल भए पनि केही समयपछि उनीहरूले त्यो क्षेत्र आफूलाई उपयुक्त नभएको महसुस गर्दै फेरि आफ्नो पुरानै पहिचान-फिल्मी दुनियाँ-तर्फ फर्किएका उदाहरण प्रशस्तै छन्।

भारतीय फिल्म उद्योगका केही चर्चित नाम यस्तै सूचीमा पर्छन्। हेमा मालिनी, धर्मेन्द्र देओललगायत धेरै कलाकार छन्, जसले चुनाव लडे र जिते । योसँगै केही यस्ता स्टार पनि छन्, जसले चुनाव जितेर पनि राजनीतिलाई सदाका लागि बाईबाई गरेका छन् ।

यस सामग्रीमा हामी केही यस्ता स्टारको सन्दर्भ चर्चा गर्दैछौं, जो राजनीतिमा प्रवेश गरे, चुनाव जिते, संसदमा समेत पुगे तर केही समयपछि फिल्मी करियरमा फर्किए ।

धर्मेन्द्र : ‘हि-म्यान’को राजनीतिक यात्रा
बलिउडका लोकप्रिय अभिनेता धर्मेन्द्र , जसलाई फ्यानले ‘हि-म्यान’ भनेर चिन्ने गर्छन्। धर्मेन्द्र अभिनयका कारण अत्यन्तै लोकप्रिय बनेका कलाकार हुन्। विशेषगरी सुपरहिट फिल्म ‘शोले’ पछि उनको लोकप्रियता झनै उचाइमा पुगेको थियो।

धर्मेन्द्रले फिल्म क्षेत्रमा ठूलो सफलता पाएपछि राजनीतिमा पनि प्रवेश गरे। सन् २००४ मा उनले भारतीय जनता पार्टीको टिकटबाट राजस्थानको बिकानेर लोकसभा क्षेत्रबाट चुनाव लडे। आफ्नो लोकप्रियताको बलमा उनले चुनाव जित्न सफल भए र संसद सदस्य बने।

सांसद बनेपछि उनको राजनीतिक सक्रियता भने धेरै देखिएन। फिल्म सुटिङ र अन्य काममा व्यस्त भएका कारण संसदमा उनको उपस्थिति कम भएको भन्दै धेरै आलोचना भयो। आलोचनाका बीच धर्मेन्द्र क्रमशः सक्रिय राजनीतिबाट टाढिँदै गए र अन्ततः उनले आफ्नो ध्यान फेरि फिल्मी क्षेत्रमा केन्द्रित गरे।

अमिताभलाई मित्रताले बढाएको राजनीतिक हात

भारतीय सिनेमा जगतका महानायक अमिताभ बच्चन पनि एक समय सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए। उनी तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री राजीव गान्धीका निकट मित्र थिए। यही सम्बन्धका कारण उनले सन् १९८४ मा भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको टिकटबाट इलाहाबाद लोकसभा क्षेत्रबाट चुनाव लडे।

त्यतिबेला अमिताभ बच्चनको लोकप्रियता चरममा थियो। त्यसैले उनले अत्यन्तै ठूलो मतान्तरले चुनाव जिते र संसद सदस्य बने। तर राजनीतिमा प्रवेश गरेपछि उनले सोचे जस्तो सहज अनुभव पाएनन्।

राजनीतिक विवाद, आरोप–प्रत्यारोप र निरन्तर आलोचनाले उनलाई असहज बनायो। अन्ततः उनले राजनीति आफूलाई उपयुक्त क्षेत्र नभएको निष्कर्ष निकाले। त्यसपछि चुनाव जितेको तीन वर्षपछि उनले सांसद पदबाट राजीनामा दिए र पूर्ण रूपमा फिल्म क्षेत्रमा फर्किए। आज पनि उनी भारतीय फिल्म उद्योगका सबैभन्दा सम्मानित कलाकारमध्ये एक मानिन्छन्।

राजेश खन्नाको राजनीतिक अग्निपरीक्षा

बलिउडका पहिलो सुपरस्टार मानिने राजेश खन्नाले पनि राजनीतिमा भाग्य परीक्षण गरेका थिए। १९७० को दशकमा अत्यधिक लोकप्रियता कमाएका राजेश राजनीतिमा प्रवेश गर्दा पनि चर्चाको केन्द्र बने। सन् १९९१ मा उनले दिल्लीबाट चुनाव लडे तर पहिलो प्रयासमै पराजित भए। तर उनले हार मानेनन्। अर्को वर्ष अर्थात् १९९२ मा भएको उपनिर्वाचनमा उनले विजय हासिल गरे र संसद सदस्य बन्न सफल भए।

यद्यपि, उनको राजनीतिक यात्रा पनि धेरै लामो समय टिक्न सकेन। केही समयपछि उनले सक्रिय राजनीतिबाट दूरी बनाए र आफ्नो ध्यान अन्य व्यक्तिगत तथा फिल्मी गतिविधितर्फ मोडे।

राजनीतिमा सफल सुनिल

यी सबै उदाहरणबीच एक यस्तो नाम पनि छ, जसले अभिनयसँगै राजनीतिमा पनि उल्लेखनीय सफलता हासिल गरे-सुनिल दत्त। सुनिल दत्त केवल सफल अभिनेता मात्र होइन, समाजसेवी र लोकप्रिय जनप्रतिनिधि पनि थिए।

उनी कांग्रेसको टिकटबाट मुम्बई उत्तर–पश्चिम लोकसभा क्षेत्रबाट चुनाव लडेका थिए। सन् १९८४ मा उनले प्रसिद्ध कानुनविद् राम जेठमलानीलाई हराउँदै पहिलो पटक चुनाव जितेका थिए।

त्यसपछि लगातार पाँच पटक चुनाव जित्दै आफ्नो राजनीतिक प्रभाव कायम राखे। उनले सामाजिक सेवा र जनताको समस्या समाधानमा सक्रिय भूमिका खेलेका कारण उनको राजनीतिक छवि पनि बलियो रह्यो।

पछिल्ला वर्षहरूमा उनको राजनीतिक विरासत उनकी छोरी प्रिया दत्तले अघि बढाइन् ।

कमेडी किङ गोविन्दाको छोटो राजनीतिक अध्याय

बलिउडका कमेडी र मनोरञ्जनका लागि प्रसिद्ध अभिनेता गोविन्दाले पनि एक समय राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए। हो, सन् २००४ मा उनले कांग्रेसको टिकटबाट मुम्बई लोकसभा क्षेत्रबाट चुनाव लडे र विजयी भए।

गोविन्दाको लोकप्रियता र जनसमर्थनका कारण उनको जितलाई निकै ठूलो राजनीतिक उपलब्धि मानिएको थियो। तर सांसद बनेपछि उनले फिल्मी करियरमा पर्याप्त समय दिन सकेनन्।

राजनीतिक जिम्मेवारी र फिल्मी करियर सँगसँगै सम्हाल्न कठिन भएपछि उनले केही वर्षमै राजनीतिबाट दूरी बनाउने निर्णय गरे। सन् २००८ तिर उनले सक्रिय राजनीतिलाई अलविदा भने र पुनः फिल्म उद्योगतर्फ फर्किए।

किन धेरै कलाकार अन्ततः फेरि फिल्म क्षेत्रमा फर्किन्छन् ?

फिल्म उद्योगबाट राजनीतिमा प्रवेश गर्ने कलाकारको कथा रोचक हुन्छ। चुनाव जितेर संसदसम्म पुग्ने सफलतापछि पनि धेरै कलाकार केही वर्षमै राजनीतिबाट टाढिएर फेरि आफ्नो पुरानै क्षेत्रमा फर्किएको देखिन्छ। यसको पछाडि केही व्यावहारिक कारण रहेका हुन्छन्।

सबैभन्दा पहिलो कारण राजनीतिक कामको प्रकृति हो। राजनीति केवल लोकप्रियता वा चुनाव जित्ने कुरामात्र होइन। यो क्षेत्र निरन्तर जनतासँग भेटघाट, समस्या सुन्ने, सरकारी कामकाजमा सक्रिय रहने र संगठनात्मक जिम्मेवारी पूरा गर्ने जस्ता कामसँग जोडिएको हुन्छ। एक सांसद वा नेताले नियमित रूपमा आफ्नो क्षेत्रका मानिससँग सम्पर्कमा रहनुपर्छ र संसदका गतिविधिमा पनि सक्रिय हुनुपर्छ।

अर्कोतर्फ, फिल्म उद्योगको जीवनशैली बिल्कुलै फरक हुन्छ। कलाकार प्रायः महिनौँसम्म चल्ने सुटिङ, प्रचार–प्रसार, कार्यक्रम र विभिन्न परियोजनामा व्यस्त हुन्छन्। फिल्म निर्माणको तालिका कडा हुन्छ, जसका कारण उनीहरूलाई राजनीतिक जिम्मेवारीका लागि पर्याप्त समय निकाल्न गाह्रो पर्न सक्छ।

यही कारणले गर्दा धेरै कलाकारले राजनीतिमा निरन्तर सक्रिय रहन कठिन अनुभव गर्छन्। सुरुमा लोकप्रियताको कारण राजनीतिमा प्रवेश गरे पनि समयसँगै उनीहरूले आफ्नो वास्तविक पहिचान र करियर फिल्म उद्योगमै रहेको महसुस गर्छन्।

धर्मेन्द्र, अमिताभ बच्चन, राजेश खन्ना र गोविन्दा जस्ता कलाकारको उदाहरणले देखाउँछ कि राजनीति र फिल्म उद्योगबीच यात्रा सम्भव भए पनि दुवै क्षेत्रमा समान रूपमा सक्रिय रहन निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ।

अन्ततः धेरै कलाकारले आफ्नो ऊर्जा र समय त्यही क्षेत्रमा लगानी गर्ने निर्णय गर्छन्, जहाँबाट उनीहरूले पहिचान, सफलता र दर्शकको माया पाएका हुन्छन्। त्यसैले चुनाव जितेर संसदसम्म पुगेका केही कलाकार पनि केही वर्षपछि राजनीतिलाई अलविदा भन्दै फेरि फिल्मी दुनियाँतर्फ फर्किएको देखिन्छ।

बलिउड र राजनीतिको सम्बन्ध निकै रोचक छ। लोकप्रिय कलाकारले राजनीतिमा प्रवेश गर्दा उनीहरूलाई जनसमर्थन पाउन सजिलो हुन्छ। तर राजनीतिमा सफल हुन केवल लोकप्रियता मात्र पर्याप्त हुँदैन । त्यहाँ निरन्तर प्रतिबद्धता, समय र धैर्य आवश्यक हुन्छ।

धर्मेन्द्र, अमिताभ बच्चन, राजेश खन्ना र गोविन्दा जस्ता कलाकारको उदाहरणले देखाउँछ कि राजनीति र फिल्म उद्योगबीच यात्रा सम्भव भए पनि दुवै क्षेत्रमा समान रूपमा सक्रिय रहन निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ। त्यसैले धेरै कलाकार अन्ततः आफ्नो पहिलो प्रेम-फिल्मी संसारमै फर्किने निर्णय गर्छन्।